– Η McKinsey έχει μιλήσει για τον 21ο αιώνα ως τον «αιώνα της αφθονίας». Πού βασίζεται το αφήγημα και ποιες είναι οι προϋποθέσεις για να επιβεβαιωθεί το καλό σενάριο;
–Όταν μιλάμε για έναν «Αιώνα της Αφθονίας», όπως τον πραγματεύεται το βιβλίο που εκδώσαμε στο MGI με τίτλο «A Century of Plenty» , δεν περιγράφουμε το πιθανότερο μέλλον, αλλά ένα σενάριο που εξετάζει πόσο μακριά θα μπορούσε να φτάσει η ανθρώπινη ευημερία υπό τις κατάλληλες προϋποθέσεις.
Οι σημερινές εκτιμήσεις δείχνουν ότι η παγκόσμια οικονομία θα μπορούσε έως το 2100 να είναι περίπου τρεις φορές μεγαλύτερη από ό,τι σήμερα. Αν λοιπόν ο στόχος είναι η ουσιαστική άνοδος του βιοτικού επιπέδου σε παγκόσμια κλίμακα, δηλαδή η σύγκλιση των χωρών χαμηλότερου εισοδήματος με τα επίπεδα διαβίωσης των ανεπτυγμένων οικονομιών, σε συνδυασμό με τη συνεχιζόμενη πληθυσμιακή αύξηση, τότε η παγκόσμια οικονομία θα χρειαστεί να οχταπλασιαστεί.
Κεντρικός πυλώνας αυτής της προσέγγισης είναι η ενεργειακή αφθονία. Ιστορικά, κάθε σημαντική άνοδος της ανθρώπινης ευημερίας συνδέθηκε με πρόσβαση σε μεγαλύτερες ποσότητες αξιόπιστης και οικονομικά προσιτής ενέργειας. Αν οι κοινωνίες επιδιώκουν ταυτόχρονα πολύ υψηλότερο βιοτικό επίπεδο, μεγάλης κλίμακας υποδομές τεχνητής νοημοσύνης, σύγχρονα συστήματα υγείας, προηγμένη βιομηχανική παραγωγή και ανθεκτικότητα απέναντι στην κλιματική κρίση, τότε τα ενεργειακά συστήματα θα πρέπει να επεκταθούν δραστικά. Αυτό αφορά τις ΑΠΕ, τις υποδομές αποθήκευσης και μεταφοράς ίσως και την πυρηνική ενέργεια, αλλά και τη συνολική επιτάχυνση της ανάπτυξης βιομηχανικών δυνατοτήτων.
Η δική μας ανάλυση εξετάζει κατά πόσο ένα τέτοιο επίπεδο ευημερίας είναι φυσικά εφικτό από την άποψη της ενέργειας, των πρώτων υλών, του κλίματος και των υποδομών. Το συμπέρασμά μας είναι ότι είναι εφικτό. Τα βασικά εμπόδια δεν είναι πρωτίστως τεχνολογικά, αλλά θεσμικά και κοινωνικά: αφορούν το ρυθμιστικό πλαίσιο, τις αδειοδοτήσεις, τη διακυβέρνηση, την επενδυτική διάθεση και, τελικά, το επίπεδο συλλογικής φιλοδοξίας.
Το αν θα υλοποιηθεί αυτό το αισιόδοξο σενάριο εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το κατά πόσο οι κοινωνίες θα διατηρήσουν τη βούληση και την αυτοπεποίθηση να επενδύσουν και να δημιουργήσουν. Αν ο δημόσιος διάλογος περιοριστεί αποκλειστικά γύρω από τη σπανιότητα, τα όρια της ανάπτυξης ή την αναδιανομή μέσα σε ένα περιβάλλον χαμηλής μεγέθυνσης, τότε η πολιτική μετατρέπεται σταδιακά σε σύγκρουση για τον έλεγχο περιορισμένων πόρων.
Αντίθετα, αν οι κοινωνίες επιδιώξουν ενεργά ένα όραμα αφθονίας, με υπεύθυνο και βιώσιμο τρόπο, τότε η ανάπτυξη και η καινοτομία μπορούν να βελτιώσουν ευρύτερα το βιοτικό επίπεδο. Αυτός είναι και ο στόχος του πλαισίου του «A Century of Plenty»: να διασφαλίσει ότι ένα πραγματικά αισιόδοξο σενάριο παραμένει μέρος της δημόσιας συζήτησης.
– Ποια είναι η εικόνα που αποκομίζετε από τις προοπτικές της ελληνικής οικονομίας; Ρεαλιστικά, πώς μπορεί η Ελλάδα να εξαντλήσει τα περιθώρια ανάπτυξης και σε ποιους τομείς;
– Η Ελλάδα έχει σημειώσει αξιοσημείωτη πρόοδο τόσο σε σχέση με το δικό της παρελθόν όσο και συγκριτικά με πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Μέσα στα τελευταία οκτώ με δέκα χρόνια η χώρα βρίσκεται σε ανάπτυξη, έχει μειώσει τις πιέσεις γύρω από το χρέος, έχει ενισχύσει την εμπιστοσύνη των επενδυτών και έχει δημιουργήσει συνθήκες αυξανόμενης ευημερίας και ανάπτυξης. Αυτό δεν σημαίνει ότι έχουν λυθεί όλα τα προβλήματα. Αλλά είναι εντυπωσιακό πόσο διαφορετική δείχνει σήμερα η χώρα σε σύγκριση με πριν από μία δεκαετία. Ο τουρισμός έχει ασφαλώς διαδραματίσει σημαντικό ρόλο, όμως η Ελλάδα έχει αρχίσει πλέον να προσελκύει ξένες άμεσες επενδύσεις σε ένα διευρυμένο φάσμα κλάδων όπως η ενέργεια, η τεχνολογία και οι υποδομές. Αν η χώρα συνεχίσει να ανοίγει αγορές και τομείς της οικονομίας, να διατηρεί θετικό επενδυτικό περιβάλλον και να στηρίζει τις μεταρρυθμίσεις, οι επενδύσεις θα συνεχίσουν να αυξάνονται.
Η Ελλάδα διαθέτει ένα ιδιαίτερα υψηλού επιπέδου ανθρώπινο δυναμικό, το οποίο μπορεί να στηρίξει πολλούς από τους κλάδους του μέλλοντος. Ιδιαίτερη σημασία έχει και ο τομέας της ενέργειας. Αν η Ελλάδα καταφέρει να συνδυάσει τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας με αξιόπιστη βασική παραγωγή και ταυτόχρονα να διατηρήσει ανταγωνιστικό ενεργειακό κόστος, θα μπορούσε να προσελκύσει επενδύσεις από ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων – από την τεχνολογία έως τη βιομηχανική παραγωγή. Σε έναν κόσμο όπου η πρόσβαση σε ασφαλή και οικονομικά προσιτή ενέργεια καθορίζει ολοένα περισσότερο τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα, αυτό μπορεί να εξελιχθεί σε συγκριτικό πλεονέκτημα.
Συνολικά, η Ελλάδα διαθέτει σημαντικό ανεκμετάλλευτο δυναμικό. Σε πολλές περιπτώσεις είναι σχεδόν πιο δύσκολο να εντοπίσει κανείς τους τομείς στους οποίους η χώρα δεν μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο. Ποιοι όμως θα είναι αυτοί οι κλάδοι που θα γίνουν πρωταγωνιστές πέρα από τη χώρα, από τον τουρισμό και τη ναυτιλία; Πώς μπορεί όχι απλώς να αυξηθεί ο ρυθμός ανάπτυξης λίγο παραπάνω, αλλά να διπλασιαστεί ή να τριπλασιαστεί το μέγεθος της ελληνικής οικονομίας;
Το κρίσιμο ζητούμενο είναι να συνεχιστεί η ενίσχυση της εμπιστοσύνης, να διατηρηθεί η μεταρρυθμιστική δυναμική και να δημιουργηθούν οι συνθήκες ώστε οι επενδύσεις και η καινοτομία να αποκτήσουν μεγαλύτερη κλίμακα.
– Κατά μία άποψη, οι γεωπολιτικές ανακατατάξεις ωφελούν χώρες όπως η Ελλάδα, υπό την έννοια ότι αποτελούν ήπιες δυνάμεις με πλεονεκτική γεωγραφική θέση. Ποια είναι η γνώμη σας; Προκύπτουν απτές ευκαιρίες, στο τέλος της ημέρας, για τις ελληνικές επιχειρήσεις;
– Οι γεωπολιτικές ανακατατάξεις τείνουν να αυξάνουν τη σημασία κρατών που βρίσκονται σε στρατηγικά σταυροδρόμια και η Ελλάδα σαφώς επωφελείται από αυτή τη δυναμική. Σε έναν κόσμο που δίνει ολοένα και μεγαλύτερη έμφαση στην ενεργειακή ασφάλεια, στους εμπορικούς διαδρόμους και στην ανθεκτικότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων, η γεωγραφία αποκτά ξανά καθοριστική σημασία.
Μία από τις σημαντικότερες ευκαιρίες αφορά τις ενεργειακές υποδομές. Καθώς η Ευρώπη επιδιώκει να διαφοροποιήσει τις πηγές ενέργειας και τις διαδρομές που αυτές ακολουθούν για να φθάσουν στην ήπειρο, νέοι αγωγοί και δίκτυα logistics που συνδέουν τη Μέση Ανατολή με την Ευρώπη αποκτούν αυξανόμενη σημασία. Και ένα από τα φυσικά σημεία κατάληξης αυτών των διαδρομών είναι η Ελλάδα. Αντίστοιχες ευκαιρίες προκύπτουν και στον τομέα των εμπορικών διαδρομών και της ευρύτερης εφοδιαστικής αλυσίδας προς την ευρωπαϊκή ενδοχώρα.
Βέβαια, η ίδια η θέση της Ελλάδας δημιουργεί τόσο ευκαιρίες όσο και προκλήσεις. Η γεωγραφική θέση της ενισχύει τη στρατηγική σημασία της, αλλά παράλληλα την εκθέτει περισσότερο στις περιφερειακές αναταράξεις και στις γεωπολιτικές εντάσεις. Είναι αναπόφευκτο η χώρα να επηρεάζεται από τις δευτερογενείς συνέπειες αυτών των ευρύτερων μεταβολών – κάποιες θετικές, άλλες πιο σύνθετες.
Συνολικά, πάντως, ο συνδυασμός σταθερότητας, διασυνδεσιμότητας και γεωγραφικής θέσης προσφέρει στην Ελλάδα ένα ουσιαστικό στρατηγικό πλεονέκτημα μέσα στο νέο γεωπολιτικό περιβάλλον που διαμορφώνεται.
(από την εφημερίδα "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ")