Οι γεωπολιτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, ο πόλεμος στην Ουκρανία και η νέα πολιτική πραγματικότητα που διαμορφώνεται στις Ηνωμένες Πολιτείες, μετά τις πρόσφατες εκλογικές αναμετρήσεις, ενισχύουν τη μεταβλητότητα στις διεθνείς αγορές ενέργειας. Σε ένα περιβάλλον όπου κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με ασφάλεια τις τιμές του φυσικού αερίου τους επόμενους μήνες, η βιομηχανία χρειάζεται περισσότερο από ποτέ σταθερούς κανόνες και προβλεψιμότητα από την Πολιτεία.
Παρότι βρισκόμαστε ακόμη στις αρχές του χειμώνα, οι εξελίξεις στις αγορές φυσικού αερίου προκαλούν ήδη έντονο προβληματισμό. Οι τιμές του φυσικού αερίου παραμένουν σε επίπεδα που μεταφράζονται σε χονδρεμπορικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας 300 έως και 400€/MWh. Ταυτόχρονα, τα ευρωπαϊκά αποθέματα φυσικού αερίου βρίσκονται χαμηλότερα σε σχέση με τα επίπεδα που θα επιθυμούσαν οι αγορές για την εποχή, ενώ η αβεβαιότητα ως προς τις καιρικές συνθήκες του φετινού χειμώνα ενισχύει περαιτέρω τις ανοδικές πιέσεις.
Σε αυτό το περιβάλλον, το ευρωπαϊκό σημείο αναφοράς του φυσικού αερίου, το TTF της Ολλανδίας, παραμένει ιδιαίτερα ευαίσθητο σε κάθε ένδειξη περιορισμού της προσφοράς ή αύξησης της ζήτησης. Όσο παραμένουν ανοιχτά τα ερωτήματα για την επάρκεια εφοδιασμού και την αναπλήρωση των αποθηκών, οι τιμές είναι πιθανό να διατηρηθούν σε υψηλά επίπεδα ή να παρουσιάσουν νέες έντονες διακυμάνσεις. Κανείς δεν υποστηρίζει ότι θα επαναληφθούν οι ακραίες συνθήκες του 2022. Κανείς όμως δεν μπορεί και να το αποκλείσει.
Η Ευρώπη δείχνει να αντιλαμβάνεται εγκαίρως τον κίνδυνο. Η βιομηχανική ανταγωνιστικότητα βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο των συζητήσεων στις Βρυξέλλες. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη δώσει το πολιτικό σήμα ότι το πλαίσιο ενισχύσεων για την ενεργοβόρο βιομηχανία (METSAF) θα συνεχιστεί και μετά το 2026. Μάλιστα, η συζήτηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο δεν αφορά πλέον μόνο τη διατήρηση των υφιστάμενων εργαλείων, αλλά και τη βελτίωσή τους. Οι ευρωπαϊκοί βιομηχανικοί σύνδεσμοι ζητούν μεγαλύτερο ποσοστό κάλυψης του ενεργειακού κόστους, ακόμη και μέχρι το 70% της κατανάλωσης, προκειμένου να αντιμετωπιστεί το διαρκώς διευρυνόμενο χάσμα ανταγωνιστικότητας έναντι των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ασίας.
Η ελληνική πραγματικότητα είναι ακόμη πιο απαιτητική. Η χώρα διαθέτει ένα από τα υψηλότερα ποσοστά διείσδυσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην Ευρώπη. Ωστόσο, η έλλειψη επαρκούς αποθήκευσης και οι στρεβλώσεις της αγοράς οδηγούν σε έντονες διακυμάνσεις των τιμών της χονδρεμπορικής αγοράς, καθώς επίσης στην εκτόξευση του κόστους της αγοράς εξισορρόπησης.
Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα εισέρχεται σε μια νέα περίοδο αβεβαιότητας ως προς τον εφοδιασμό με φυσικό αέριο. Η στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης προβλέπει σταδιακή απεξάρτηση από τις ρωσικές εισαγωγές, ενώ σημαντικό μέρος των ποσοτήτων που καταλήγουν σήμερα στη Νοτιοανατολική Ευρώπη εξακολουθεί να συνδέεται άμεσα ή έμμεσα με τη Ρωσία. Η αντικατάσταση αυτών των ποσοτήτων από εναλλακτικές πηγές LNG ή άλλες διεθνείς προμήθειες δεν είναι ούτε αυτονόητη ούτε ανέξοδη. Αντίθετα, ενδέχεται να αυξήσει περαιτέρω το κόστος εφοδιασμού και να επιβαρύνει την ανταγωνιστικότητα της παραγωγικής βάσης της χώρας. Όταν μάλιστα φέτος το ρωσικό φυσικό αέριο από το Σιδηρόκαστρο καλύπτει το 51% των αναγκών της χώρας.
Σε αυτό το ήδη σύνθετο περιβάλλον έρχεται να προστεθεί ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα: η λήξη του ελληνικού μηχανισμού ενίσχυσης (METSAF) της ενεργοβόρου βιομηχανίας στο τέλος του 2026.
Η εφαρμογή του πλαισίου CISAF/METSAF αποτέλεσε ένα απολύτως αναγκαίο βήμα για τη συγκράτηση του ενεργειακού κόστους. Ωστόσο, το υφιστάμενο σχήμα διαθέτει περιορισμένο χρονικό ορίζοντα και προϋπολογισμό περίπου 95 εκατ. ευρώ. Το ποσό αυτό καθορίστηκε με διαφορετικές παραδοχές ως προς τις τιμές της αγοράς. Με τα σημερινά δεδομένα εκτιμούμε ότι οι πραγματικές ανάγκες ενδέχεται να υπερβούν τα 120 εκατ. ευρώ.
Το πιο ανησυχητικό, όμως, είναι κάτι άλλο. Ενώ σε ευρωπαϊκό επίπεδο η συζήτηση έχει ήδη μεταφερθεί στην παράταση και ενίσχυση του METSAF, στην Ελλάδα δεν υπάρχει ακόμη ξεκάθαρη εικόνα για το τι θα ισχύσει μετά την 31η Δεκεμβρίου 2026. Την ώρα που άλλες χώρες προετοιμάζουν την άμεση εφαρμογή του METSAF, η ελληνική βιομηχανία εξακολουθεί να λειτουργεί χωρίς ορατότητα για το επόμενο έτος.
Όταν ένα μέτρο μπορεί να μειώσει το ενεργειακό κόστος κατά 30% έως 35%, η αβεβαιότητα για το αν θα εξακολουθεί να υφίσταται μετά από λίγους μήνες καθίσταται καθοριστικός παράγοντας για την επιχειρηματική στρατηγική κάθε επιχείρησης.
Με άλλα λόγια, η αβεβαιότητα κοστίζει πριν ακόμη έρθει ο λογαριασμός του ηλεκτρικού ρεύματος.
Το επιχείρημα ότι δεν υπάρχουν διαθέσιμοι πόροι δύσκολα μπορεί να σταθεί. Οι υψηλές τιμές στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας έχουν δημιουργήσει αυξημένα έσοδα σε διάφορα τμήματα του ενεργειακού συστήματος. Υδροηλεκτρικές μονάδες και αιολικά πάρκα επωφελούνται από τα υψηλά επίπεδα τιμών στην αγορά (ουρανοκατέβατα κέρδη). Την ίδια στιγμή και τα έσοδα του ΔΑΠΕΕΠ ενισχύονται λόγω των υψηλών τιμών της αγοράς.
Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι πρωτίστως δημοσιονομικό. Είναι θέμα πολιτικής βούλησης και στρατηγικής προτεραιότητας.
Η κυβέρνηση οφείλει να ξεκινήσει άμεσα τις διαδικασίες για την παράταση του σχήματος ενίσχυσης μετά το 2026, τουλάχιστον για το 2027, και ιδανικά με πολυετή ορίζοντα, όπως συμβαίνει ήδη σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Η βιομηχανία χρειάζεται σήματα σταθερότητας και προβλεψιμότητας, όχι αποφάσεις της τελευταίας στιγμής.
Η συζήτηση δεν αφορά προνόμια ούτε ειδική μεταχείριση. Αφορά την επιβίωση κλάδων που στηρίζουν τις ελληνικές εξαγωγές, την απασχόληση, την περιφερειακή ανάπτυξη και τη συνολική ανταγωνιστικότητα της οικονομίας.
Οι επόμενοι μήνες θα αποδειχθούν καθοριστικοί. Εάν οι ανταγωνιστές της ελληνικής βιομηχανίας στη Γερμανία, στη Γαλλία και στην Ιταλία εισέλθουν στο 2027 με εγκεκριμένα καθεστώτα στήριξης, ενώ η Ελλάδα εξακολουθεί να συζητά αν και πότε θα κινηθεί, τότε το πρόβλημα δεν θα είναι μόνο οι υψηλές τιμές ενέργειας.
Θα είναι ότι η χώρα θα έχει επιλέξει να αντιμετωπίσει μια ευρωπαϊκή μάχη ανταγωνιστικότητας χωρίς τα απαραίτητα εργαλεία βιομηχανικής πολιτικής.
Οι καιροί, πράγματι, ου μενετοί.
*Ο κ. Αντώνης Κοντολέων είναι πρόεδρος της ΕΒΙΚΕΝ
(από την εφημερίδα «ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ»)