Η Κλιματική Κρίση ενοχοποιείται και για τις πυρκαγιές, αλλά και αντιστρόφως. Είναι πασίδηλο ότι οι πυρκαγιές προκαλούν περιβαλλοντικά προβλήματα και μάλιστα εξαιρετικώς έντονα. Δεν είναι τυχαίο ότι σε δεκάδες σημεία του πλανήτη συμβαίνουν πυρκαγιές κατά την διάρκεια του θέρους και όχι μόνον

Το γεγονός ότι οι πλέον άγριες πυρκαγιές εκδηλώνονται στο βόρειο ημισφαίριο τον Ιούλιο και τις πρώτες ημέρες του Αυγούστου δεν φαίνεται να είναι τυχαίο. Επομένως, τις ημέρες αυτές ο κρατικός μηχανισμός πρέπει να βρίσκεται πάντοτε σε επαγρύπνηση, ασχέτως της ενδεχόμενης φαινομενικής καιρικής ησυχίας.  Το εν λόγω χρονικό διάστημα είχε συνδεθεί στην αρχαιότητα  με τα λεγόμενα «κυνικά καύματα» (dies caniculariae), ήτοι τις πλέον θερμές ημέρες του έτους. Οι αρχαίοι απέδιδαν το φαινόμενο στην υποτιθέμενη προσθήκη της θερμοκρασίας της ακτινοβολίας του Σείριου στην ακτινοβολία του Ήλιου. 

Οι πυρκαγιές συνιστούν πλέον ένα φυσικό φαινόμενο και έναν εξαιρετικώς σημαντικό παράγοντα στην διαμόρφωση ενός μικροκλίματος, με τελικά εξαιρετικώς σοβαρές γενικότερες επιπτώσεις. Η εξαφάνιση των δασών ή ακόμα και των χορτολιβαδικών εκτάσεων συνεισφέρει αρνητικώς στην μείωση των πλημμυρών, αλλά και συμβάλλει στην επέκταση της ξηρασίας. Ηξηρασία από τις πυρκαγιές έχει άμεσο αντίκτυπο και στην γεωργική παραγωγή. Είναι δεδομένο πλέον ότι το δημοφιλές αφέψημα σε όλον τον κόσμο, ο καφές ή το τσάι, κινδυνεύουν να λείψουν επειδή οι πυρκαγιές στον Αμαζόνιο έχουν καταστρέψει σε μεγάλη έκταση τα κακαόδεντρα. Αυτό είχε ως συνέπεια και την άνοδο της τιμής του προϊόντος, δεδομένου ότι έχει περιέλθει σε κατάσταση σπάνεως. Και για να μην λέμε ανύπαρκτες αιτίες, οι  πυρκαγιές οφείλονται στην συντριπτική τους πλειοψηφία, ευθέως ή εμμέσως, σε ανθρώπινο δόλο ή βαριά αμέλεια, όχι μόνον ως προς την έναρξή τους, αλλά και ως προς την αδιαφορία ή μη προληπτική λήψη των κατάλληλων μέτρων για την αποφυγή τους.

Ας είμαστε ειλικρινείς·οι πυρκαγιές οφείλονται στην «παράνομη» παρουσία ανθρώπων που παραβιάζοντας, με την ανοχή των αρμοδίων αρχών, την πολεοδομική νομιμότητα, οικίζουν περιοχές που δεν είναι προορισμένες για οίκηση. Αυτή η παρουσία των ανθρώπων αναγκαστικώς φέρνει δραστηριότητες που είναι στοιχεία πρόκλησης πυρκαγιών σε τέτοιες περιοχές. Για παράδειγμα, η οίκηση σε δασικές περιοχές, δηλαδή η δημιουργία αστικού ιστού σε δασώδη μέρη προκαλεί την αιτία για την απώλεια περιουσιών και ανθρώπινων ζωών. Προφανώς ένας άλλος παράγοντας είναι η μη υπακοή των πολιτών στις εντολές των αρχών να αποφεύγουν εξωτερικές εργασίες που μπορεί να προκαλέσουν πυρκαγιά στις μέρες του έτους που χαρακτηρίζονται ως εξαιρετικώς επικίνδυνες.

Εκεί, όμως, που η βαριά αμέλεια είναι χαρακτηριστική είναι η περίπτωση των Χώρων Υγειονομικής Ταφής Απορριμμάτων (ΧΥΤΑ). Ο τρόπος που λειτουργούν οι ΧΥΤΑ σήμερα αποτελούν κοινωνική ντροπή και όνειδος σε μια πολιτισμένη χώρα. Πρόκειται για έναν ειδικά σχεδιασμένο χώρο όπου θάβονται τα απορρίμματα που δεν μπορούν να ανακυκλωθούν ή να αξιοποιηθούν με άλλον τρόπο. Κανονικά, σε αντίθεση με τις παλιές ανεξέλεγκτες χωματερές, ένας ΧΥΤΑ διαθέτει μέτρα προστασίας του περιβάλλοντος, όπως, στεγανή μόνωση του εδάφους για να μην μολύνονται τα υπόγεια νερά, συλλογή και επεξεργασία των στραγγισμάτων (υγρών που παράγονται από τα απορρίμματα), συλλογή του βιοαερίου (κυρίως μεθανίου), το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για παραγωγή ενέργειας και καθημερινή κάλυψη των απορριμμάτων με χώμα ή άλλο υλικό για τον περιορισμό των οσμών και των εντόμων.

Οι ΧΥΤΑ, όπως λειτουργούν σήμερα, αποτελούν χώρους αυθαίρετης εναπόθεσης κάθε είδους απορριμμάτων, ακόμα και αυτών που θεωρούνται επικίνδυνα, χωρίς να λαμβάνονται τα αναγκαία μέτρα. Τέτοια μέτρα είναιη ανακύκλωση και επαναχρησιμοποίηση υλικών, η κομποστοποίηση των οργανικών απορριμμάτων, η σωστή συλλογή και επεξεργασία στραγγισμάτων, η συλλογή και αξιοποίηση του βιοαερίου για παραγωγή ενέργειας και η συνεχής περιβαλλοντική παρακολούθηση και σωστή διαχείριση του ΧΥΤΑ. Η ευθύνη ανήκει αποκλειστικά στους ΟΤΑ που δεν έχουν σπεύσει επί δεκαετίες να δημιουργήσουν τις κατάλληλες συνθήκες για την ομαλή λειτουργία των ΧΥΤΑ. Δεν είναι λίγες οι φορές που η Χώρα μας έχει καταδικαστεί, όχι τόσο για την ύπαρξη των ΧΥΤΑ, αλλά για το ό,τι λειτουργούν χωρίς την σχετική περιβαλλοντική αδειοδότηση και την τήρηση των κανόνων εναπόθεσης των απορριμμάτων.

Φέτος, σε τρία νησιά, Πάρο, Λέσβο και Λέρο, οι πυρκαγιές προκλήθηκαν από τους ΧΥΤΑ. Οι συνέπειες ήταν καταστροφικές. Συμπτωματικά, τα παραπάνω νησιά, ιδίως η Πάρος, συνιστούν προτιμώμενους τουριστικούς προορισμούς και προφανώς ό,τι συνέβη δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια δυσφήμιση για το νησί και τον τουρισμό μας γενικότερα. Θα εντοπίσουμε το ζήτημα στην Πάρο, επειδή εκεί η καταστροφή ήταν μεγάλη. Λόγω της μικρής έκτασης του νησιού και των πνεόντων ισχυρών ανέμων, η πυρκαγιά εξαπλώθηκε γρήγορα και σε κατοικημένες περιοχές, με αποτέλεσμα την πρόκληση ανησυχίας στις εκατοντάδες των επισκεπτών που κατοικούσαν εκεί. Πολύτιμη και μοναδική χλωρίδα της περιοχής παραδόθηκε στην φωτιά και θα χρειαστεί πάνω από μια δεκαετία για να αναφυεί. Πέραν τούτου, η μόλυνση της ατμόσφαιρας είναι ανυπολόγιστη και ο καπνός από τη πυρκαγιά έφθασε μέχρι την Κρήτη.

Την διαχείριση των υποδομών στον ΧΥΤΑ Πάρου έχει αναλάβει ο ΦοΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου, ο οποίος τα τελευταία χρόνια έχει αναλάβει σταδιακά την διαχείριση των εγκαταστάσεων απορριμμάτων στα νησιά της Περιφέρειας. Σε συνεργασία με τον Δήμο Πάρου έχουν γίνει παρεμβάσεις για την βελτίωση της λειτουργίας του ΧΥΤΑ και προωθούνται νέα έργα. Ωστόσο, από ό,τι φαίνεται η ανταπόκριση δεν ήταν γρήγορη και η διαχείριση δεν είναι επαρκής και δεδομένου του τεράστιου όγκου των απορριμμάτων από Πάρο και Αντίπαρο, ιδίως στην διάρκεια του θέρους η κατάσταση βρέθηκε εκτός ελέγχου. Η σύλληψη του Δημάρχου και του Αντιδημάρχου δεν φαίνεται ότι ικανοποιεί την επίλυση του προβλήματος. Αυτό που απαιτείται είναι η επιτέλους σοβαρή αντιμετώπιση του θέματος και η εξεύρεση μόνιμης και ταχείας εναλλακτικής λύσης.

Γιατί άραγε δεν αντιμετωπίζεται η εγκατάσταση ενός σταθμού παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας κοντά στον ΧΥΤΑ που, σε συνδυασμό με άλλα μέτρα προστασίας του περιβάλλοντος, θα μπορούσε να επιλύσει και άλλα ζητήματα, ενισχύοντας και το τοπικό ηλεκτρικό σύστημα που ούτως ή άλλως είναι διασυνδεδεμένο με τον ηπειρωτικό χώρο; Το να προκαλούνται πυρκαγιές από τους ΧΥΤΑ δεν είναι μεν παράδοξο, αλλά είναι τουλάχιστον προβληματικό, επειδή προσθέτουν ένα ακόμα περιττό βάρος στις αρμόδιες αρχές που κοπιάζουν να περιορίζουν τον κίνδυνο των πυρκαγιών που ούτως ή άλλως προκαλούνται από άλλες αιτίες. Ας προσέξουν, λοιπόν, οι αρμόδιοι, επειδή οι ευθύνες τους είναι μεγάλες και δεν μπορεί να μετατίθενται οι ευθύνες πάντοτε στο κεντρικό κράτος.

 

*Λίγα λόγια για τον κ. Θεόδωρο Πανάγο,  δικηγόρο, αναπλ. Καθηγητή στο Διεθνές Πανεπιστήμιο Ελλάδος και πρώην Αντιπρόεδρο της ΡΑΑΕΥ.

Ο Θεόδωρος Πανάγος, είναι δικηγόρος Αθηνών, διαχειριστής εταίρος της δικηγορικής εταιρείας «Πανάγος-Σπηλιοπούλου». Είναι Αναπληρωτής Καθηγητής στο Διεθνές Πανεπιστήμιο της Ελλάδος, όπου διδάσκει Δίκαιο Ενέργειας και Διασυνοριακό Εμπόριο Ενέργειας. Διετέλεσε αντιπρόεδρος της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας, μέλος του Συμβουλίου Εθνικής Ενεργειακής Στρατηγικής και μέλος του διοικητικού συμβουλίου του Οργανισμού Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας. Έχει συγγράψει πολλές μονογραφίες σε θέματα του δικαίου της ενέργειας και της ενεργειακής πολιτικής, καθώς και σε θέματα δημοσίων συμβάσεων, έχοντας επίσης δημοσιεύσει μεγάλο αριθμό σχετικών άρθρων και μελετών.

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο