Πρόσφατα η κυβέρνηση εξήγγειλε πρόγραμμα για την μείωση της τιμής του ηλεκτρικού ρεύματος κατά 30% μέχρι το 2029 με επενδύσεις σε ΑΠΕ, αποθήκευση, δίκτυα, διασυνδέσεις με νησιά και μετρητές. Ακόμη και αν  οι επενδύσεις αυτές εντάσσονταν σε μία στρατηγική ολοκληρωμένης ανάταξης του ελληνικού ηλεκτρικού συστήματος, δεν θα μπορούσαν να μειώσουν σε αυτόν τον ορίζοντα τη  τιμή του ηλεκτρισμού

Για να έχουμε ρεύμα κάθε φορά που ανοίγουμε το διακόπτη πρέπει να καλύπτεται συστηματικά το κόστος  διαθεσιμότητας ισχύος, δικτυών μεταφοράς και διανομής, παραγωγής ενέργειας , απωλειών (τεχνικών και ρευματοκλοπών), μέτρησης της κατανάλωσης και εξυπηρέτησης του πελάτη. Τα κόστη περιλαμβάνουν το κεφάλαιο που έχει επενδυθεί σε μονάδες παραγωγής, δίκτυα μεταφοράς και διανομής και  μετρητές, τα έξοδα λειτουργίας και συντήρησης όλων αυτών,  το κόστος των καυσίμων και  της χρέωσης εκπεμπόμενου CO2 και τις απώλειες.

Το συνολικό κόστος εξαρτάται από την δομή  του ηλεκτρικού συστήματος και τον βαθμό λειτουργικής και οικονομικής βελτιστοποίησης του. Στο σημερινό ελληνικό σύστημα το κόστος διαθεσιμότητας, που αντανακλά τα κεφάλαια που έχουν επενδυθεί, είναι σταθερό και εκτιμάται περίπου στο 70% του συνολικού μέσου μακροπρόθεσμου οριακού κόστους. Το μεταβλητό κόστος παραγωγής, που διαμορφώνεται από τα καύσιμα και κυριαρχεί στις πολιτικές συζητήσεις, αντιστοιχεί στο υπόλοιπο 30%. Η πολύ διαδεδομένη αντίληψη ότι οι ΑΠΕ και η αποθήκευση παράγουν ενέργεια  μηδενικού κόστους είναι απολύτως εσφαλμένη, γιατί αγνοεί το σημαντικό κόστος κεφαλαίου των φωτοβολταϊκών, αιολικών  και μπαταριών.

Η προσπάθεια της ΕΕ για «εμπορευματοποίηση» του ηλεκτρισμού, μέσα από μια πολύπλοκη αγορά χονδρικής και μια πρωτόγονη λιανικής, αποδείχθηκε στην πράξη μη αποτελεσματική γιατί δεν ικανοποιεί τις απαραίτητες προϋποθέσεις  ανταγωνισμού. Η χονδρική τιμή, μέσω της οποίας ανακτάται το συνολικό κόστος διαθεσιμότητας και παραγωγής,  διαμορφώνεται «χρηματιστηριακά» με  περιορισμένο ανταγωνισμό, ιδιαίτερα στις ώρες της νυχτερινής αιχμής. Λόγω του συνδυασμού τοπικών περισσευμάτων ΑΠΕ, ελλειμάτων σταθερής ισχύος στις αιχμές, περιορισμένων ανταλλαγών μεταξύ των γειτονικών  ηλεκτρικών δικτύων και ακριβής ενέργειας εξισορρόπησης, η αγορά έχει γίνει  κερδοσκοπική και αδυνατεί να δώσει τα σωστά σινιάλα στους επενδυτές. Αλλά και στην λιανική  αγορά ο ανταγωνισμός δεν λειτουργεί αποδοτικά. Οι προσφερόμενες τιμές παραμένουν  σταθερές για μεγάλα χρονικά διαστήματα, παραμορφώνονται από τις ενέργειες μάρκετινγκ των παρόχων  και καμία σχέση δεν έχουν με την διαρκώς μεταβαλλόμενη τιμή  χονδρικής. Έτσι εμποδίζουν την οικονομικά ορθή αντίδραση των καταναλωτών στις μεταβολές του κόστους παραγωγής.

Η τελική κατανάλωση ενέργειας εξηλεκτρίζεται, με μέση εκτιμώμενη στο ΕΣΕΚ ετήσια αύξηση της ζήτησης ηλεκτρισμού 1,8% μέχρι το 2030 και 5,4% μέχρι το 2050. Συνεπώς  θα χρειαστούν, όπως προβλέπουν τα  μέτρα της κυβέρνησης,  μεγάλες επενδύσεις σε όλη την αλυσίδα παραγωγής, μεταφοράς, διασυνδέσεων  και διανομής του ηλεκτρισμού. Αυτές θα προσθέσουν  κόστος το οποίο πρέπει να ανακτηθεί,  αν και ένα μέρος του θα αντισταθμιστεί σταδιακά από μεγαλύτερη ενεργειακή  αποδοτικότητα και την μείωση του κόστους παραγωγής και εκπομπών CO2, λόγω καλύτερης χρήσης των   ΑΠΕ και αποθήκευσης.

Πέραν όμως των επενδύσεων μεγέθυνσης, υπάρχουν τρεις ακόμη σημαντικές συνιστώσες πρόσθετου κόστους. Πρώτο,  διατήρηση επαρκούς  σταθερής εγκατεστημένης ισχύος (προβλέπονται στο ΕΣΕΚ δυο νέες μονάδες ΦΑ) για την  άμεση εξισορρόπηση της μεγάλης ασύγχρονης μεταβλητότητας της  ζήτησης και της  παραγωγής ΑΠΕ. Δεύτερον,  ενίσχυση των δυνατοτήτων του συνολικού δικτύου για την εξάλειψη  αδυναμιών μεταφοράς και διανομής  που μπορεί να οδηγήσουν σε μερικά η ολικό black out όπως στην Ιβηρική. Τρίτον, ισχυρές διασυνδέσεις ώστε η υπερβάλλουσα  παραγωγή ΑΠΕ να εξάγεται, και να μην υπάρχουν  διακοπές παραγωγής για την προστασία της  ευστάθειας του συστήματος.

Για να συγκρατηθεί , και όχι να μειωθεί, μακροπρόθεσμα το κόστος του ηλεκτρισμού, πρέπει να εγκαταλειφθεί το target model που έχει επιβάλλει η ΕΕ. Σε αντικατάσταση του χρειάζεται καταρχήν η επανασύσταση μιας  ρυθμιζόμενης αγοράς παραγωγής ηλεκτρισμού  με ένα πλαίσιο, που υπήρχε στο παρελθόν, για την ανταγωνιστική «διεκδικησιμότητα» (contestability) μακροχρόνιων θέσεων σταθερής διαθέσιμης ισχύος με διακριτή ανταμοιβή, σύμφωνα  με τις προβλεπόμενες ανάγκες του συστήματος. Η ρύθμιση των αγορών μεταφοράς και διανομής πρέπει να αναθεωρηθεί ώστε να διευκολύνει τις επενδύσεις και τις ενέργειες (πχ καταστολή ρευματοκλοπών) που συνάδουν με  την ελαχιστοποίηση του συνολικού μέσου μακροπρόθεσμου οριακού κόστους. Αυτό, ανάλογα με τις συνθήκες, επιτυγχάνεται είτε  με αυξημένη απόδοση του επενδεδυμένου κεφαλαίου και άρα πρόσθετο κόστος, η με στοχευμένες κρατικές επιδοτήσεις . Η αδειοδότηση μεγάλων καταναλώσεων (πχ εργοστάσια,  data center) θα πρέπει να συναρτηθεί με τη δυνατότητα σύνδεσής τους στο ηλεκτρικό σύστημα με τρόπο που να μην απειλεί την ευστάθεια του. Τέλος, η βελτιστοποίηση της διαχείριση του συστήματος  με προηγμένες τεχνολογίες για την ελαχιστοποίηση του βραχυπροθέσμου οριακού κόστους και την ασφάλεια παροχής αποτελεί πρώτη προτεραιότητα.

Λόγω σχεδιαστικών ατελειών και αντικειμενικών περιορισμών, η χονδρική και η λιανική αγορά ηλεκτρισμού δεν αντανακλούν ορθά το πραγματικό μέσο μακροπρόθεσμο οριακό κόστος,  και δεν διευκολύνουν την κινητοποίηση κεφαλαίων που να βελτιστοποιούν το σύστημα  πάνω στον χρόνο. Η προσπάθεια της κυβέρνησης να συγκρατήσει το κόστος του ηλεκτρισμού, που παρεμπιπτόντως απειλεί τα νοικοκυριά και την βιομηχανία όλων των χωρών της ΕΕ, δεν θα αποδώσει αν δεν ενταχθεί σε μια ευρύτερη και μακρού ορίζοντα λογική απομάκρυνσης από το target model. Η εξασφάλιση της αναγκαίας και διαρκώς πιο βιώσιμης  ηλεκτρικής ενέργειας σε βάθος χρόνου και η προσιτότητα  της, προϋποθέτουν «σοφές» ρυθμίσεις σ’ όλη την αλυσίδα, που διευκολύνουν την βέλτιστη εξέλιξη του  συστήματος και την χρηματοδότηση των απαραίτητων γι’ αυτό επενδύσεων.

*Ο Κώστας Σ. Μητρόπουλος είναι Σύμβουλος Επιχειρήσεων

(από την εφημερίδα «ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ»)

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο