Γι’ αυτό και έχει ιδιαίτερη σημασία όταν επισημαίνει, στην αποκλειστική συνέντευξή του στην εφημερίδα «ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ», ότι ενώ –χάρη και στο ΤΑΑ– έγιναν σημαντικά βήματα στον τομέα των μεταρρυθμίσεων και των επενδύσεων, που οδήγησαν στην αύξηση του ελληνικού ΑΕΠ κατά διπλάσιο ποσοστό από το 2019 έως το 2025 σε σύγκριση με την Ευρωζώνη, παραμένουν ακόμη και σήμερα προκλήσεις, όπως η βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, με μείωση της γραφειοκρατίας, η επέκταση της ηλεκτροκίνησης και γενικότερα η βελτίωση των συγκοινωνιών, για να αντιμετωπιστεί το κυκλοφοριακό πρόβλημα των μεγάλων αστικών κέντρων, η αύξηση της συμμετοχής των γυναικών στην αγορά εργασίας και η κοινωνική συμπερίληψη. Μιλάει, επίσης, για την ανάγκη προσέλκυσης προσωπικού με κρίσιμες δεξιότητες στη δημόσια διοίκηση.
Ο Iρλανδός τεχνοκράτης θα εξακολουθήσει να παρακολουθεί, από τα νέα καθήκοντά του, την οικονομία της Ελλάδας, αφενός επιβλέποντας την ολοκλήρωση των επενδύσεων που ξεκίνησαν με πόρους του ΤΑΑ και αφετέρου μέσω του συντονιστικού ρόλου που θα έχει η SG REFORM στο επόμενο Πολυετές Χρηματοδοτικό Πλαίσιο (2028-2034).
– Κατά τη γνώμη σας, ποιες μεταρρυθμίσεις ήταν οι πιο επείγουσες στην Ευρώπη που έπρεπε να προωθηθούν μέσω του ΤΑΑ και ποιες απομένουν να γίνουν στο μέλλον;
– Ο συνδυασμός μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων υπό ένα συνολικό σχέδιο ήταν από τα αποτελεσματικότερα στοιχεία του ΤΑΑ. Για παράδειγμα, το ελληνικό σχέδιο υποστήριξε μεγάλης κλίμακας εκστρατείες για την πρόληψη και τον εντοπισμό καρδιαγγειακών παθήσεων και καρκίνου (πρόγραμμα «Προλαμβάνω»), μεταρρύθμιση η οποία συμπληρώθηκε από σημαντικές εργασίες ανακαίνισης και επέκτασης κέντρων υγείας και νοσοκομείων σε όλη τη χώρα.
Θα ήθελα, επίσης, να τονίσω ότι οι προτεραιότητες του ΤΑΑ προσαρμόστηκαν για να ανταποκρίνονται στις γεωπολιτικές προσταγές κατά τη διάρκεια της πενταετούς περιόδου εφαρμογής του. Αυτό φάνηκε ξεκάθαρα μέσω της άμεσης ανταπόκρισης της Ε.Ε. για τη σύσταση του REPowerEU, μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022. Ο στόχος του REPowerEU ήταν τριπλός, εξοικονόμηση ενέργειας, διαφοροποίηση πηγών ενέργειας και παραγωγή καθαρής ενέργειας. Από το 2022, η Ε.Ε. δεν εισάγει πλέον καθόλου άνθρακα από τη Ρωσία, ενώ οι εισαγωγές πετρελαίου περιορίστηκαν στο 3% και οι εισαγωγές φυσικού αερίου μειώθηκαν από 45% σε 13%. Για την Ελλάδα, το κεφάλαιο REPowerEU έφερε 795 εκατ. ευρώ επιπλέον στη χώρα και στήριξε μια σειρά μεταρρυθμίσεων, που μεταξύ άλλων μείωσαν τον απαιτούμενο χρόνο αδειοδότησης των ΑΠΕ από πέντε χρόνια σε 14 μήνες, ενώ υποστήριξε την παραγωγή περισσότερων από 7,5 GW από νέες ΑΠΕ.
Όπως κατέστη σαφές στη σχετικά πρόσφατη ομιλία της προέδρου Φον ντερ Λάιεν για την Κατάσταση της Ενωσης, στο εξής η έμφαση στην ανταγωνιστικότητα, στην ασφάλεια, στις κοινωνικές αξίες μας, στη συμπερίληψη, στο κλίμα και στην ανθεκτικότητα θα είναι απαραίτητη για να προσαρμοστούμε στη νέα πραγματικότητα.
– Ο τομέας της δημόσιας διοίκησης είναι σημαντικός, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων σας. Δεδομένης της εκτενούς εμπειρίας σας στην Ελλάδα, πού βλέπετε τις βασικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η ελληνική δημόσια διοίκηση και πώς μπορείτε να βοηθήσετε την Ελλάδα στην αντιμετώπισή τους;
– Κοιτάζοντας τις ψηφιακές υπηρεσίες που προσφέρονται σήμερα στους Ελληνες πολίτες και στις επιχειρήσεις και συγκρίνοντάς τες με την κατάσταση κάπου 10 χρόνια πριν, που πολλοί έκαναν ουρές για ώρες στα ΚΕΠ και στις άλλες δημόσιες υπηρεσίες, η διαφορά είναι εντυπωσιακή.
Είχα τη χαρά να επισκεφθώ τα νέα γραφεία της ΑΑΔΕ πέρυσι και να διαπιστώσω πώς η χρηματοδότηση του ΤΑΑ χρησιμοποιείται για να αναπτυχθούν νέες ψηφιακές υπηρεσίες και εργαλεία, που αναμένεται να βελτιώσουν περαιτέρω τη φορολογική συμμόρφωση και να ενισχύσουν τα δημόσια οικονομικά της Ελλάδας.
Παρότι έχει επιτευχθεί σταθερή πρόοδος, οι προσπάθειες πρέπει να συνεχιστούν. Σε όρους ψηφιοποίησης, βλέπω μια διπλή πρόκληση, στην επέκταση των ψηφιακών υπηρεσιών σε περισσότερες περιοχές, για παράδειγμα στις οικοδομικές αδειοδοτήσεις, και ταυτόχρονα στην απλοποίηση των διαδικασιών μέσω της πλήρους εκμετάλλευσης των ολοκληρωμένων πληροφοριακών συστημάτων.
Τέλος, μια αυξανόμενη πρόκληση για την ελληνική δημόσια διοίκηση είναι να προσελκύσει και να κρατήσει προσωπικό με κομβικές δεξιότητες, όπως ψηφιακές και ελεγκτικές. Η πρόκληση έγκειται στο πώς θα προσελκυσθούν νέοι δημόσιοι υπάλληλοι με αυτές τις δεξιότητες, ενώ ταυτόχρονα θα διατηρηθεί η ακεραιότητα του ενιαίου μισθολογίου, που παραμένει κρίσιμο εργαλείο για τον έλεγχο του κόστους του δημόσιου τομέα, που βρίσκεται τώρα κοντά στον μέσο όρο της Ε.Ε.
– Τώρα που το ΤΑΑ τελειώνει, πώς θα συνεχίσετε στο κεφάλαιο της εφαρμογής των μεταρρυθμίσεων και των επενδύσεών του;
– Η Ελλάδα μαζί με τα άλλα 26 κράτη-μέλη υπέβαλε το τελικό της αίτημα πληρωμής εντός της προθεσμίας της 30ής Σεπτεμβρίου. Οι υπηρεσίες της Κομισιόν αξιολογούν τώρα αυτά τα αιτήματα. Oλες οι πληρωμές από την Κομισιόν πρέπει να πραγματοποιηθούν έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026.
Ενώ το ΤΑΑ τελειώνει σε δύο μήνες, η επίδραση των μέτρων του θα διαρκέσει πολύ περισσότερο. Για να συμβεί αυτό, είναι σημαντικό να κατανεμηθούν επαρκείς πόροι στην ολοκλήρωση των κρίσιμων επενδύσεων, όπως, στην περίπτωση της Ελλάδας, το πρώτο συγκρότημα αντλησιοταμίευσης στην Αμφιλοχία, που θα είναι λειτουργικό έως το 2028. Αλλο παράδειγμα είναι η εν εξελίξει διασύνδεση των νησιών με το κεντρικό δίκτυο ηλεκτρισμού. Το ΤΑΑ παρείχε υποστήριξη για την ολοκλήρωση των διασυνδέσεων των Κυκλάδων και επίσης συνεισέφερε στην αύξηση μετοχικού κεφαλαίου του ΑΔΜΗΕ, που θα επιτρέψει τη διασύνδεση των Δωδεκανήσων και του Βορείου Αιγαίου. Οταν ολοκληρωθούν αυτές οι διασυνδέσεις, η μείωση του λογαριασμού ΥΚΩ αναμένεται να διπλασιαστεί και να φτάσει από 550 εκατ. ευρώ τον χρόνο για την περίοδο 2026-2031 σε πάνω από 1 δισ. ευρώ μετά το 2031.
Επιπλέον, δημόσιοι πόροι θα χρειαστούν για τη λειτουργία και τη συντήρηση των επενδύσεων που έγιναν από το ΤΑΑ. Και γνωρίζουμε από το παρελθόν –πάρτε για παράδειγμα τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004– ότι η πραγματική κληρονομιά εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη διάρκεια της αξιοποίησης των επενδύσεων που έγιναν.
– Πώς θα αξιολογούσατε την ποιότητα των μεταρρυθμίσεων που εφαρμόσθηκαν στην Ελλάδα στο πλαίσιο του ΤΑΑ; Αντιμετώπισαν τις πραγματικές, μεγάλες μεταρρυθμιστικές ανάγκες της χώρας;
– Χάρη στο ΤΑΑ η Ελλάδα έχει σχεδόν ολοκληρώσει το Κτηματολόγιο και έχει βελτιώσει το ρυθμιστικό περιβάλλον για τις επιχειρήσεις, καθιστώντας τη χώρα ένα πιο ελκυστικό προορισμό επενδύσεων. Στον ενεργειακό τομέα, υιοθετήθηκαν θεσμικά πλαίσια για την προώθηση της παραγωγής ανανεώσιμου υδρογόνου και βιομεθανίου και για τη δημιουργία μιας αγοράς δέσμευσης και αποθήκευσης άνθρακα. Σε συνδυασμό με αυτές τις μεταρρυθμίσεις, το ΤΑΑ υποστηρίζει το πρώτο μεγάλης κλίμακας έργο (45 MW) ανανεώσιμου υδρογόνου, καθώς και την πρώτη μονάδα δέσμευσης και αποθήκευσης άνθρακα στη Βόρεια Ελλάδα. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές επέτρεψαν στην Ελλάδα να εκμεταλλευθεί μια νέα πηγή πράσινης ενέργειας και έχουν δημιουργήσει επιλογές για βιομηχανίες με δυσκολία απανθρακοποίησης να μειώσουν το περιβαλλοντικό τους αποτύπωμα, επιτρέποντας στην Ελλάδα να επιτύχει τους στόχους μείωσης εκπομπών.
Η επίδραση αυτών των μεταρρυθμίσεων μπορεί να φανεί ήδη στα στατιστικά στοιχεία. Το 2025, το ΑΕΠ στην Ελλάδα ήταν 10,8% υψηλότερο από το επίπεδο του 2019, σε σύγκριση με μόνο 5,4% στις χώρες της Ευρωζώνης, που χρησιμοποιούνται ως ομάδα ελέγχου. Οι ελληνικές επιδόσεις επίσης ξεπέρασαν την τάση τής προ COVID περιόδου. Οι ώρες απασχόλησης στην Ελλάδα το 2025 ήταν 7,5% περισσότερες από το επίπεδο του 2019, σε σύγκριση με αύξηση μόνο 2,6% στην ομάδα ελέγχου που χρησιμοποιήθηκε στην έρευνα. Αυτό υποδεικνύει ότι η ανάκαμψη δεν περιορίστηκε στην αύξηση του ΑΕΠ, αλλά συνοδεύθηκε από ισχυρή δημιουργία θέσεων εργασίας και περαιτέρω βελτιώσεις στην αγορά εργασίας. Δεδομένου ότι σχεδόν οι μισοί πόροι του ΤΑΑ δόθηκαν στην Ελλάδα υπό μορφή εταιρικών δανείων στον ιδιωτικό τομέα, περιλαμβανομένων μικρομεσαίων επιχειρήσεων, με ευνοϊκούς όρους, οι επενδύσεις ήταν ο τομέας με την ισχυρότερη άμεση επίδραση. Οι συνολικές επενδύσεις αυξήθηκαν κατά σχεδόν 5,9% του ΑΕΠ, μια πολύ μεγαλύτερη αύξηση από την ομάδα ελέγχου. Αυτό υποδεικνύει ότι η χρηματοδότηση του ΤΑΑ βοήθησε στην επιτάχυνση των επενδύσεων στην Ελλάδα και στην κάλυψη του κενού που αντιμετώπιζε μετά την οικονομική κρίση.
– Ποιες μεταρρυθμίσεις εξακολουθεί να χρειάζεται η Ελλάδα; Γιατί δεν τις εφάρμοσε ακόμη, οκτώ χρόνια μετά το τέλος των προγραμμάτων προσαρμογής, των μνημονίων;
– Επιτρέψτε μου να αναδείξω τρεις τομείς στους οποίους η Κομισιόν βλέπει περιθώριο περαιτέρω μεταρρυθμίσεων.
Πρώτον, η βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος. Μια πτυχή είναι η μείωση της γραφειοκρατίας και η διασφάλιση της συμμόρφωσης της δημόσιας διοίκησης με το χρονικό πλαίσιο που τίθεται, σε ό,τι αφορά την έκδοση αδειών. Μια άλλη πτυχή είναι η ολοκλήρωση κρίσιμων νομοθετικών πλαισίων για την αποκατάσταση της διαφάνειας και της σαφήνειας, όπως η περιβαλλοντική αδειοδότηση και τα τοπικά πολεοδομικά σχέδια.
Δεύτερον, η συνέχιση των προσπαθειών για τη μείωση της εξάρτησης της ελληνικής οικονομίας από τα ορυκτά καύσιμα και την αύξηση της ηλεκτροκίνησης, συμπεριλαμβανομένου του τομέα μεταφορών. Στον τομέα των μεταφορών φαίνεται ότι υπάρχει ανάγκη για πιο φιλόδοξη και ολοκληρωμένη προσέγγιση στην προώθηση ηλεκτρικών μεθόδων μεταφοράς. Τα αυξανόμενα προβλήματα κυκλοφοριακής συμφόρησης στις μεγάλες πόλεις, και ειδικότερα στην Αθήνα, θα μπορούσαν να είναι μια «μεταμφιεσμένη ευλογία» σε όρους εντατικοποίησης των προσπαθειών για την επέκταση και τη βελτίωση των δημοσίων συγκοινωνιών, περιλαμβανομένου του σιδηροδρομικού συστήματος.
Τρίτον, η επιτάχυνση των προσπαθειών για την κοινωνική συμπερίληψη και την περαιτέρω αύξηση των επιπέδων απασχόλησης. Αυτό είναι ιδιαιτέρως σημαντικό με την αύξηση του πληθωρισμού, που έχει άμεση επίπτωση στο διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών. Στην Ελλάδα, το επίπεδο συμμετοχής των γυναικών στην αγορά εργασίας είναι ακόμη πολύ χαμηλό, με το κενό απασχόλησης λόγω φύλου να είναι σχεδόν διπλάσιο από τον μέσο όρο της Ε.Ε. Μέτρα που επικεντρώνονται στη συμπερίληψη των γυναικών στην αγορά εργασίας και στην αποτελεσματική φύλαξη και φροντίδα των παιδιών θα είναι κρίσιμα για το μέλλον. Τέλος, θα είναι σημαντικό να εφαρμοστεί η Εθνική Στρατηγική για τη Στεγαστική Πολιτική η οποία υιοθετήθηκε πρόσφατα και είναι μέρος του ελληνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Για παράδειγμα, συνεχίζοντας και διευρύνοντας το πλαίσιο προγραμμάτων στήριξης όπως η «Κοινωνική Αντιπαροχή», η οποία θα επεκτείνει την προσφορά προσιτής κατοικίας, στοχεύοντας στα ευάλωτα νοικοκυριά.
(από την εφημερίδα «ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ»)