Η Ενεργειακή Αποδοτικότητα αποτελεί τον κρίσιμο σύνδεσμο μεταξύ της προστασίας των ευάλωτων νοικοκυριών, της γεωπολιτικής σταθερότητας αλλά και της εθνικής κυριαρχίας. Στην Ελλάδα, η σύνδεση αυτή αναδεικνύεται με ιδιαίτερη οξύτητα, καθώς το ποσοστό της ενεργειακής φτώχειας στην Ελλάδα είναι υψηλό, ενώ ταυτόχρονα η χώρα μετασχηματίζεται σε κρίσιμο ενεργειακό κόμβο της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, όπως δείχνει και η μελέτη του Ινστιτούτου Ενέργειας Νοτιοανατολικής Ευρώπης, ΙΕΝΕ, (SEEEnergyOutlook 25/26)[1].
Η Ενεργειακή Αποδοτικότητα ως εργαλείο αντιμετώπισης της Ενεργειακής Φτώχειας
Η Ενεργειακή Φτώχεια στην Ελλάδα είναι πρωτίστως κοινωνικό πρόβλημα, με βαθιές διαρθρωτικές αιτίες. Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της Eurostat[2], ένας στους πέντε Έλληνες πολίτες (19%) αδυνατεί να διατηρήσει την κατοικία του επαρκώς θερμαινόμενη, άρα να διαβιώνει σε περιβάλλον «θερμικής άνεσης», ποσοστό υπερδιπλάσιο του ευρωπαϊκού μέσου όρου (9,2%) και το υψηλότερο στην ΕΕ από κοινού με τη Βουλγαρία (heatingpoverty). Το φαινόμενο είναι ακόμη πιο έντονο στα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα, όπου το ποσοστό φτάνει στο 43,6%. Να τονισθεί ότι και η Κύπρος είναι στην πρώτη πεντάδα Κ-Μ της ΕΕ με υψηλό ποσοστό ενεργειακής φτώχειας, αλλά λόγω των σοβαρών προβλημάτων κλιματισμού το καλοκαίρι(coolingpoverty). Η ρίζα του προβλήματος εντοπίζεται σε μεγάλο βαθμό στην ενεργειακή αναποτελεσματικότητα του κτιριακού αποθέματος. Περισσότερο από το ήμισυ (51%) των ελληνικών κτιρίων κατασκευάστηκαν πριν από το 1980, ενώ μόλις το 6% ανήκει σε υψηλές ενεργειακές κατηγορίες (Β ή υψηλότερη). Το 34% των κτιρίων κατηγοριοποιείται στη χαμηλότερη ενεργειακή κλάση, ενώ περίπου το 60% έχει μέτρια έως χαμηλή απόδοση. Αυτή η ενεργειακή αναποτελεσματικότητα μεταφράζεται σε υπέρογκα λειτουργικά κόστη,τόσο κατά τη διάρκεια της περιόδου θέρμανσης (Νοε-Μαρ) όσο και κλιματισμού (Μάϊος – Σεπ).
Σύμφωνα με μελέτη, για να μειωθεί ουσιαστικά η ενεργειακή φτώχεια, απαιτούνται κονδύλια 11,9 έως 15,5 δις. €, ποσό τριπλάσιο από τα διαθέσιμα ευρωπαϊκά κονδύλια του Ταμείου Κοινωνικού Κλίματος[3].Όσον αφορά, τα επιδόματα θέρμανσης, αν και βοηθούν στη μείωση της έντασης του φαινομένου, δεν επιφέρουν διαρθρωτικές αλλαγές και δεν αντιμετωπίζουν σε βάθος την πραγματική αιτία του προβλήματος. Τα επιδόματα αυτά θα πρέπει να επεκταθούν και για την περίοδο κλιματισμού, λόγω των υψηλών τιμών ΗΕ από τη συνεχή χρήση κλιματιστικών συστημάτων.
Η Ενεργειακή Ασφάλεια σε ένα μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό περιβάλλον
Η Ενεργειακή Ασφάλεια της Ελλάδας συνδέεται άρρηκτα με την Ενεργειακή Αποδοτικότητα. Η χώρα, παρά τη στρατηγική της θέση ως ενεργειακός κόμβος της περιοχής, παραμένει ιδιαίτερα ευάλωτη λόγω της εξάρτησής της από εισαγόμενα καύσιμα, που υπολογίζεται σε 83% έναντι 69% του μ.ο. της ΕΕ (2024--Eurostast). Η ενεργειακή κρίση του 2022 ανέδειξε, με εμφατικό τρόπο, το κόστος αυτής της εξάρτησης, όπου η Ελλάδα δαπάνησε 7 δις.€ για εισαγωγές φυσικού αερίου, ΦΑ, έναντι 1 δις. €, υπό κανονικές συνθήκες, αφού η χώρα ήταν μία με τη μεγαλύτερη ενεργειακή εξάρτηση από τη Ρωσία.
Η Ενεργειακή Αποδοτικότητα λειτουργεί ως το πιο άμεσο και οικονομικά αποδοτικό μέσο μείωσης της εξάρτησης από εισαγωγές. Κάθε μονάδα ενέργειας που εξοικονομείται μειώνει αντίστοιχα την ανάγκη για εισαγωγές, θωρακίζει τη χώρα απέναντι σε γεωπολιτικές κρίσεις και διακυμάνσεις τιμών. Αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο στο σημερινό περιβάλλον όπου η Ευρώπη αναζητά αξιόπιστους τρόπους για την αντικατάσταση του ρωσικού, ΦΑ.Ωστόσο, η ελληνική ενεργειακή στρατηγική παρουσιάζει αντιφάσεις. Την ίδια στιγμή που προωθείται η ενεργειακή αναβάθμιση των κτιρίων, σχεδιάζεται η επέκταση των σταθμών ΦΑ, με κρατική στήριξη 1,6 δισ. €, παρά το γεγονός ότι οι ώρες λειτουργίας τους προβλέπεται να μειωθούν από 3.200 σε 1.280 έως το 2030, λόγω της επίδρασης της Κλιματικής Αλλαγής. Αυτή η πολιτική εγκυμονεί, για τη χώρα, κινδύνους «παραμονής» σε παρωχημένες τεχνολογίες και, συνεπώς, σε επιβαρύνσεις των καταναλωτών λόγω υψηλών λογαριασμών Ενέργειας.
Το χρηματοδοτικό κενό για την ενεργειακή αναβάθμιση των κτιρίων στην Ελλάδα εκτιμάται μεταξύ 1,7 και 3,2 δις.€ έως το 2030, παρά τη διάθεση πόρων 4,7 δισ. € από το Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα, ΕΣΕΚ[4], και το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα[5]. Οι έως τώρα καθυστερήσεις στην υλοποίηση του προγράμματος "Ηλέκτρα" για την ριζική ανακαίνιση-αναβάθμιση δημοτικών-δημοσίων κτιρίων, όπως απαιτούνοι Κοινοτικές Οδηγίεςγια την Ενεργειακή Αποδοτικότητα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Συμπερασματικά, ηΕνεργειακή Αποδοτικότητα δεν είναι τεχνικό αλλά κοινωνικό και γεωπολιτικόζήτημα, αφούλειτουργεί ως ο απαραίτητος συνδετικός κρίκος μεταξύ κοινωνικής δικαιοσύνης και γεωπολιτικής σταθερότητας. Μειώνει την ευαλωτότητα των νοικοκυριών, ενισχύει την εθνική κυριαρχία μειώνοντας τις εισαγωγές καυσίμων, και δημιουργεί προϋποθέσεις για μια δίκαιη ενεργειακή μετάβαση που, όμως, δεν αφήνει πίσω τους πιο αδύναμους.
Η Ενεργειακή Αποδοτικότητα είναι συνδεδεμένη μετη βελτίωση του κτιριακού αποθέματος, που δεν είναι πλέον μια περιβαλλοντική επιλογή, αλλά μια στρατηγική αναγκαιότητα για να μειωθεί η Ενεργειακή Φτώχεια (προστασία των πολιτών) και να ενισχυθεί η Ενεργειακή Ασφάλεια (μείωση εισαγωγών ορυκτών καυσίμων). Η πρόκληση έγκειται στην κλιμάκωση των ρυθμών ανακαινίσεων, ώστε η μετάβαση να είναι ταυτόχρονα δίκαιη και αποτελεσματική.
Όλα λοιπόν συγκλίνουν ότι η Ενεργειακή Αποδοτικότητα είναι η πιο ριζοσπαστική, η πιο δίκαιη και η πιο στρατηγική ενεργειακή επιλογή που μπορεί να κάνει μια χώρα, για όλους τους πολίτες της!
Τα σημαντικά αυτά θέματα θα συζητηθούν σε ημερίδα[6] που διοργανώνει το ΙΕΝΕ, σε συνεργασία με το ΤΕΕ, την Παρασκευή, 3 Απριλίου 2026, και τα αποτελέσματα της θα δοθούν στο ΥΠΕΝ, ώστε να ληφθούν υπόψη κατά την ενσωμάτωση στο Εθνικό Δίκαιο των αναθεωρημένων Κοινοτικών Οδηγιών για την Ενεργειακή Αποδοτικότητα (2023/1791/ΕU) και την Ενεργειακή Αποδοτικότητα των κτιρίων (2024/1275), που θα έπρεπε ήδη να αποτελούν νόμους του Ελληνικού Κράτους!
*Λίγα λόγια για τον κ. Κωνσταντίνο Θεοφύλακτο, Διπλ. Μηχ-Μηχ., MSc, Αντιπρόεδρος ΙΕΝΕ
Είναι Διπλ. Μηχανολόγος Μηχανικός, με MSc και BSc στην Μηχανολογία από το Πανεπιστήμιο του Evansville, Indiana, ΗΠΑ (1986).
Δραστηριοποιείται στον ενεργειακό χώρο από το 1988. Ως ενεργειακός εμπειρογνώμονας καλύπτει ένα ευρύ φάσμα ενεργειακών θεμάτων, συμπεριλαμβανομένης της εξοικονόμησης ενέργειας, των εφαρμογών ΑΠΕ, των ενεργειακών διαγνωστικών και μετρήσεων και της εφαρμογής ενεργειακά αποδοτικών τεχνολογιών σε κτήρια και στη βιομηχανία.
Σύμβουλος Ενέργειας του Ειδικού Γραμματέα Ανταγωνιστικότητας ΥΠΑΝ, στο EΠΑΝ (Γ’ ΚΠΣ, 2001-04).Εθνικός Εκπρόσωπος της Ελλάδας στο Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας, κατά τη συζήτηση της Κοινοτικής Οδηγίας για τη Συμπαραγωγή Ηλεκτρισμού και Θερμότητας-2004/8/ΕΚ (2003).
Υπεύθυνος ομάδας εργασίας ΤΕΕ για την ΤΟΤΕΕ 207101-5/2012, «Συμπαραγωγή Ηλεκτρισμού Θερμότητας και Ψύξης: Εγκαταστάσεις σε κτήρια», στα πλαίσια του ΚΕΝΑΚ.Πρόεδρος και ΓΔ του ΚΑΠΕ (2013). Πρόεδρος του Ελληνικού Συνδέσμου Συμπαραγωγής Ηλεκτρισμού και Θερμότητας, ΕΣΣΗΘ, από 1999 – 2009 και από 2014 – σήμερα.Μέλοςτης Executive Committee της COGEN EUROPE (2008-13). Εταίρος του ΙΕΝΕ, (2007) και μέλος της Δ.Ε., από το 2011.
Συγγραφέας πολυάριθμων δημοσιεύσεων, σε ελληνικά και διεθνή περιοδικά. Mέλος της συγγραφικής ομάδας τόσο του αγγλόφωνου βιβλίου «Cogeneration» (IET, 2016), όσο και του «SE Europe Energy Outlook, 2017/18», που εκδίδει το ΙΕΝΕ, συγγραφέας του βιβλίου, «Energy Efficiency in Industry» (EC-DG Energy, 1996) και συν-συγγραφέας δύο βιβλίων, «Energy Retrofitting of Office Buildings» και «Energy ConservationStrategies for SportsCenters» (SAVE, 1997-98). Συγγραφέας τριών βιβλίων για Θέρμανση και Κλιματισμό (Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, 2001).
Είναι πιστοποιημένος εκπαιδευτής ενηλίκων ΕΚΔΔΑ, (2003), και διδάσκει σε σεμινάρια για ενεργειακά θέματα τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, από το 1990.Ενεργειακός Επιθεωρητής, 2012 και Ενεργειακός Ελεγκτής Γ’ τάξης πιστοποιημένος LeadAuditor ISO 50001 (TUV, 2018).
[1] https://www.iene.eu/el/congress/91/IENE-Study-SEE-Energy-Outlook-2025-2026?p=467
[2]https://energy.ec.europa.eu/topics/markets-and-consumers/energy-consumers-and-prosumers/energy-poverty_en
[3]https://thegreentank.gr/en/2026/01/27/kosmos-energy-poverty-en/
[4]https://ypen.gov.gr/energeia/esek/
[5]https://eur-lex.europa.eu/EL/legal-content/summary/social-climate-fund.html
[6]https://www.iene.gr/page.asp?pid=6354&lng=1