Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Περιβάλλοντος και Πολιτισμού ιδρύθηκε το 1972, πολύ αργά για να αντιταχθεί στη μαζική καταστροφή των ελληνικών πόλεων με την αντιπαροχή, μια ελληνική εφεύρεση.
Θα μπορούσε να είχε διατηρηθεί, όπως έγινε στην υπόλοιπη Ευρώπη, η όμορφη αρχιτεκτονική πολλών ιστορικών πόλεων, όπως της Θεσσαλονίκης, της Πάτρας, του Ηρακλείου, της Αθήνας και άλλων και να επιτραπεί μαζική οικοδόμηση έξω από τα ιστορικά τους όρια.
ΜΟΝΟ την Πλάκα καταφέραμε να διασώσουμε, με πολυετή αγώνα της Ελληνικής Εταιρείας (1974 -1982), με τη βοήθεια πεφωτισμένων πολιτικών, του Στέφανου Μάνου, του Αντώνη Τρίτση, της Μελίνας Μερκούρη, με βάση τη σοβαρή μελέτη του αείμνηστου καθηγητή Διονύση Ζήβα.
ΈΤΣΙ σε πολλές από τις πόλεις μας, τα ιστορικά τους κτίρια αντικαταστάθηκαν από άχρωμες, συχνά άσχημες πολυκατοικίες, σβήνοντας μια για πάντα ένα μέρος της μνήμης τους και υποβαθμίζοντας την ποιότητα ζωής των κατοίκων.
ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΑΝ, με τη Μεταπολίτευση, χρόνια όπου έγινε σοβαρή προσπάθεια να διατηρηθεί η πολύτιμη αρχιτεκτονική μας κληρονομιά, ειδικά σε οικισμούς και νησιά, και με νομοθεσία που προστάτευε εν μέρει από την εκτός σχεδίου δόμηση τα δάση μας, τους αρχαιολογικούς χώρους, τα τοπία, την αγροτική γη.
ΣΗΜΕΙΩΤΕΟΝ: Η Ελλάδα είναι, νομίζω, η μόνη χώρα της Ευρώπης, όπου δεν απαγορεύεται αυστηρά η εκτός σχεδίου δόμηση.
ΜΕΤΑ τον Covid, βιώνουμε κάτι πρωτοφανές. Το διεθνές real estate από την Ευρώπη, την Αμερική, τα Αραβικά Κράτη, το Ισραήλ, την Κίνα κ.λπ. ανακάλυψε την Ελλάδα και έκανε επιθετική εμφάνιση, με τα drones να καταγράφουν παραθαλάσσιες περιοχές, τοπία παρθένα, τα οποία εποφθαλμιούν να αγοράσουν, να τα κόψουν σε πολλά οικόπεδα, να οικοδομήσουν κυρίως βίλες με πισίνες, για να τις πουλήσουν στη διεθνή πελατεία τους και να αποχωρήσουν για άλλους προορισμούς στον πλανήτη μας.
ΔΙΑΦΗΜΙΖΟΥΝ στη διεθνή αγορά ότι η Ελλάδα είναι πανέμορφη -που είναι-, ότι έχει από τις ωραιότερες παρθένες παραλίες -που τις έχει-, αλλά και ότι είναι, σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, «εύκολη στις διαδικασίες αγοράς και δόμησης», χωρίς σταθερή και ξεκάθαρη νομοθεσία.
ΠΡΟΣΦΑΤΑ, μεγάλη γερμανική εταιρεία έγραψε επιστολή στον πρωθυπουργό και την τότε Πρόεδρο της Δημοκρατίας, παραπονούμενη για τις αποφάσεις της Δικαιοσύνης, να προστατεύσει οικισμούς και τοπία! Και μάλιστα έκρουσε τον κώδωνα ότι μπορεί να αποχωρήσει αν η κυβέρνηση… δεν ελέγξει τη Δικαιοσύνη!
Η ΑΛΗΘΕΙΑ είναι ότι ακόμη και η υπάρχουσα νομοθεσία προστασίας συχνά παραβιάζεται από τοπικούς φορείς του Δημοσίου, όπως π.χ. πολεοδομικά γραφεία, κυρίως στα νησιά.
Αυτή την ώρα, σε πολλά σημεία της χώρας και ιδιαίτερα στα νησιά μας υπάρχει ανεξέλεγκτη οικοδόμηση.
Δυστυχώς, όλα αυτά τα χρόνια, η Ελλάδα δεν έχει καταφέρει να έχει έναν χωροταξικό και πολεοδομικό σχεδιασμό, με σαφείς κανόνες και με ζώνες διακριτών χρήσεων γης.
ΤΩΡΑ γίνεται μια σημαντική προσπάθεια με τα τοπικά πολεοδομικά σχέδια για κάθε δήμο, που υλοποιούνται
όμως με βιασύνη και χωρίς ξεκάθαρες βασικές αρχές για την οριοθέτηση οικισμών, την ανάγκη προστασίας παρθένας φύσης βιοτόπων, γεωργικής γης.
Η περιρρέουσα ιδεολογία φαίνεται να είναι ευνοϊκή σε γη για όσο το δυνατόν περισσότερη δόμηση.
Οι δήμοι, οι περισσότεροι των οποίων δεν διαθέτουν εξειδικευμένους συμβούλους πολεοδόμους, χωροτάκτες, οικονομικούς συμβούλους κ.λπ., καλούνται να αξιολογήσουν τα πολεοδομικά αυτά σχέδια σε λίγες ημέρες.
ΓΙΑ ΤΑ ΜΙΚΡΑ και τα μεσαία νησιά, όπως οι Κυκλάδες, τα πολύτιμα πετράδια της χώρας μας, αυτά που έλκουν και τους περισσότερους επισκέπτες, σε σχέση με την επιφάνειά τους, ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι οι μεγάλες στρατηγικές επενδύσεις, που ξεφεύγουν από οποιονδήποτε έλεγχο και μπορούν να οικοδομήσουν ό,τι
και όπου επιθυμούν.
Καλό παράδειγμα η Αστυπάλαια, ένα υπέροχο νησάκι με μόνο 1.000 κατοίκους, όπου σχεδιάσθηκε τουριστικό συγκρότημα για χιλιάδες τουρίστες, αλλά μέχρι στιγμής φαίνεται να έχει «παγώσει», χάρη σε μεγάλες διαμαρτυρίες.
Αντιλαμβάνεστε ότι μια στρατηγική επένδυση εκατοντάδων ή χιλιάδων κλινών, με συμπληρωματικές εγκαταστάσεις, αρκεί για να αλλοιώσει την ταυτότητα του κάθε νησιού.
ΠΕΡΑΝ όλων των άλλων προβλημάτων της φέρουσας ικανότητας, όπως η υπέρβαση των αντοχών των υποδομών και η έλλειψη πόρων, π.χ. το νερό κ.λπ., κανείς δεν σκέφθηκε το κοινωνικό πρόβλημα της επιδείνωσης της ποιότητας ζωής των κατοίκων από την ένταση στην κυκλοφορία και το παρκάρισμα, τις υψηλές συγκεντρώσεις ατόμων σε συγκεκριμένες ώρες και σημεία-τοπόσημα και κυρίως από την αδυναμία να βρουν κατοικία οι γιατροί, οι εκπαιδευτικοί κ.ά. δημόσιοι υπάλληλοι και οι εργαζόμενοι του τουριστικού τομέα.
Κι αυτό, γιατί οι κατοικίες έχουν μετατραπεί σε ακίνητα βραχυπρόθεσμων μισθώσεων.
Σε ένα συμφωνούν οι περισσότεροι ειδικοί. Όχι στρατηγικές επενδύσεις σε μικρά και μεσαία νησιά!
Η ΦΕΡΟΥΣΑ ικανότητα κάθε τόπου πρέπει να ληφθεί γενικά υπόψη, όπως και κάποιες βασικές αρχές: Να διατηρηθούν παραλίες σε κάθε τόπο παρθένες, να προστατευθούν οι παραδοσιακοί οικισμοί μαζί με τη φύση που τους περιβάλλει ως πολύτιμα στοιχεία ιστορίας και παράδοσης και όχι ως σκηνικό, να διατηρηθούν τα ωραία τοπία, να προστατευθεί η αγροτική γη – πολύτιμη ασφάλεια σε κάθε κοινωνία, να προστατευθεί το νερό και να εξασφαλισθούν υποδομές για σκουπίδια κ.λπ. στο μέτρο του κάθε τόπου.
Το ίδιο προσεκτικοί πρέπει να είμαστε με τα νέα τεράστια κρουαζιερόπλοια. Δεν μπορεί να πλευρίζουν σε μικρά νησιά, όπως η Πάτμος, αφήνοντας, όπως συμφωνούν οι ειδικοί, ελάχιστα έσοδα.
Η ΕΛΛΑΔΑ είναι τόπος μαγικός σε μικρή κλίμακα. Ένα μοναδικό παιχνίδι γης και θάλασσας! Όπως τον ονομάζει ο ποιητής, ο τόπος ο μικρός, ο μέγας.
ΝΑΙ, λοιπόν, σε μια βιώσιμη ανάπτυξη με προσεκτικό σχεδιασμό.
*ιδρύτρια και πρόεδρος της ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Περιβάλλοντος και Πολιτισμού, αντεπιστέλλον μέλος της ΑΜΚΕ Κόμβος – Δίκτυα του Παγκόσμιου Ελληνισμού
(από την εφημερίδα "ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ")