Η Ευρώπη βρίσκεται για ακόμη μία φορά αντιμέτωπη με μια σοβαρή πρόκληση όσον αφορά στον εφοδιασμό της με φυσικό αέριο. Οι τιμές του φυσικού αερίου στο TTF του Άμστερνταμ, έχουν σχεδόν διπλασιαστεί από τις αρχές Ιουλίου (την Παρασκευή 28.08, διαπραγματευόταν στα €68,5/MWh), αντανακλώντας τις σοβαρές 

ανησυχίες για τη διαθεσιμότητα αποθεμάτων, τη γεωπολιτική αβεβαιότητα και την ολοένα πιο εύθραυστη ισορροπία μεταξύ ευρωπαϊκής ζήτησης και προσφοράς. Σε αυτό το περιβάλλον, η στρατηγική σημασία της Νορβηγίας ως κύριου προμηθευτή φυσικού αερίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) γίνεται περισσότερο εμφανής από ποτέ.

Η συγκυρία δεν θα μπορούσε να είναι πιο δύσκολη. Οι ακραίες θερινές θερμοκρασίες, οι εκτεταμένες δασικές πυρκαγιές στη Νότια Ευρώπη και οι νέες προειδοποιήσεις για την κλιματική αλλαγή έχουν εντείνει για ακόμη μία φορά τη συζήτηση γύρω από τα ορυκτά καύσιμα. Σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο εξακολουθούν να παρουσιάζονται ως τα βασικά εμπόδια για την επίτευξη των φιλόδοξων στόχων απανθρακοποίησης της ηπείρου. Ωστόσο, ένας σημαντικός ευρωπαϊκός παραγωγός ενέργειας ακολουθεί μια εντελώς διαφορετική πορεία.

Η Νορβηγία είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου και φυσικού αερίου στη Δυτική Ευρώπη και ο μεγαλύτερος προμηθευτής φυσικού αερίου της ΕΕ, καλύπτοντας περίπου το 31% της ετήσιας κατανάλωσης του ευρωπαϊκού μπλοκ. Αντί να επιχειρεί να εγκαταλείψει γρήγορα την πετρελαϊκή της βιομηχανία, όπως πράττει το Ηνωμένο Βασίλειο, το Όσλο προετοιμάζεται να τη διατηρήσει και, σε αρκετούς τομείς, να επεκτείνει και να εντείνει την έρευνα και παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Πρόκειται για κάτι περισσότερο από έναν απλό οικονομικό υπολογισμό. Αντικατοπτρίζει μια θεμελιωδώς διαφορετική ερμηνεία του ενεργειακού προβλήματος. Η μεταμόρφωση της Νορβηγίας σε μία από τις πλουσιότερες χώρες του κόσμου βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στο πετρέλαιο και το φυσικό αέριο. Το κρατικό επενδυτικό της ταμείο (Statens pensjonsfond utland), η αξία του οποίου ανέρχεται σήμερα σε περίπου 2,3 τρισ. δολάρια, αποτελεί ένα από τα πιο εντυπωσιακά παραδείγματα του τρόπου με τον οποίο τα έσοδα από τους υδρογονάνθρακες μπορούν να μετατραπούν σε μακροπρόθεσμο εθνικό πλούτο. Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο χρηματοδότησαν την οικονομική ανάπτυξη της Νορβηγίας, παρέχοντας παράλληλα στη χώρα σημαντικούς οικονομικούς πόρους για επενδύσεις σε νέες τεχνολογίες και προετοιμασία για το μέλλον.

Η συνεχιζόμενη προσήλωση της Νορβηγίας στους υδρογονάνθρακες αναδεικνύει επίσης μια θεμελιώδη αντίφαση στην ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική. Οι Βρυξέλλες ακολουθούν μια φιλόδοξη πορεία προς την απανθρακοποίηση και την επίτευξη του Net Zero έως το 2050. Την ίδια στιγμή, τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά, η βιομηχανία και τα ηλεκτρικά συστήματα παραμένουν σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένα από αξιόπιστες και οικονομικά προσιτές προμήθειες φυσικού αερίου και πετρελαίου.

Η αντίφαση αυτή έγινε ιδιαίτερα εμφανής μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022. Όταν οι ρωσικές προμήθειες φυσικού αερίου προς την Ευρώπη μειώθηκαν δραστικά και στη συνέχεια η ΕΕ αποφάσισε να αποδεσμευθεί από τις ρωσικές ενεργειακές εισαγωγές, η Ευρώπη βρέθηκε αντιμέτωπη με τη σοβαρότερη ενεργειακή κρίση των τελευταίων δεκαετιών. Η Νορβηγία ανταποκρίθηκε αυξάνοντας την παραγωγή και τις εξαγωγές φυσικού αερίου, αποτελώντας έναν από τους βασικούς προμηθευτές που κάλυψαν το τεράστιο κενό που άφησε η Ρωσία.

Η σημασία αυτής της συμβολής δεν θα πρέπει να υποτιμηθεί. Χωρίς το νορβηγικό φυσικό αέριο, η ευρωπαϊκή ενεργειακή κρίση είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα ήταν πολύ σοβαρότερη και θα είχε δυσμενέστερες οικονομικές επιπτώσεις. Η Νορβηγία κατέστη ουσιαστικά ένας από τους πυλώνες της ενεργειακής ασφάλειας της Ευρώπης σε μια στιγμή κατά την οποία η ήπειρος είχε απεγνωσμένα ανάγκη από αξιόπιστες προμήθειες.

Η εμπειρία αυτή φαίνεται ότι ενίσχυσε την αποφασιστικότητα του Όσλο να διατηρήσει την πετρελαϊκή του βιομηχανία. Το νορβηγικό πολιτικό σύστημα, σε γενικές γραμμές, αποδέχεται ότι δεν υπάρχει θεμελιώδης αντίφαση μεταξύ της επίτευξης των κλιματικών στόχων και της συνέχισης της αξιοποίησης των κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου. Οι Νορβηγοί αρμόδιοι χάραξης πολιτικής περιγράφουν αυτή την προσέγγιση ως υπεύθυνη πολιτική. Το επιχείρημά τους είναι απλό: η Ευρώπη εξακολουθεί να χρειάζεται υδρογονάνθρακες και, εάν η Νορβηγία δεν τους παρέχει, οι Ευρωπαίοι καταναλωτές θα τους προμηθευτούν από άλλους παραγωγούς, ενδεχομένως με μεγαλύτερους γεωπολιτικούς κινδύνους και χαμηλότερα περιβαλλοντικά πρότυπα.

Το επιχείρημα αυτό καθίσταται ολοένα και δυσκολότερο να απορριφθεί. Ο Νορβηγός υπουργός Ενέργειας Τέργιε Όσλανντ δήλωσε πρόσφατα ότι η προηγούμενη φιλοδοξία του Όσλο να αναπτύξει μια μεγάλη «πράσινη μπαταρία» για την Ευρώπη έχει τεθεί στο περιθώριο, με μεγαλύτερη έμφαση να δίνεται πλέον στην έρευνα και παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου, συμπεριλαμβανομένων περιοχών της Αρκτικής. Το μήνυμα από το Όσλο είναι ξεκάθαρο: η χώρα δεν είναι διατεθειμένη να εγκαταλείψει έναν κλάδο που παραμένει οικονομικά σημαντικός και στρατηγικά πολύτιμος.

Η νορβηγική θέση αμφισβητεί επίσης μια κεντρική παραδοχή της σημερινής ευρωπαϊκής ενεργειακής στρατηγικής — ότι η ταχεία ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ) μπορεί από μόνη της να εξασφαλίσει ενεργειακή ασφάλεια.

Οι ΑΠΕ αναμφίβολα θα αποκτήσουν ολοένα μεγαλύτερη σημασία στο ευρωπαϊκό ενεργειακό μείγμα. Ωστόσο, η πρόσφατη εμπειρία έχει αποδείξει ότι η παραγωγή από ΑΠΕ χρειάζεται σημαντική εφεδρική ισχύ, αποθήκευση, ευέλικτη ηλεκτροπαραγωγή και ισχυρότερα ηλεκτρικά δίκτυα. Το φυσικό αέριο εξακολουθεί να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην εξισορρόπηση των ηλεκτρικών συστημάτων, ιδιαίτερα όταν η παραγωγή από αιολικά και φωτοβολταϊκά δεν επαρκεί. Το πετρέλαιο, από την άλλη πλευρά, παραμένει απαραίτητο για τις μεταφορές και για πολλές βιομηχανικές εφαρμογές.

Η Νορβηγία βρίσκεται, συνεπώς, στο επίκεντρο του ευρωπαϊκού ενεργειακού παράδοξου. Η ΕΕ επιδιώκει να μειώσει την εξάρτησή της από τα ορυκτά καύσιμα, ενώ την ίδια στιγμή η ενεργειακή της ασφάλεια εξαρτάται ολοένα περισσότερο από μια χώρα που αυξάνει την παραγωγή τους.

Υπάρχει, επίσης, μια σημαντική οικονομική διάσταση. Συνεχίζοντας να αξιοποιεί τους πετρελαϊκούς της πόρους, η Νορβηγία ουσιαστικά μετατρέπει σε οικονομική αξία τη συνεχιζόμενη εξάρτηση της Ευρώπης από τους υδρογονάνθρακες. Κάθε περίοδος περιορισμένης προσφοράς και αυξημένων ευρωπαϊκών τιμών φυσικού αερίου ενισχύει την αξία της νορβηγικής παραγωγής. Κάθε προσπάθεια της Ευρώπης να διαφοροποιηθεί μακριά από τη Ρωσία αυξάνει τη στρατηγική σημασία της Νορβηγίας.

Υπό αυτή την έννοια, η Νορβηγία φαίνεται να έχει κερδίσει ένα μοναδικό στοίχημα: οι πράσινες φιλοδοξίες της Ευρώπης θα προχωρήσουν, αλλά όχι αρκετά γρήγορα ώστε να εξαλείψουν την ανάγκη για πετρέλαιο και φυσικό αέριο για πολλά ακόμη χρόνια.

Το νορβηγικό μοντέλο δεν μπορεί εύκολα να αναπαραχθεί αλλού. Η χώρα διαθέτει εξαιρετικά αποθέματα υδρογονανθράκων, σχετικά μικρό πληθυσμό, ισχυρούς θεσμούς και μια εξαιρετικά επιτυχημένη πετρελαϊκή βιομηχανία. Παρ’ όλα αυτά, η εμπειρία της θέτει ερωτήματα τα οποία οι Ευρωπαίοι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής δεν μπορούν πλέον να αγνοούν.

Μπορεί η Ευρώπη να εγκαταλείψει ρεαλιστικά τους υδρογονάνθρακες ενώ εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενα πετρέλαιο και φυσικό αέριο; Είναι λογικό να αποθαρρύνεται η εγχώρια ευρωπαϊκή παραγωγή, ενώ ταυτόχρονα αυξάνεται η εξάρτηση από εξωτερικούς προμηθευτές; Και μπορεί η ενεργειακή ασφάλεια να διασφαλιστεί κυρίως μέσω των ΑΠΕ χωρίς επαρκείς επενδύσεις σε σταθερή παραγωγή, αποθήκευση και δίκτυα;

Τα ερωτήματα αυτά δεν αποτελούν επιχειρήματα κατά της ενεργειακής μετάβασης. Αφορούν, αντίθετα, τον ρυθμό και τις πρακτικές βάσεις πάνω στις οποίες θα πρέπει να στηριχθεί η μετάβαση.

Η Νορβηγία έχει επιλέξει έναν ρεαλιστικό δρόμο. Θα συνεχίσει να παράγει πετρέλαιο και φυσικό αέριο για όσο διάστημα το απαιτούν οι αγορές, χρησιμοποιώντας παράλληλα τα έσοδα για την ενίσχυση της οικονομίας της και την επένδυση στις τεχνολογίες του μέλλοντος. Το Όσλο θεωρεί σαφώς ότι οι υδρογονάνθρακες θα εξακολουθήσουν να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο κατά τη μακρά περίοδο μετάβασης προς ένα ενεργειακό σύστημα χαμηλότερων εκπομπών άνθρακα.

Για την ΕΕ, η στρατηγική της Νορβηγίας θα πρέπει να λειτουργήσει ως μια αναγκαία υπενθύμιση της πραγματικότητας (reality check). Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να επιτευχθεί απλώς μέσω κανονισμών, στόχων και πολιτικών διακηρύξεων. Απαιτεί τεράστιες επενδύσεις, αξιόπιστες υποδομές, ανταγωνιστικές τιμές και, πάνω απ’ όλα, ασφάλεια εφοδιασμού.

Η Ευρώπη μπορεί τελικά να επιτύχει τους στόχους της για το Net Zero. Μέχρι τότε, όμως, τα εργοστάσιά της πρέπει να συνεχίσουν να λειτουργούν, τα σπίτια να θερμαίνονται, οι μεταφορές να κινούνται και τα ηλεκτρικά συστήματα να παραμένουν σταθερά.

Η Νορβηγία φαίνεται αποφασισμένη να παραμείνει μία από τις χώρες που θα παρέχουν την ενέργεια η οποία απαιτείται για να καταστούν όλα αυτά δυνατά. Το ενεργειακό της στοίχημα μπορεί, επομένως, να αποδειχθεί όχι μόνο μια επιτυχημένη εθνική στρατηγική, αλλά και ένας άβολος καθρέφτης του άλυτου ενεργειακού διλήμματος της ίδιας της Ευρώπης.

 

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο