Πριν από την έναρξη του πολέμου, από το Ορμούζ διέρχονταν περίπου το 20% των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Η αναστολή της ναυσιπλοΐας ανάγκασε τους μεγάλους παραγωγούς να αναζητήσουν εναλλακτικές οδούς για τη μεταφορά των ενεργειακών τους προϊόντων.
Η Σαουδική Αραβία αξιοποιεί ήδη τον αγωγό East–West, ο οποίος συνδέει τα πετρελαϊκά κοιτάσματα της ανατολικής Σαουδικής Αραβίας με το λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα, μεταφέροντας έως και 7.000.000 βαρέλια ημερησίως. Παράλληλα εξετάζει την περαιτέρω αύξηση της δυναμικότητάς του, καθώς ο αγωγός είχε σχεδιαστεί ακριβώς για να προσφέρει εναλλακτική δίοδο σε περίπτωση κρίσης στο Ορμούζ.
Ωστόσο, η παράκαμψη του Ορμούζ οδηγεί τα δεξαμενόπλοια προς ένα δεύτερο γεωστρατηγικό σημείο υψηλού κινδύνου: το Στενό Μπαμπ ελ Μαντέμπ, στην είσοδο της Ερυθράς Θάλασσας. Οι πρόσφατες επιθέσεις των Χούθι έχουν αυξήσει σημαντικά το κόστος και τον κίνδυνο των θαλάσσιων μεταφορών, με πολλές ναυτιλιακές εταιρείες να επιλέγουν εκ νέου τον πολύ μεγαλύτερο περίπλου της Αφρικής αντί της διέλευσης από τη Διώρυγα του Σουέζ.
Αναλυτές της ναυτιλιακής αγοράς εκτιμούν ότι η εικόνα παραμένει συγκεχυμένη. Ορισμένοι πλοιοκτήτες συνεχίζουν να διέρχονται από την περιοχή, θεωρώντας ότι οι δυνατότητες των Χούθι είναι περιορισμένες σε σύγκριση με εκείνες του Ιράν. Άλλοι αποφεύγουν κάθε κίνδυνο, ενώ μια τρίτη κατηγορία παρακολουθεί τις εξελίξεις πριν αποφασίσει αν θα επιστρέψει στις παραδοσιακές διαδρομές.
Ειδικοί στον τομέα της θαλάσσιας ασφάλειας σημειώνουν ότι από την έναρξη των επιθέσεων των Χούθι η κίνηση πλοίων στην Ερυθρά Θάλασσα μειώθηκε έως και κατά 80%-85%. Παρά τις κατά περιόδους ενδείξεις ανάκαμψης, οι τελευταίες επιθέσεις οδήγησαν ξανά αρκετές ναυτιλιακές εταιρείες στην επιλογή της διαδρομής μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας, κίνηση που, σύμφωνα με τις ίδιες εκτιμήσεις, αναμένεται να συνεχιστεί.
Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα: Επενδύουν σε νέες εξόδους
Σε αντίθεση με τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα δεν διέθεταν έως σήμερα μια ολοκληρωμένη εναλλακτική λύση έναντι του Ορμούζ. Για τον λόγο αυτό προχωρούν σε εκτεταμένες επενδύσεις με στόχο τη μείωση της εξάρτησής τους από το στρατηγικό θαλάσσιο πέρασμα.
Στο πλαίσιο αυτό προβλέπεται η κατασκευή δύο νέων τερματικών σταθμών στη Φουτζέιρα, στις ακτές του Κόλπου του Ομάν, καθώς και η επέκταση των λιμανιών Ντίμπα και Χορ Φακκάν. Παράλληλα, η εθνική πετρελαϊκή εταιρεία των Εμιράτων αναπτύσσει νέο αγωγό που θα διπλασιάσει τις εξαγωγές αργού μέσω της Φουτζέιρα.
Παρότι η νέα αυτή διαδρομή παρέχει απευθείας πρόσβαση στις ασιατικές αγορές χωρίς διέλευση από το Ορμούζ, αναλυτές επισημαίνουν ότι οι εγκαταστάσεις εξακολουθούν να βρίσκονται εντός της εμβέλειας ιρανικών πυραυλικών επιθέσεων. Όπως τονίζουν, η αποτελεσματικότητα των νέων ενεργειακών διαδρόμων εξαρτάται από το αν η αντιπαράθεση περιοριστεί στη ναυσιπλοΐα ή επεκταθεί σε πλήγματα κατά ενεργειακών υποδομών.
Ειδικοί επισημαίνουν επίσης ότι, παρόμοιες αδυναμίες παρουσιάζουν και άλλες εναλλακτικές διαδρομές μέσω του Ομάν, ενώ υπογραμμίζουν ότι η κατασκευή των νέων αγωγών και λιμενικών εγκαταστάσεων θα χρειαστεί αρκετά χρόνια μέχρι να ολοκληρωθεί.
Ακόμη δεν αρκούν..
Το Ιράκ είναι ένας ακόμη μεγάλος εξαγωγέας πετρελαίου που επιδιώκει να παρακάμψει το Ορμούζ, από το οποίο εξαρτιόταν σχεδόν αποκλειστικά για τις εξαγωγές αργού πριν από τον πόλεμο με το Ιράν.
Ο Λευκός Οίκος και αμερικανικές ενεργειακές εταιρείες, μεταξύ των οποίων και η Chevron, εξετάζουν την κατασκευή ενός αγωγού που θα συνδέει το Ιράκ με τη Συρία.
Πριν από τον πόλεμο, το Ιράκ ήταν ο δεύτερος μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου του ΟΠΕΚ και φιλοδοξεί να αυξήσει περαιτέρω τις εξαγωγές του.
Ο πρόεδρος Τραμπ έχει αναπτύξει στενές σχέσεις τόσο με τον πρόεδρο της Συρίας Άχμεντ αλ Σάραα όσο και με τον πρωθυπουργό του Ιράκ Αλί αλ Ζαΐντι, γεγονός που θα μπορούσε να επιταχύνει την υλοποίηση του σχεδίου.
Για τις ΗΠΑ, ο αγωγός αυτός θα επέτρεπε τη διοχέτευση σημαντικού μέρους του ιρακινού πετρελαίου στις διεθνείς αγορές μέσω των συριακών ακτών της Μεσογείου, συμβάλλοντας στη συγκράτηση των διεθνών τιμών του πετρελαίου και μειώνοντας τις πιέσεις που αντιμετωπίζουν οι Αμερικανοί καταναλωτές.
Ο αγωγός Κιρκούκ–Μπανιάς παραμένει ανενεργός εδώ και περισσότερες από δύο δεκαετίες. Ωστόσο, σύμφωνα με το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, Ιράκ και Συρία θα «εργαστούν από κοινού για την αποκατάσταση και την επαναλειτουργία του»
Όταν τεθεί ξανά σε λειτουργία, θα μπορεί να μεταφέρει έως και 2.000.000 βαρέλια πετρελαίου ημερησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί σε περισσότερο από το ήμισυ των προπολεμικών εξαγωγών του Ιράκ.
Ο ρόλος της Τουρκίας
Μια ακόμη εναλλακτική διαδρομή είναι η Τουρκία, η οποία, σύμφωνα με πληροφορίες, επιδιώκει να αυξήσει τη δυναμικότητα του αγωγού που συνδέει την Περιφέρεια του Κουρδιστάν στο Ιράκ με το τουρκικό λιμάνι του Τζεϊχάν στη Μεσόγειο.
Η πλήρης δυναμικότητα του αγωγού θα μπορούσε να φθάσει τα 1,5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, δηλαδή σχεδόν τριπλάσια από τα σημερινά επίπεδα.
Ωστόσο, η Τουρκία και το Ισραήλ βρίσκονται σε μεγάλο ευρύτερο ανταγωνισμό και οι ενεργειακοί διάδρομοι αποτελούν ένα από τα βασικά πεδία αντιπαράθεσης.
Οι περιορισμοί των νέων διαδρομών
Παρά το γεγονός ότι οι προτεινόμενες διαδρομές μέσω της Μεσογείου βρίσκονται μακριά από το Ιράν, εξακολουθούν να βρίσκονται εντός της εμβέλειας φιλοϊρανικών ένοπλων οργανώσεων στον Λίβανο και στο Ιράκ. Αναλυτές εκτιμούν ότι τα έργα αυτά μπορούν να θεωρηθούν πραγματικά βιώσιμα μόνο εφόσον υπάρξει μια ευρύτερη πολιτική συμφωνία με την Τεχεράνη. Ακόμη όμως και χωρίς επιθέσεις, οι εναλλακτικές διαδρομές δύσκολα μπορούν να αντικαταστήσουν πλήρως τις τεράστιες ποσότητες πετρελαίου που διακινούνταν μέσω του Ορμούζ.
Όπως επισημαίνουν ειδικοί του κλάδου, για να υποκατασταθεί πλήρως το Ορμούζ θα απαιτούνταν δυνατότητα μεταφοράς περίπου 20 έως 25 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως, κάτι που προϋποθέτει επενδύσεις τεράστιου κόστους και πολλά χρόνια κατασκευής νέων αγωγών και υποδομών.