Πρόθυμη να αποδυναμώσει περαιτέρω τον Μηχανισμό Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM) εμφανίζεται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, καθώς προωθεί ένα νέο εργαλείο για την παύση του πλαισίου κατά τη διακριτική της ευχέρεια. Η ρύθμιση περιλαμβάνεται στην πρόταση μεταρρύθμισης του CBAM που κατατέθηκε τον Δεκέμβριο και είναι γνωστή ως Άρθρο 27α. Σύμφωνα με αυτό, η Κομισιόν θα μπορεί να εξαιρέσει κάποιο προϊόν από το καθεστώς του Μηχανισμού εφόσον κρίνει πως η συμπερίληψή του «βλάπτει σοβαρά την εσωτερική αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης» εξαιτίας της τιμής του. Με άλλα λόγια, η Κομισιόν θα μπορεί να εξαιρέσει οποιαδήποτε κατηγορία προϊόντων επιθυμεί απόν CBAM, αρκεί να θεωρήσει πως το κόστος του προκαλεί προβλήματα στους Ευρωπαίους καταναλωτές.
Μολονότι αυτό ακούγεται ιδιαίτερα επωφελές για τους Ευρωπαίους πολίτες εκ πρώτης όψεως, στην πραγματικότητα ακυρώνει τη δικλείδα ασφαλείας που καθιστά τα ευρωπαϊκά προϊόντα ανταγωνιστικά έναντι των εισαγόμενων. Υπενθυμίζεται πως ο CBAM καλύπτει βιομηχανικούς κλάδους υψηλών ρύπων όπως ο σίδηρος και ο χάλυβας, το αλουμίνιο, το τσιμέντο, ο ηλεκτρισμός, το υδρογόνο, και τα λιπάσματα. Στόχος είναι οι Ευρωπαίοι παραγωγοί, οι οποίοι πληρώνουν ήδη υψηλότατα κόστη για την κλιματική προσαρμογή τους, να μπορούν να ανταγωνιστούν τα φθηνότερα εισαγόμενα προϊόντα που παράγονται χωρίς κλιματικούς περιορισμούς. Παράλληλα, η ΕΕ στόχευε να δώσει ένα επιπλέον κίνητρο στους εμπορικούς εταίρους της ώστε να εφαρμόσουν αντίστοιχα ευρείες κλιματικές ρυθμίσεις.
Όμως, η πρόταση εξαίρεσης προϊόντων υπονομεύει το όλο εγχείρημα. Τα λιπάσματα είναι ο πρώτος τομέας που επηρεάστηκε. Κατόπιν έντονων πιέσεων από ορισμένα κράτη-μέλη και υπό το βάρος της συνεχιζόμενης δυσαρέσκειας των Ευρωπαίων αγροτών για τη συμφωνία MERCOSUR, η Επιτροπή ανακοίνωσε την εξαίρεση των λιπασμάτων από τον CBAM. Όπως είχε αναφερθεί τότε, η τα λιπάσματα θα ήταν η μοναδική περίπτωση χαλάρωσης του Μηχανισμού. Ωστόσο, το Άρθρο 27α καθιστά σαφές πως το εργαλείο εξαίρεσης μπορεί να ισχύσει για οποιοδήποτε προϊόν. Αναμενόμενα, μετά το λόμπι των Ευρωπαίων παραγωγών λιπασμάτων, Fertilizers Europe, οι οποίοι εξέφρασαν ανησυχίες για την επιβίωση του κλάδου τους, σχεδόν όλες οι υπόλοιπες βιομηχανίες τάχθηκαν κατά της νέας ρύθμισης.
Η Cement Europe για τους παραγωγούς τσιμέντου, η Eurelectric για τους παραγωγούς ενέργειας, και η Hydrogen Europe για τους παραγωγούς υδρογόνου έλαβαν σαφή θέση κατά του Άρθρου 27α. Όπως εξηγούν τα βιομηχανικά λόμπι, καταρχάς η συγκεκριμένη ρύθμιση είναι ιδιαίτερα ασαφής, κάτι που αυξάνει την αβεβαιότητα για τις όποιες επενδύσεις εκ μέρους τους. Αντιθέτως, τα λόμπι των μετάλλων European Metals (Eurometaux) και European Aluminium υιοθέτησαν μία θετική στάση όσον αφορά τις προτάσεις της Κομισιόν.
Πέραν αυτών, επειδή το μέτρο προστασίας της ανταγωνιστικότητας καταρρέει, η παραγωγή εντός της ΕΕ θα υποφέρει ενώ οι εισαγωγές θα αυξηθούν. Η εξέλιξη αυτή είναι αντίθετη με την πρόσφατη έμφαση που προσδίδεται στο “made in Europe” από πολλούς Ευρωπαίους αξιωματούχους. Επιπροσθέτως, η απορρύθμιση του CBAM συνεπάγεται αλλαγές και στο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS), καθώς οι ρυπογόνες βιομηχανίες που σχετίζονται με τις εξαιρέσεις προϊόντων θα πρέπει να συνεχίσουν να λαμβάνουν δωρεάν δικαιώματα ώστε να παραμείνουν σε λειτουργία. Τέλος, η ουσιαστική ακύρωση του CBAM από την Κομισιόν αποτελεί ακόμα ένα πλήγμα εναντίον της κλιματικής νομοθεσίας της ΕΕ, η οποία δέχεται συνεχείς επιθέσεις από τη δεύτερη Επιτροπή φον ντερ Λάιεν με τη δικαιολογία της «απλοποίησης».
Εντέλει, το Άρθρο 27α συνιστά ακόμα μία προσπάθεια της (μη εκλεγμένης) εκτελεστικής εξουσίας της ΕΕ όχι απλώς να καταργήσει το υφιστάμενο νομοθετικό πλαίσιο, αλλά και να ενισχύσει τη δύναμή της έναντι των άλλων οργάνων. Ως εκ τούτου, η πρόταση αυτή έχει σημάνει συναγερμό και στο Στρασβούργο, με τους εκλεγμένους Ευρωβουλευτές να επικρίνουν τη νέα ρύθμιση. Προς το παρόν, το μέτωπο κατά του Άρθρου 27α εμφανίζεται αρκετά ευρύ, συμπεριλαμβάνοντας εκπροσώπους από την αριστερά ως την κεντροδεξιά. Με τις εντεινόμενες πιέσεις από τα εμπλεκόμενα λόμπι, είναι αρκετά πιθανό πως η πρόταση θα παραμείνει στα χαρτιά.