Οι γεωπολιτικές τριβές μεταξύ των δύο έχουν ενταθεί, όχι μόνο στη Μέση Ανατολή, αλλά και στην Υεμένη και το Σουδάν. Ο πόλεμος του Ιράν τις επιδείνωσε, αποκαλύπτοντας βαθιά ριζωμένες διαιρέσεις. Τα ΗΑΕ είναι επίσης δυσαρεστημένα με την υποστήριξη της Ρωσίας προς το Ιράν, το οποίο τα έχει στοχεύσει κατά τη διάρκεια του πολέμου περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη χώρα στον Κόλπο.
Η έξοδος των ΗΑΕ θέτει προκλήσεις για τον έλεγχο του ΟΠΕΚ στην αγορά πετρελαίου, αλλά είναι απίθανο να οδηγήσει σε σοβαρή μετατόπιση της αγοράς. Παρόλο που αφήνει τον ΟΠΕΚ πιο αδύναμο, ο ΟΠΕΚ+ εξακολουθεί να ελέγχει σχεδόν 50 εκ. b/d υγρών πετρελαίου. Μετά την ομαλοποίηση μετά τον πόλεμο και με τη ζήτηση πετρελαίου να συνεχίζει να αυξάνεται έως το 2050, αν και με βραδύτερο ρυθμό, ο ΟΠΕΚ+ τελικά θα ανακτήσει τον έλεγχο.
Μια ισχυρότερη επίδραση στον ΟΠΕΚ μπορεί να προέλθει από τη διαφοροποίηση των αγορών των χωρών που καταναλώνουν πετρέλαιο μακριά από τον Κόλπο. Με έναν αποδυναμωμένο ΟΠΕΚ, η Σαουδική Αραβία θα αναλάβει το μεγαλύτερο μέρος του βάρους της διαχείρισης αυτού.
Έχοντας δημιουργήσει μια παραγωγική ικανότητα πετρελαίου 4,85 εκ. b/d, τα ΗΑΕ θέλουν την ελευθερία να πουλήσουν όσο το δυνατόν περισσότερο πετρέλαιο και να χρησιμοποιήσουν τα έσοδα για να συνεχίσουν τη διαφοροποίηση της οικονομίας τους. Στην πραγματικότητα, επανατοποθετούνται για να αξιοποιήσουν τα αποθέματά τους ταχύτερα, χωρίς τους περιορισμούς του ΟΠΕΚ.
Επιπλέον, τα ΗΑΕ μπορούν να εξισορροπήσουν τον προϋπολογισμό τους σε πολύ χαμηλότερες τιμές πετρελαίου από τη Σαουδική Αραβία, λίγο κάτω από $50/bσε σύγκριση με τα $90/bτης Σαουδικής Αραβίας, δίνοντάς τους λιγότερα κίνητρα για περιορισμό της παραγωγής. Μόλις τελειώσει ο πόλεμος, η ζήτηση πετρελαίου θα εκτοξευθεί και τα ΗΑΕ θέλουν να επωφεληθούν από αυτό.
Η προμήθεια συστημάτων λέιζερ από το Ισραήλ στα ΗΑΕ για την απόκρουση των πυραύλων του Ιράν είναι ένα παράδειγμα της μεταβαλλόμενης πολιτικής των ΗΑΕ, δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στις σχέσεις τους με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, σε σχέση με τους γείτονές τους στον Κόλπο. Η επίσημη ανακοίνωση στις 4 Μαΐου για μια στρατηγική συμμαχία με το Ισραήλ το επιβεβαίωσε αυτό, αλλά μπορεί να εμβαθύνει την απομόνωση των ΗΑΕ από τους γείτονές τους.
Χρονισμός της ανακοίνωσης
Ο χρόνος της ανακοίνωσης των ΗΑΕ ήταν στρατηγικός και ευθυγραμμίζεται με την επικάλυψη της δυναμικής της αγοράς, της γεωπολιτικής και της εσωτερικής δυναμικής του ΟΠΕΚ+, γεγονός που καθιστά την έξοδο πιο πολύτιμη για τα ΗΑΕ και λιγότερο δαπανηρή από ό,τι σε κανονικές περιόδους.
Μετά τον πόλεμο του Ιράν και τη διαταραχή του Στενού του Ορμούζ, οι τιμές εκτινάχθηκαν και η αστάθεια εκτοξεύτηκε, με τις φυσικές ροές, και όχι τις ποσοστώσεις, να αποτελούν τον περιορισμό. Ως αποτέλεσμα, η έξοδος από τον ΟΠΕΚ συνεπάγεται λιγότερο άμεσο αρνητικό αντίκτυπο, επειδή η αγορά βρίσκεται ήδη υπό πίεση.
Μετά τον πόλεμο, όλοι θα δώσουν προτεραιότητα στην αποκατάσταση των χαμένων όγκων και αναπλήρωση των στρατηγικών αποθεμάτων, αντί να υπερασπιστούν τις ποσοστώσεις. Ένα ΗΑΕ χωρίς περιορισμούς βρίσκεται σε πλεονεκτική θέση για να κάνει ακριβώς αυτό. Η παραγωγική του ικανότητα είναι τώρα 4,85 εκ. b/d, και αναμένεται να αυξηθεί στα 5,0 εκ. b/dέως το 2027, ενώ η προπολεμική του ποσόστωση ήταν μόνο 3,4 εκ. b/d.
Αυτό επιβεβαιώθηκε από τον Suhail Mohamed Al Mazrouei, Υπουργό Ενέργειας και Υποδομών των ΗΑΕ, ο οποίος δήλωσε ότι η μετατόπιση αντικατοπτρίζει την ανάγκη για μεγαλύτερη ευελιξία και ταχύτερη λήψη αποφάσεων σε απάντηση στις ταχέως μεταβαλλόμενες συνθήκες της παγκόσμιας αγοράς ενέργειας.
Πρόσθεσε όμως ότι τα ΗΑΕ παραμένουν προσηλωμένα στη συνεργασία με τους παραγωγούς και τους καταναλωτές για την υποστήριξη της ενεργειακής ασφάλειας, ενισχύοντας παράλληλα τον ρόλο τους ως βασικού παράγοντα για την αξιόπιστη παγκόσμια προσφορά - πράγμα που σημαίνει ότι τα ΗΑΕ θα ενεργήσουν υπεύθυνα.
Έτσι, τα ΗΑΕ ενεργούν σε μια στιγμή που αποφασίζεται το μελλοντικό μερίδιο αγοράς, όχι μόνο οι βραχυπρόθεσμες τιμές, και θέλουν να μεγιστοποιήσουν αυτό δίνοντας προτεραιότητα στους όγκους παραγωγής και αξιοποιώντας πλήρως την παραγωγική του ικανότητα.
Τα ΗΑΕ αποχώρησαν από τον ΟΠΕΚ λίγο πριν ξεκινήσει η επόμενη φάση του ανταγωνισμού για το μερίδιο αγοράς. Ο χρόνος δεν καθορίζεται από την προσδοκία κατάρρευσης της παγκόσμιας ζήτησης πετρελαίου, αλλά από την προσδοκία της εντατικοποίησης του ανταγωνισμού σε μια αγορά που εξακολουθεί να αναπτύσσεται. Έχει επιλέξει το μερίδιο αγοράς έναντι της τιμής.
Ο IEA πιστεύει ότι η κατανάλωση πετρελαίου θα κορυφωθεί στις αρχές της δεκαετίας του 2030, καθώς ο κόσμος θα μεταβεί σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Αυτός είναι ένας άλλος τρόπος για να ερμηνεύσει κανείς τη δράση των ΗΑΕ. Υπό αυτή την άποψη, είναι λογικό να αυξήσουν τα οικονομικά οφέλη από τα αποθέματα πετρελαίου το συντομότερο δυνατό πριν από την κατάρρευση της ζήτησης. Αλλά πολλοί άλλοι αναμένουν ότι η παγκόσμια ζήτηση πετρελαίου θα συνεχίσει να αυξάνεται έως το 2050. Σε αυτή την περίπτωση, η επιρροή του ΟΠΕΚ+ θα συνεχιστεί.
Επιπτώσεις στον ΟΠΕΚ και τον ΟΠΕΚ+
Η Σαουδική Αραβία ενεργεί γρήγορα για να ενισχύσει τη θέση της. Έχει αποκαταστήσει πλήρως τον αγωγό πετρελαίου Ανατολής-Δύσης, παρακάμπτοντας το Στενό του Ορμούζ,πουι τώρα εξάγει 7 εκ. b/d. Ως αποτέλεσμα, η Σαουδική Αραβία έχει μειώσει τους κινδύνους των εξαγωγών της από το Στενό, λέγοντας ότι δεν εξαρτάτε πλέον από αυτό για την έγκαιρη αποκατάσταση της εξαγωγικής ικανότητας, επιτρέποντάς της να παραδίδει περισσότερα, ταχύτερα και αξιόπιστα, υπερασπιζόμενη το μερίδιο αγοράς της.
Αυτό επιτρέπει στη Σαουδική Αραβία να ανακτήσει την κυριαρχία της -ενώ τα ΗΑΕ εξακολουθούν να έχουν μερικούς περιορισμούς στις εξαγωγές- εκμεταλλευόμενη τη μεγάλη πλεονάζουσα παραγωγική της ικανότητα, άνω των 2 εκ. b/d, για να αυξήσει την παραγωγή της.
Έχει επίσης επιτρέψει στη Σαουδική Αραβία να επαναβεβαιώσει την ηγεμονική θέση της. Ο ΟΠΕΚ+ επιβεβαίωσε στις 3 Μαΐου μια μέτρια αύξηση της παραγωγής για τον Ιούνιο. Επτά από τα μέλη του συμφώνησαν να αυξήσουν τους στόχους παραγωγής κατά 188.000 b/d, παρόλο που αυτό μπορεί να υλοποιηθεί μόνο μετά το άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ. Αξιοσημείωτα, αυτό περιελαμβάνει το Ιράκ και το Καζακστάν, τα οποία ορισμένοι ανέφεραν ότι θα μπορούσαν να είναι υποψήφια για έξοδο μετά των ΗΑΕ.
Πηγές του ΟΠΕΚ+ ανέφεραν ότι «η κίνηση αυτή έχει σχεδιαστεί για να δείξει ότι ο όμιλος είναι έτοιμος να αυξήσει τις προμήθειες μόλις σταματήσει ο πόλεμος και σηματοδοτεί ότι ο ΟΠΕΚ+ συνεχίζει με μια προσέγγιση ‘business-as-usual’ παρά την αποχώρηση των ΗΑΕ». Στέλνει επίσης ένα μήνυμα συνέχειας και ελέγχου.
Μόλις ανοίξει το Στενό του Ορμούζ και επιτευχθεί πλήρης ομαλοποίηση, η συνολική παραγωγή υγρών πετρελαίου του ΟΠΕΚ+, χωρίς τα ΗΑΕ, είναι πιθανό να είναι περίπου 48-50 εκ. b/d, με εφεδρική χωρητικότητα περίπου 3-4 εκ. b/d.
Αυτές οι ποσότητες εξακολουθούν να επαρκούν για να επηρεάσουν και συχνά να ηγηθούν της αγοράς, αλλά δεν επαρκούν πλέον για να την ελέγχουν αυστηρά ανά πάσα στιγμή, ειδικά σε αγορές εκτεθειμένες σε υπερπροσφορά. Ο κίνδυνος είναι ότι χωρίς τα ΗΑΕ, ο ΟΠΕΚ+ θα μπορούσε να γίνει πιο σαουδαραβικά-επικεντρωμένος και πιο εύθραυστος, ειδικά σε κανονικές, χωρίς κρίσεις, συνθήκες. Αλλά μπορεί ακόμα να σταθεροποιήσει τις τιμές, να υπερασπιστεί ένα κατώτατο όριο τιμών και να καθορίσει την κατεύθυνση.
Ο ΟΠΕΚ έχει δει πολλές αναταραχές στο παρελθόν και έχει επανέλθει δυναμικά. Αυτό είναι πολύ πιθανό να συμβεί ξανά.
Αλλά οι κίνδυνοι παραμένουν
Οι διαταραχές ξέσπασαν ξανά στις 3 Μαΐου, καθώς σε αντίδραση στο Project Freedomτο Ιράν χτύπησε ένα κρίσιμο λιμάνι πετρελαίου των ΗΑΕ και πλοία, διακινδυνεύοντας ξανά την ασταθή εκεχειρία. Το λιμάνι της Fujairah καιγόταν «αφού πολλαπλά ιρανικά χτυπήματα έπληξαν την μόνη εναπομένουσα έξοδο εξαγωγής πετρελαίου των ΗΑΕ και το τελικό σημείο του αγωγού που κατασκεύασαν τα ΗΑΕ για να παρακάμψουν το Στενό του Ορμούζ». Αλλά μέχρι τις 5 Μαΐου, ο πρόεδρος Trump σταμάτησε το Project Freedom επικαλούμενος την πρόοδο με το Ιράν.
Εν τω μεταξύ, η Σαουδική Αραβία ηγείται ενός άξονα χωρών του Κόλπου που ευνοεί την περιφερειακή διπλωματία, συνάπτοντας ρυθμίσεις που διευκολύνουν τη μεγιστοποίηση των εξαγωγών πετρελαίου της. Και σε αυτή τη διαδικασία, «αρχίζει να επανεκτιμά την οικονομική της γεωγραφία, μειώνοντας την εξάρτησή της από το Ορμούζ και επαναπροσανατολίζοντας την πολιτική της προς την Ερυθρά Θάλασσα».
Αλλά με τα ΗΑΕ να δεσμεύονται να επενδύσουν πάνω από $50 δισεκατομμύρια δολάρια για να επεκτείνουν την παραγωγή σε 5 εκ. b/d+ έως το 2027/2028, η πρόκληση για τον ΟΠΕΚ+ παραμένει σαφώς ανοιχτή.
*Ο Dr. Charles Ellinas είναι Councilor στο Atlantic Council και Visiting Research Fellow του ΙΕΝΕ.