Για μεγάλο μέρος των τελευταίων δύο ετών, οι οικονομολόγοι ήλπιζαν με επιφύλαξη ότι η παγκόσμια οικονομία εισερχόταν σε μια περίοδο μεγαλύτερης σταθερότητας. Ο πληθωρισμός σταδιακά υποχωρούσε, τα επιτόκια αναμενόταν να μειωθούν και το παγκόσμιο εμπόριο έδειχνε σημάδια ανάκαμψης μετά από χρόνια αναταραχής λόγω πανδημίας και γεωπολιτικής αβεβαιότητας. Αυτές οι προσδοκίες έχουν πλέον ξεπεραστεί από τα γεγονότα. Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή έχει αλλάξει ριζικά τις οικονομικές προοπτικές,

τοποθετώντας για άλλη μια φορά τις αγορές ενέργειας στο επίκεντρο των παγκόσμιων ανησυχιών και απειλώντας να εκτροχιάσει την εύθραυστη ανάκαμψη που είχε αρχίσει να αναδύεται.

Οι τελευταίες αξιολογήσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, της Παγκόσμιας Τράπεζας και άλλων κορυφαίων διεθνών οργανισμών σκιαγραφούν μια πολύ λιγότερο αισιόδοξη εικόνα από ό,τι πριν από λίγους μήνες. Η παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη προβλέπεται πλέον να επιβραδυνθεί από 2,9% το 2025 σε περίπου 2,5% το 2026. Οι αναπτυσσόμενες οικονομίες αναμένεται να επωμιστούν ακόμη μεγαλύτερο βάρος, με την ετήσια ανάπτυξη να μειώνεται από 4,4% σε περίπου 3,6%, αντανακλώντας τη μεγαλύτερη έκθεσή τους σε κρίσεις τιμών βασικών προϊόντων, υψηλότερο κόστος δανεισμού και ασθενέστερη δημοσιονομική ανθεκτικότητα.

Στο επίκεντρο αυτής της επιδείνωσης βρίσκεται η ανανεωμένη αναταραχή στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας. Η παρατεταμένη σύγκρουση στον Περσικό Κόλπο έχει διαταράξει σοβαρά τον εφοδιασμό με πετρέλαιο και φυσικό αέριο, οδηγώντας σε σημαντικές αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας. Ποιο συγκεκριμένα το αργό πετρέλαιο Brent, παρά την έντονη μεταβλητότητα που χαρακτηρίζει την πορεία της τιμής του τις τελευταίες εβδομάδες, παραμένει πολύ πάνω από τα επίπεδα προ της κρίσης στα  $85 το βαρέλι, αυξημένο κατά +22%, ενώ οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη έχουν σχεδόν διπλασιαστεί και διαπραγματεύονται  στην ζώνη των 60 Ευρώ την μεγαβατώρα.. Οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης και της Ασίας ακολούθησαν το παράδειγμά τους, αντανακλώντας το υψηλότερο κόστος των  καυσίμων και την αυξανόμενη αβεβαιότητα σχετικά με τον μελλοντικό εφοδιασμό.

Η ενέργεια έχει γίνει για άλλη μια φορά ο κύριος μηχανισμός μετάδοσης μέσω του οποίου η γεωπολιτική αστάθεια επηρεάζει την παγκόσμια οικονομία. Οι αυξανόμενες τιμές του πετρελαίου επηρεάζουν άμεσα το κόστος μεταφοράς, τη βιομηχανική παραγωγή και την εφοδιαστική, ενώ οι υψηλότερες τιμές του φυσικού αερίου επηρεάζουν την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, την ανταγωνιστικότητα της μεταποίησης και τις δαπάνες των νοικοκυριών. Ο σωρευτικός αντίκτυπος είναι η ανανεωμένη πληθωριστική πίεση ακριβώς τη στιγμή που οι κεντρικές τράπεζες ήλπιζαν να ανακηρύξουν τη νίκη τους επί της απότομης αύξησης του πληθωρισμού που ξεκίνησε το 2022.

Οι συνέπειες εκτείνονται πολύ πέρα ​​από τον ίδιο τον ενεργειακό τομέα. Η κρίση στη Μέση Ανατολή έχει επίσης διαταράξει τις παγκόσμιες αγορές λιπασμάτων, πολλές από τις οποίες βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στο φυσικό αέριο ως πρώτη ύλη και πηγή ενέργειας. Οι υψηλότερες τιμές των λιπασμάτων αναπόφευκτα μεταφράζονται σε υψηλότερο κόστος γεωργικής παραγωγής, απειλώντας την επισιτιστική ασφάλεια σε πολλές αναπτυσσόμενες χώρες που ήδη αγωνίζονται με αυξημένους λογαριασμούς εισαγωγών και περιορισμένα συναλλαγματικά αποθέματα. Για τα φτωχότερα έθνη, ο συνδυασμός ακριβής ενέργειας και ακριβών τροφίμων αντιπροσωπεύει ένα ιδιαίτερα επικίνδυνο μείγμα.

Οι χώρες που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την εισαγόμενη ενέργεια είναι φυσικά οι πιο ευάλωτες. Η Ευρώπη, παρά τις σημαντικές προσπάθειές της να διαφοροποιήσει τον ενεργειακό εφοδιασμό από το ξέσπασμα του πολέμου στην Ουκρανία, παραμένει εκτεθειμένη στις παγκόσμιες εξελίξεις στην αγορά πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Η Νοτιοανατολική Ευρώπη είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη. Οι περισσότερες χώρες της περιοχής εισάγουν το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος των  αναγκών τους σε πετρέλαιο, ενώ αρκετές εξαρτώνται επίσης σε μεγάλο βαθμό από το εισαγόμενο φυσικό αέριο για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και τις ανάγκες της  βιομηχανία τους. Η αύξηση των διεθνών τιμών μεταφράζεται επομένως σχεδόν αμέσως σε υψηλότερο εγχώριο πληθωρισμό, επιδείνωση των εμπορικών ισοζυγίων και επιβράδυνση της οικονομικής ανάπτυξης.

Η κατάσταση είναι εξίσου δύσκολη για μεγάλο μέρος της Ασίας. Μεγάλοι εισαγωγείς όπως η Ινδία, η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα και αρκετές οικονομίες της Νοτιοανατολικής Ασίας αντιμετωπίζουν σημαντικά υψηλότερους λογαριασμούς ενέργειας, ασκώντας πρόσθετη πίεση στα δημόσια οικονομικά και την κερδοφορία των επιχειρήσεων. Ο ανταγωνισμός για τα διαθέσιμα φορτία LNG έχει ενταθεί, ενώ τα διυλιστήρια αναγκάζονται ολοένα και περισσότερο να αναζητήσουν εναλλακτικές προμήθειες αργού σε υψηλότερες τιμές, καθώς οι παραδοσιακές εξαγωγές της Μέσης Ανατολής παραμένουν περιορισμένες.

Οι ευρύτερες μακροοικονομικές συνέπειες γίνονται ολοένα και πιο εμφανείς. Οι υψηλότερες τιμές ενέργειας μειώνουν το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών, αποθαρρύνουν τις καταναλωτικές δαπάνες και αυξάνουν το λειτουργικό κόστος για τις επιχειρήσεις. Οι επενδυτικές αποφάσεις αναβάλλονται καθώς αυξάνεται η αβεβαιότητα, οι προσλήψεις επιβραδύνονται και οι κυβερνήσεις βρίσκονται με λιγότερο δημοσιονομικό περιθώριο για να στηρίξουν την οικονομική δραστηριότητα. Οι αναπτυσσόμενες οικονομίες είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένες επειδή συχνά δεν έχουν τόσο στρατηγικά ενεργειακά αποθέματα όσο και τους οικονομικούς πόρους που απαιτούνται για να προστατεύσουν τους καταναλωτές από τις υψηλότερες τιμές.

Ίσως η μεγαλύτερη ανησυχία μεταξύ των υπευθύνων χάραξης πολιτικής είναι ότι ο επίμονος πληθωρισμός θα μπορούσε να αντιστρέψει τον κύκλο νομισματικής χαλάρωσης που πολλοί αναμένουν να ξεκινήσει κατά τη διάρκεια του 2026. Οι περισσότεροι οικονομολόγοι συμφωνούν ότι η ομαλοποίηση των αγορών ενέργειας παραμένει η πιο σημαντική προϋπόθεση για την αποκατάσταση της ευρύτερης μακροοικονομικής σταθερότητας. Μόνο όταν οι τιμές του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας επιστρέψουν σε πιο προβλέψιμα επίπεδα και ταυτόχρονα μειωθεί αισθητά η μεταβλητότητα,ο πληθωρισμός μπορεί σταδιακά να υποχωρήσει, επιτρέποντας στις κεντρικές τράπεζες να μειώσουν τα επιτόκια και να ενθαρρύνουν ξανά τις επενδύσεις.

Δυστυχώς, αυτή η προοπτική φαίνεται ολοένα και πιο μακρινή. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει ήδη δηλώσει ότι, παρόλο που διατήρησε το βασικό επιτόκιο δανεισμού αμετάβλητο στην τελευταία της συνεδρίαση της τον Ιούλιο,  η επίμονη ύπαρξη πληθωριστικών πιέσεων μπορεί να την αναγκάσει να αυξήσει εκ νέου τα επιτόκια αργότερα φέτος, εάν το κόστος ενέργειας συνεχίσει να κινείται ανοδικά.. Μια τέτοια κίνηση θα αύξανε περαιτέρω το κόστος χρηματοδότησης για τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά σε μια εποχή που οι επενδύσεις ήδη επιβραδύνονται.

Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ υιοθέτησε μια παρόμοια επιφυλακτική στάση. Στη συνεδρίαση της 29ης Ιουλίου, η Ομοσπονδιακή Επιτροπή Ανοικτής Αγοράς άφησε τα επιτόκια αμετάβλητα για πέμπτη συνεχόμενη συνεδρίαση, παρά τις αυξανόμενες προσδοκίες της αγοράς για νομισματική χαλάρωση. Οι αξιωματούχοι της Fed κατέστησαν σαφές ότι οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή παραμένουν σημαντική πηγή αβεβαιότητας. Η κυρίαρχη προτεραιότητά τους, τόνισαν, εξακολουθεί να είναι η διατήρηση της σταθερότητας των τιμών, ακόμη και αν αυτό απαιτεί τη διατήρηση υψηλότερου κόστους δανεισμού για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από το προβλεπόμενο.

Όμως οι επιπτώσεις εκτείνονται πολύ πέρα ​​από τις χρηματοπιστωτικές αγορές. Τα υψηλότερα επιτόκια αναπόφευκτα μειώνουν τις επενδύσεις σε έργα μεταποίησης, υποδομών, στέγασης και καθαρής ενέργειας. Οι επιχειρήσεις γίνονται πιο απρόθυμες να επεκταθούν, οι κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν υψηλότερο κόστος εξυπηρέτησης χρέους και η ιδιωτική κατανάλωση αποδυναμώνεται. Το αποτέλεσμα είναι η βραδύτερη οικονομική ανάπτυξη ακριβώς τη στιγμή που απαιτούνται ισχυρότερες επενδύσεις για τον εκσυγχρονισμό των ενεργειακών υποδομών και την ενίσχυση της μακροπρόθεσμης ανθεκτικότητας.

Κατά ειρωνικό τρόπο, η τρέχουσα κρίση υπογραμμίζει επίσης τη διαρκή στρατηγική σημασία της ενεργειακής ασφάλειας. Την τελευταία δεκαετία, οι συζητήσεις πολιτικής έχουν επικεντρωθεί κυρίως στην απαλλαγή από τον άνθρακα και τη μετάβαση σε καθαρότερες πηγές ενέργειας. Ενώ αυτοί οι στόχοι παραμένουν στο τραπέζι,  πρόσφατα γεγονότα καταδεικνύουν ότι ο οικονομικά προσιτός και ασφαλής ενεργειακός εφοδιασμός παραμένει ο θεμέλιος λίθος της οικονομικής σταθερότητας, και άρα πρωτεροποιείται στην ιεράρχηση των απαραιτήτων δράσεων. Χωρίς αξιόπιστη πρόσβαση στην ενέργεια, ούτε η βιομηχανική ανταγωνιστικότητα ούτε η βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη μπορούν να διατηρηθούν.

Για την Ευρώπη, και ιδιαίτερα τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, αυτό αποτελεί μια επίκαιρη υπενθύμιση ότι η διαφοροποίηση πρέπει να παραμείνει ο ακρογωνιαίος λίθος της ενεργειακής πολιτικής. Οι επενδύσεις σε υποδομές ΥΦΑ, διασυνοριακές διασυνδέσεις, δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας, εγκαταστάσεις αποθήκευσης, εγχώρια παραγωγή ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και, όπου κατάλληλα, οι συμβατικοί ενεργειακοί πόροι δεν θα πρέπει να θεωρούνται ως ανταγωνιστικές προτεραιότητες αλλά ως συμπληρωματικά στοιχεία ενός ανθεκτικού ενεργειακού συστήματος.

Τελικά, η τρέχουσα οικονομική επιβράδυνση δεν είναι απλώς συνέπεια μιας ακόμη περιφερειακής σύγκρουσης. Αντικατοπτρίζει την εξαιρετική επιρροή που ασκεί η ενέργεια στην παγκόσμια οικονομία και ιδιαίτερα οι συμβατικές πηγές όπως το πετρέλαιο και το φ.αέριο.. Παρά τις αξιοσημείωτες τεχνολογικές εξελίξεις και τις αυξανόμενες επενδύσεις σε ΑΠΕ, οι σύγχρονες οικονομίες παραμένουν ουσιαστικά εξαρτημένες από σταθερό εφοδιασμό πετρελαίου, φυσικού αερίου, άνθρακα  και ηλεκτρικής ενέργειας. Όταν απειλούνται αυτές οι προμήθειες, οι αγορές αντιδρούν γρήγορα, ο πληθωρισμός επιταχύνεται και η οικονομική εμπιστοσύνη διαβρώνεται..

Μόνο  εάν οι γεωπολιτικές εντάσεις υποχωρήσουν και οι αγορές ενέργειας αρχίσουν να σταθεροποιούνται, η παγκόσμια οικονομία θα επανέλθει σε φάση ουσιαστικής ανάπτυξης, έστω και με χαμηλότερους ρυθμούς  αυξημένης αβεβαιότητας. Το μάθημα είναι αδιαμφισβήτητο: η ενεργειακή ασφάλεια δεν αποτελεί ένα απλό  ζήτημα ενεργειακής πολιτικής - έχει γίνει για άλλη μια φορά ένας από τους καθοριστικούς παράγοντες της παγκόσμιας οικονομικής ευημερίας.

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο