Φαντασίωση χαρακτήρισε ο κ. Κωστής Σταμπολής, πρόεδρος και εκτελεστικός διευθυντής του Ινστιτούτου Ενέργειας ΝΑ Ευρώπης (ΕΝΕ) την άποψη ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορέσει στο μέλλον να εξορύσσει και να παράγει το μεγαλύτερο μέρος των κρίσιμων πρώτων υλών (CRM’s) που χρησιμοποιεί. Ωστόσο, επισήμανε ότι όσο δύσκολη και αν μοιάζει αυτή η στρατηγική επιδίωξη της Ένωσης, εν τούτοις δεν θα πρέπει να αποθαρρυνθεί να το πράξει. Το διακύβευμα, κατά

τον κ. Σταμπολή είναι κρίσιμο. Αν βρεθεί τρόπος να αναβαθμιστεί και να επιταχυνθεί η όλη προσπάθεια, ενδεχομένως σε λίγα χρόνια από σήμερα, ένα ποσοστό από 20 μέχρι 40% αυτών των υλών, θα μπορεί να παράγεται εντός της Ε.Ε. 

Μιλώντας στο Energy Transition Summit: East Med & Southeast Europe, που συνδιοργανώθηκε από τους Financial Times και την Καθημερινή, το διήμερο 13-14 Μαΐου, στο πάνελ που ασχολήθηκε με τα κρίσιμα ορυκτά και τη διασφάλιση της αλυσίδας αξίας καθαρής ενέργειας, ο επικεφαλής του ΙΕΝΕ ανέφερε, μεταξύ άλλων, ότι η μελλοντική ενεργειακή ασφάλεια της Ένωσης θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την δυνατότητα ανάπτυξης και παραγωγής βιώσιμων ενεργειακών συστημάτων, και επομένως, συμπέρανε, η πρόσβαση και η εξασφάλιση CRMs και δη, σε ανταγωνιστικές τιμές, είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την επιτυχία της προσπάθειας.  

Αναφέρθηκε, τέλος, στο ρόλο του Ινστιτούτου στην  ολοκλήρωση της αναγνώρισης και καταγραφής κοιτασμάτων CRM’s και παραγωγικών δομών στην περιοχή της ΝΑ Ευρώπης. 

Ακολουθεί η πλήρης παρουσίαση του κ. Σταμπολή:

«Μετά τους προλαλήσαντες θα ήταν μάλλον πλεονασμός να παρατηρήσω την μεγάλη σημασία που έχουν οι Κρίσιμες Πρώτες Ύλες, CRM για ευκολία, στον ενεργειακό τομέα και τις δεκάδες εφαρμογές που συνδέονται με αυτόν. Ωστόσο μερικές παρατηρήσεις προς αυτή την κατεύθυνση θα ήταν χρήσιμες.

1. Η Ευρώπη αντιλήφθηκε αρκετά αργά την κομβική σημασία των CRM’s και πως αυτές επηρεάζουν άμεσα το ενεργειακό σκέλος στην βιομηχανική -παραγωγική διαδικασία. Για αυτό το 2024 εισήγαγε το γνωστό Critical Raw Materials Act (EU 2024g)

2. Μια σημαντική παρατήρηση είναι ότι τα CRM’s έχουν πολύ μεγαλύτερη διάρκεια ζωής σε σύγκριση με τα ορυκτά καύσιμα. Μιλάμε για διάρκεια ζωής 20 ετών μέσο όρο. Αυτό έχει επιπτώσεις στην εξόρυξη, την μεταφορά τους, την αποθήκευσή τους και τελικά στην χρήση τους από την άποψη της ενεργειακής ασφάλειας. Η αποθήκευση CRM’s για μελλοντική χρήση σε ενεργειακά συστήματα είναι μικρότερης σημασίας σε σχέση με την αποθήκευση καυσίμων αφού η ενδεχόμενη έλλειψη καυσίμων έχει πλέον άμεσες και ισχυρές επιπτώσεις στην οικονομία. Ενώ η έλλειψη CRM’s δρα ποιο αργά και «κάτω από το ραντάρ» με μακροχρόνιες όμως επιπτώσεις.

3. Παρόλα αυτά η μελλοντική ενεργειακή ασφάλεια της ΕΕ θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό (όχι όμως απόλυτα) από την δυνατότητα ανάπτυξης και παραγωγής βιώσιμων ενεργειακών συστημάτων, και άρα η πρόσβαση και απόκτηση CRMs σε ανταγωνιστικές τιμές είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την επιτυχία της προσπάθειας. Εδώ όπως θα δείτε από την διαφάνεια η Ευρώπη χωλαίνει- Το ποσοστό των εγχώριων CRM’s στην κατασκευή ενεργειακών προϊόντων και συστημάτων είναι εξαιρετικά μικρό.

(Γράφημα που απεικονίζει το χαμηλό μερίδιο της ΕΕ στην παραγωγή κρίσιμων ορυκτών πρώτων υλών. Πηγή: ΙΕΝΕ)

4. Ποια είναι αυτά τα προϊόντα και συστήματα; Μπαταρίες, ηλεκτρικά αυτοκίνητα, ανεμογεννήτριες, φωτοβολταϊκά κύτταρα και πάνελ, ηλιακοί θερμικοί συλλέκτες, αντλίες, μεμβράνες κλπ. που όλα αυτά χρειάζονται CRM’s όπως νικέλιο, κοβάλτιο, λίθιο, γραφίτη και κυρίως χαλκό

5.Το μεγαλύτερο ποσοστό των CRM’s (ευτυχώς όχι όλο) εισάγονται στην Ευρώπη από την Ρωσία, την Κίνα και την Αφρική. Αυτές οι κρίσιμες πρώτες ύλες δεν εξορύσσονται απλά σε αυτές τις χώρες αλλά σε πολύ μεγάλο ποσοστό επεξεργάζονται εκεί και έτσι εισάγονται σχεδόν σε τελική μορφή στην Ευρώπη. Αυτό δεν βοηθά πολύ από βιομηχανικής πλευράς.

6. Αν και αποτελεί φαντασίωση η ΕΕ να μπορέσει κάποτε να παράγει μέσω εξορυκτικής διαδικασίας το μεγαλύτερο μέρος των CRM’s που χρησιμοποιεί - τόσο από άποψη επάρκειας αποθεμάτων όσο και κόστους- εν τούτοις θα πρέπει να αναβαθμιστεί και επιταχυνθεί η όλη προσπάθεια ώστε σε λίγα χρόνια ένα σημαντικό μέρος (20,30,40 τοις εκατό) να παράγεται εντός της ΕΕ και του ευρύτερου ευρωπαϊκού χώρου (λχ WB6)

7. Η Ευρωπαϊκή εξάρτηση από εισαγόμενα CRM’s, κυρίως σπάνιες γαίες εμφανίζεται ανάγλυφα στον χάρτη (Frame 2) που προέρχεται από την πρόσφατη (2025) Μελέτη του EASAC στην οποία συμμετείχε το ΙΕΝΕ.

(Οι μεγαλύτεροι προμηθευτές κρίσιμων πρώτων υλών στην Ευρωπαϊκή Ένωση (2020). Πηγή: EASAC)

8. Και τέλος το ερώτημα είναι το τι κάνουμε εμείς, δηλαδή ως Ινστιτούτο, για να ανταποκριθούμε στις προκλήσεις για μεγαλύτερη Ευρωπαϊκή παραγωγή CRM’s. Στο πλαίσιο αυτό το ΙΕΝΕ έχει ξεκινήσει ένα νέο τριετές Πρόγραμμα με θέμα «Resource Mapping in SEE and the East Mediterranean” όπου ένα βασικό τμήμα του ασχολείται με τα CRM’s.

Στόχος μας είναι όπως σε λιγότερο από 12 μήνες, σε πρώτη φάση να έχουμε ολοκληρώσει την αναγνώριση και λεπτομερή καταγραφή συγκεκριμένων κοιτασμάτων CRM’s και παραγωγικών δομών στην περιοχή της ΝΑ Ευρώπης, ενώ σε δεύτερη φάση η έρευνα θα εστιαστεί σε συγκεκριμένες και υποσχόμενες γεωγραφικές περιοχές και πως αυτές θα μπορούν να συμμετάσχουν στην ευρύτερη Ευρωπαϊκή παραγωγική διαδικασία.»

 

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο