αφορά την αγροτική παραγωγή ως αποτέλεσμα της σημαντικής αύξησης της τιμής των λιπασμάτων. Κάτι που επηρεάζει σχεδόν το σύνολο της διατροφικής αλυσίδας.
Στο ζοφερό αυτό σκηνικό θα πρέπει να προσθέσουμε τον συνεχιζόμενο για τέταρτη χρονιά πόλεμο στην Ουκρανία που πλέον επηρεάζει και αυτός τις τιμές πετρελαϊκών προϊόντων λόγω των συνεχών επιθέσεων του Κιέβου κατά διυλιστηρίων εντός της Ρωσίας και των εκτενών καταστροφών. Με αποτέλεσμα να έχουν μηδενιστεί οι εξαγωγές Ρωσικού ντίζελ υποχρεώνοντας πολλές χώρες να αναζητήσουν το προϊόν από άλλες πηγές στην διεθνή αγορά αυξάνοντας έτσι το κόστος προμήθειας.
Το γεγονός αυτό σε συνδυασμό με το σημαντικό έλλειμα διύλισης που αντιμετωπίζει η Ευρώπη - όπου λόγω υψηλού περιβαλλοντικού κόστους τα τελευταία 15 χρόνια έχουν κλείσει 35 διυλιστήρια, από τα 100 που λειτουργούσαν, με 18% μείωση της παραγωγής - την υποχρεώνει να εισάγει το μεγαλύτερο μέρος του ντίζελ που χρειάζεται από τρίτες χώρες. Ποιό συγκεκριμένα η ΕΕ εισάγει το 57% των αναγκών της σε ντίζελ, με τις ΗΠΑ να καλύπτουν το 32%.
Για αυτό εάν ποτέ πραγματοποιηθεί η απειλή του Τραμπ να σταματήσει τις εξαγωγές από τα Αμερικάνικα διυλιστήρια αυτό θα οδηγήσει σε ακόμα υψηλότερες τιμές . Δυσανάλογο κόστος θα υπάρξει και για την βιομηχανία και τις επιχειρήσεις που θα δουν την ανταγωνιστικότητα τους να πλήττεται περαιτέρω. Να σημειωθεί ότι οι τιμές φ. αερίου στην Ευρώπη είναι ήδη οκτώ φορές ποιο ακριβές απ’οτι στις ΗΠΑ!
Τα ανωτέρω φανερώνουν μια πολύ-επίπεδη και ιδιαίτερα σύνθετη κρίση σε σύγκριση με το παρελθόν, όπως λχ αυτή του 2022 η οποία αφορούσε αποκλειστικά το φ. αέριο, ή του 1973 και 1979 που ήταν καθαρά πετρελαϊκές. Τότε η τιμή του πετρελαίου είχε τετραπλασιαστεί σε διάστημα λίγων μηνών, σε αντίθεση με σήμερα που η αύξηση είναι πλέον γραμμική. Τους τελευταίους 12 μήνες οι τιμές του πετρελαίου αυξήθηκαν κατά 60% και αυτές του αερίου (στην Ευρώπη) κατά 150% .
Βασική αιτία είναι η συνέχιση της στρατιωτικής αντιπαράθεσης στην ευρύτερη περιοχή του Κόλπου με διαρκώς μεγαλύτερη εμπλοκή της Σ. Αραβίας μετά την επανεμφάνιση των Χούθι της Υεμένης και της προσπάθειας τους να ελέγξουν την ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα και στα Στενά του Μπαμπ ελ Μαντέμπ. Με την νέα ηγεσία του Ιράν να δείχνει αποφασισμένη έναντι κάθε κόστους να διατηρήσει τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, αφού αυτός έχει αποδειχθεί ο πλέον αποτελεσματικός μοχλός πίεσης που διαθέτει. Παράλληλα πλήττονται καθημερινά οι πετρελαϊκές υποδομές της Ρωσίας και μαζί οι προοπτικές για επιστροφή της ενεργειακής αγοράς στην κανονικότητα.
Μπορεί το πετρέλαιο στο επίπεδο των +$100 το βαρέλι και το φ.αέριο στο Ολλανδικό TTF στα + €70 /MWh να θεωρούνται υψηλές τιμές, όμως δεν είναι απαγορευτικές. Αφού στο πρόσφατο παρελθόν είδαμε τιμές σε παρόμοια επίπεδα χωρίς όμως να επιφέρουν ουσιαστικές αλλαγές στην καταναλωτική συμπεριφορά η να επηρεάζουν ιδιαίτερα αρνητικά την οικονομική ανάπτυξη. Ένας από τους βασικούς λόγους είναι ότι το πετρέλαιο-που εξακολουθεί να καλύπτει το 35% της παγκόσμιας ενεργειακής ζήτησης, έχοντας διπλασιάσει την παραγωγή τουμέσα σε 50 χρόνια, συμμετέχει πολύ λιγότερο στην παραγωγική διαδικασία απ´οτι στο παρελθόν ( υπολογίζεται σε λιγότερο από 50 %).
Σύμφωνα με το Δ.Ν.Τ για κάθε 10% που αυξάνεται η τιμή του αργού, και παραμένει εκεί για ικανό χρονικό διάστημα ( δηλ άνω των 12 μηνών),παρατηρείται 0,4% άνοδος του πληθωρισμού και 0.1% με 0.2% μείωση της παγκόσμιας οικονομικής ανάπτυξης. Με τον ίδιο οργανισμό να εκτιμά ότι η ανάπτυξη θα διαμορφωθεί στα 3.0 % το 2026, όχι δραματικά χαμηλότερη από προηγούμενες προβλέψεις, που έκαναν λόγο για 3.3%
Οι συνέπειες της κρίσης
Είναι πολύ δύσκολο να προβλέψουμε πως θα εξελιχθεί η κατάσταση στην Μέση Ανατολή και εάν θα διευρυνθεί ο πόλεμος ΗΠΑ-Ιράν και τελικά παρασύρει τις υπόλοιπες χώρες στην περιοχή. Αυτό όμως που μπορούμε να εκτιμήσουμε είναι μερικές από τις πλέον σημαντικές συνέπειες που ήδη διαφαίνονται.
Κατ’ αρχάς σε γεωπολιτικό επίπεδο η πλέον σημαντική επίπτωση αφορά στον σταδιακό απεγκλωβισμό των ΗΠΑ από την ευρύτερη Μέση Ανατολή και την ανάδειξη νέων περιφερειακών ισορροπιών. Δεν είναι πλέον μόνο το Ιράν το πρόβλημα αλλά και οι μέχρι σήμερα φιλικές Αραβικές χώρεςτου Κόλπου, που έχοντας απογοητευθεί από την Αμερικανική ομπρέλα προστασίας επιδιώκουν άλλου είδους στρατιωτικές συμμαχίες, Αναπόφευκτα έχουμε επιβάρυνση του στρατηγικού ρίσκου ενώ δοκιμάζεται η ισχύουσα αρχιτεκτονική ασφάλειας σε Ευρώπη και Ευρασία.
Δεύτερηεπίπτωση είναι ημετάβαση, προς το παρόν,σε ένα διεθνές περιβάλλον ακριβής ενέργειας .Η άμεση αντιμετώπιση της θα απαιτήσει κυρίως μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας και βελτίωσης της ενεργειακής αποδοτικότητας, παρά ευκαιριακές επιδοτήσεις και μείωση φόρων που το μόνο που κάνουν είναι να ενθαρρύνουν ακόμα μεγαλύτερη κατανάλωση.
Τρίτον, η Ευρώπη που πλήττεται πολύ περισσότερο, θα υποχρεωθεί σε περαιτέρω διαφοροποίηση του ενεργειακού της μίγματος και των οδών προμήθειας, προκειμένου να ενισχύσει την ενεργειακή της ασφάλεια. Με αυτήν να πρωτεραιοποιείται έναντι της «πράσινης μετάβασης»με στόχο την μείωση της υψηλής ενεργειακής εξάρτησης( 60%) και την αδιάκοπη και με αποδεκτό κόστος παροχή ενέργειας με αξιοποίηση όλων ανεξαιρέτως των εγχώριων πηγών, συμβατικών και μη.
Τέταρτον, η σημαντική αύξηση των τιμών ενέργειας είχε ως αποτέλεσμα την άνοδο του πληθωρισμού και την αναταραχή στην αγορά των ομολόγων,όπου τις τελευταίες εβδομάδες παρατηρούμε ξεπούλημα κρατικών τίτλων στις διεθνείς χρηματαγορές εν μέσω νέου κύκλου ανόδου των επιτοκίων των κεντρικών τραπεζών. Με τις αποδόσεις (yields) των κρατικώνομολόγων να έχουν εκτιναχθεί στο υψηλότερο επίπεδο 15ετίας. Δεν είναι λίγοι αυτοί που υποστηρίζουν ότι η άνοδος των αποδόσεων δρα ως προειδοποιητικό καμπανάκι εν όψει νέων κλυδωνισμών της παγκόσμιας οικονομίας.
Τέλος, και ως αποτέλεσμα της παρούσας κρίσης, θα επιταχυνθούν οι προσπάθειες για την ανάπτυξη νέων μορφών καθαρής ενέργειας όπως η πυρηνική ενέργεια (αντιδραστήρες SMR, πυρηνική τήξη), οι υψηλής απόδοσης ΑΠΕ, η γεωθερμία, η αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας και η ευρεία χρήση έξυπνων συστημάτων διαχείρισης ενέργειας σε κτίρια και μεταφορές. Γενικά θα υπάρξει σημαντική στροφή στονπερεταίρω εξηλεκτρισμό του όλου συστήματος.