παραγωγικές εγκαταστάσεις και η διακοπή της κανονικής ροής του πετρελαίου και φ. αερίου.
Στην αρχή λόγω εχθροπραξιών και εκτίναξης των ασφαλίστρων στα εμπορικά πλοία, και αργότερα λόγω αποκλεισμού των στενών του Ορμούζ από τους Φρουρούς της Επανάστασης, σταμάτησε πλήρως η ελεύθερη διέλευση τάνκερς που μετέφεραν πετρέλαιο και LNG. Έτσι οδηγηθήκαμε σε μία πρωτοφανή ενεργειακή κρίση, την μεγαλύτερη που έχει συμβεί από το περίφημο πετρελαϊκό embargo του OPEC το 1973. Κύριο χαρακτηριστικό της τωρινής κρίσης είναι η παρατεταμένη διακοπή της τροφοδοσίας λόγω καταστροφής παραγωγικών υποδομών με παράλληλο έλεγχο της ναυσιπλοΐας μέσω των Στενών. Συνεπακόλουθο η ραγδαία αύξηση των διεθνών τιμών του αργού πετρελαίου και κατ’ επέκταση των τιμών στην αντλία.
Από τις αρχές του έτους και μέχρι τα τέλη Φεβρουαρίου, οπότε και σημειώθηκε η επίθεση κατά του Ιράν, η μέση τιμή του Brent, της διεθνούς ποικιλίας αναφοράς, ήταν στα $70 το βαρέλι. Ακολούθως το πετρέλαιο ανατιμήθηκε σημαντικά φθάνοντας προς στιγμή ακόμα και στα $125 το βαρέλι. Για το μεγαλύτερο διάστημα των τελευταίων 3 μηνών το βαρέλι Brent διαπραγματευόταν σταθερά πάνω από τα $100 ενώ τις τελευταίες ημέρες οι τιμές έχουν υποχωρήσει στο επίπεδο των $95-$97 το βαρέλι με τις αγορές να προεξοφλούν σταδιακή ομαλοποίηση της κατάστασης και άρση του απαγορευτικού στα Στενά . Ουδείς πραγματικά γνωρίζει για το πώς θα εξελιχθεί η κατάσταση και εάν μια ακόμα πλέον σκληρή πολεμική αντιπαράθεση δεν μας περιμένει στην γωνία. Με την αβεβαιότητα να έχει γίνει το κοινό νόμισμα της ημέρας οι τιμές του αργού κρατιόνται σε υψηλά επίπεδα δημιουργώντας έντονες πληθωριστικές πιέσεις και οδηγώντας την οικονομία σε επιβράδυνση και ενδεχομένως και σε ύφεση.
Όμως, εάν συγκρίνουμε την τρέχουσα συγκυρία στην ενέργεια με την κατάσταση που επικρατούσε στις δεκαετίες του 1970 και 1980 όπου είχαμε έντονα φαινόμενα στασιμοπληθωρισμού λόγω των υψηλών τιμών πετρελαίου, σήμερα αυτές δεν προκαλούν τόσο έντονη ανησυχία η δέος, για τρείς βασικούς λόγους:
(α) Οι πλούσιες βιομηχανοποιημένες χώρες καταναλώνουν σήμερα λιγότερο από το 50% του πετρελαίου που χρησιμοποιούσαν το 1970 για κάθε αποπληθωρισμένο δολάριο ΑΕΠ. Και παρά το γεγονός ότι την τρέχουσα περίοδο το βαρέλι κινείται στα $90-110 δολάρια, οι επιπτώσεις στην οικονομία από τις υψηλές αυτές τιμές δεν είναι τόσο ισχυρές λόγω της σαφώς μειωμένης συμβολής του πετρελαίου στο οικονομικό γίγνεσθαι. Παλαιότερα εάν είχαμε τιμές πετρελαίου πάνω από τα $100 για μερικές εβδομάδες η οικονομία θα είχε εισέλθει σε βαθιά ύφεση.
(β) Οι αρνητικές επιπτώσεις στην οικονομία από το ακριβό πετρέλαιο είναι σήμερα λιγότερο οδυνηρές απ’ ότι ήταν παλαιότερα καθότι οι τοπικές (κρατικές) οικονομίες, αλλά και παγκόσμια, είναι πλέον ευέλικτες και περισσότερο διαφοροποιημένες.
(γ) Η ακαμψία των οικονομιών και κυρίως της οικονομικής πολιτικής την περίοδο 1970-1990, που τα πανίσχυρα συνδικάτα απαιτούσαν αυτόματη αναπροσαρμογή μισθών έχει παρέλθει οριστικά. Η σημερινή ευέλικτη αγορά εργασίας, επιτρέπει τις υψηλές τιμές του πετρελαίου να απορροφώνται πιο ανώδυνα. Το ακριβό πετρέλαιο μπορεί να έχει ωθήσει τις τιμές καταναλωτικών ειδών προς τα πάνω, όμως, οι φόβοι για μελλοντικές αυξήσεις εμφανίζονται σημαντικά πιο συγκρατημένοι.
Παράλληλα οι εταιρείες, στις περισσότερες Ευρωπαϊκές χώρες και τη Β. Αμερική προβληματίζονται σοβαρά αν θα πρέπει να προχωρήσουν σε αυξήσεις τιμών των προϊόντων και υπηρεσιών τους με κίνδυνο να χάσουν πελάτες και μερίδιο στην αγορά. Ακόμα, τα διυλιστήρια και άλλες βιομηχανίες δεν σπεύδουν άμεσα να αναπροσαρμόσουν τις τιμές τους προς άνω προτιμώντας να εξαντλήσουν τα περιθώρια τους αξιοποιώντας όσο περισσότερο μπορούν τα αποθέματα τους.
Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα οι κυβερνήσεις και οι κεντρικές τράπεζες να μην κινούνται τόσο επιθετικά όσο στο παρελθόν προκειμένου να ελέγξουν τον πληθωρισμό, προσφεύγοντας σε άλλες, έμμεσες, αλλά εξίσου αποτελεσματικές τακτικές. Όπως λχ στην επιδότηση του πετρελαίου κίνησης η στην μείωση του ειδικού φόρου κατανάλωσης. Σε κάθε περίπτωση τα εργαλεία και οι τεχνικές που διαθέτουν σήμερα οι κυβερνήσεις σε σχέση με το παρελθόν τους επιτρέπουν να ελέγχουν ποιο αποτελεσματικά την κατάσταση. Με την όλη προσπάθεια να αποβλέπει στην επίτευξη μιας λεπτής ισορροπίας μεταξύ επίτευξης υποφερτών τιμών για τον καταναλωτή και συγκράτηση της ζήτησης.
Αν και οι υψηλές τιμές του αργού δεν μας επηρεάζουν σήμερα τόσο όσο στο παρελθόν, αυτό όμως, δεν σημαίνει ότι δεν έχουν πια σημασία. Απλούστατα, οι επιπτώσεις σήμερα έχουν μετατεθεί σε άλλο επίπεδο αφοί οι υψηλές τιμές επηρεάζουν με ιδιαίτερα αρνητικό τρόπο τα δημοσιονομικά των πετρελαιοεισαγωγικών χωρών, όπως η Ελλάδα, η οποία εξαρτάται για το 100% των πετρελαϊκών αναγκών της από εισαγωγές, κάτι που ενισχύει τον πληθωρισμό και αυξάνει το εξωτερικό χρέος.
Παρά τις όποιες προσπάθειες απεξάρτησης από το πετρέλαιο που καταβάλλονται συστηματικά από το 1973 και μετά, αρχικά για λόγους ενεργειακής ασφάλειας και πλέον πρόσφατα για τη προστασία από την κλιματική αλλαγή, το γεγονός είναι ότι καύσιμο αυτό παραμένει κυρίαρχο. Όντας υπεύθυνο για το 34% της παγκόσμιας ενεργειακής προμήθειας, με τα ορυκτά καύσιμα (πετρέλαιο, φ. αέριο, άνθρακας) συνολικά να καλύπτουν το 84%.Με το μεγαλύτερο μέρος της αύξησης στην ενεργειακή ζήτηση του πλανήτη (230 EJ το 1973, 630 EJ το 2024) να ικανοποιείται από πετρέλαιο και φ. αέριο.
Ενδεικτικά είναι εξάλλου τα νούμερα της παγκόσμιας πετρελαϊκής κατανάλωσης αφού από τα 55.5 εκατ.βαρ/ημέρα το 1972, αυτή έφθασε τα 106 εκατ.βαρ/ημέρα το 2025, με σταθερά ανοδική τάση. Μία τεράστια βιομηχανία και ακόμα μεγαλύτερήεφοδιαστική αλυσίδα σε όλο τον κόσμο κινείται γύρω από το πετρέλαιο και το φ. αέριο όντας υπεύθυνη για συναλλαγές πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων σε καθημερινή βάση και επηρεάζοντας άμεσα την παγκόσμιο οικονομία.