Ο αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων προειδοποιεί ότι μετά την ενεργειακή κρίση ενδέχεται να ακολουθήσει κρίση τροφίμων, με πολύ υψηλές τιμές και πιθανές ελλείψεις. Εστιάζει, μάλιστα, στην αύξηση του κόστους των λιπασμάτων, αναγνωρίζοντας ουσιαστικά ότι η ενεργειακή αναστάτωση μπορεί να διαχυθεί σε ολόκληρη την οικονομία και να πλήξει ένα από τα στοιχειωδέστερα αγαθά: την τροφή. (εδώ: https://www.protothema.gr/economy/article/1899431/tsakiris-meta-tin-energeiaki-krisi-erhetai-krisi-sta-trofima-polu-upsiles-times-ton-heimona-kai-pithanes-elleipseis/).
Η προειδοποίηση είναι σοβαρή. Είναι, όμως, αρκετή; Όταν ένας αξιωματούχος τέτοιου επιπέδου διαπιστώνει ότι η ενεργειακή κρίση μπορεί να προκαλέσει μια νέα κρίση με άμεσες συνέπειες για εκατομμύρια Ευρωπαίους, η κοινωνία δικαιούται να ζητήσει κάτι περισσότερο από δυσοίωνες προβλέψεις απλές επισημάνσεις. Δικαιούται να μάθει αν οι κίνδυνοι είχαν αξιολογηθεί εγκαίρως και τι έγινε για να περιοριστούν.
Δεν μιλάμε για κάποια άγνωστη οικονομική αλληλουχία. Η παραγωγή λιπασμάτων απαιτεί μεγάλες ποσότητες ενέργειας, ιδίως φυσικού αερίου. Όταν το ενεργειακό κόστος αυξάνεται, επιβαρύνονται οι αγρότες, αυξάνεται το κόστος παραγωγής και δημιουργούνται πιέσεις στις τιμές των τροφίμων. Αυτή η αλυσίδα ήταν γνωστή πολύ πριν από τις σημερινές προειδοποιήσεις.
Τον Δεκέμβριο του 2021 είχαν επισημανθεί ακριβώς αυτοί οι κίνδυνοι για τα λιπάσματα κα τα τρόφιμα (εδώ: https://www.energia.gr/article/183989/pagkosmies-times-lipasmaton-tha-zhsoyme-ena-neo-2008). Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν μπορούσε κάποιος να προβλέψει κάθε γεωπολιτική εξέλιξη. Είναι αν όσοι σχεδίαζαν και υποστήριζαν την ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική είχαν εξετάσει επαρκώς τις συνέπειες μιας παρατεταμένης ενεργειακής αναταραχής στην αγροτική παραγωγή και στην επισιτιστική ασφάλεια εξαιτίας της άρον-άρον και βεβιασμένης πράσινης μετάβασης. Μίας μετάβασης για την οποία δεν είχαν ληφθεί υπόψιν παράγοντες όπως η πλήρης εξάρτηση της ΕΕ από τις κινεζικές Σπάνιες Γαίες. Μία εξάρτηση η οποία περιλαμβάνει ολόκληρη την αλυσίδα αξίας των Σπάνιων Γαιών. Ας πάρουμε ως παράδειγμα την υποχρεωτική μετάβαση στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα που επέβαλλε με γραφειοκρατικούς όρους η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η Κίνα δεν ελέγχει μόνο την εξόρυξη των Σπάνιων Γαιών, αλλά και τη μεταλλουργία τους. Το ανάλογο θα ήταν σαν να μας έλεγε κάποιος ότι εδώ και 81 χρόνια (τότε που έληξε ο Β' ΠΠ) θα έπρεπε στην Ευρώπη - ακόμη και τα αμερικανικά αυτοκίνητα που παράγονταν στην Ευρώπη - να κυκλοφορούσαν με βενζίνη/πετρέλαιο το οποίο θα διυλίζονταν αποκλειστικά στις ΗΠΑ. Ξέρετε που θα ήταν η τιμή τη βενζίνης και του πετρελαίου; Θα μιλούσαμε για 100% έλεγχο της αλυσίδας αξίας των αυτοκινήτων για 81 χρόνια.
Ως εκ τούτων, η ευθύνη των υψηλόβαθμων αξιωματούχων της ΕΕ κρίνεται ιδιαίτερα σημαντική. Ο αντιπρόεδρος της ΕΤΕπ δεν είναι ένας απλός σχολιαστής των εξελίξεων. Κατέχει θέση σε έναν από τους σημαντικότερους χρηματοδοτικούς θεσμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όταν άνθρωποι με τέτοια θεσμική επιρροή προειδοποιούν εκ των υστέρων για τις συνέπειες μιας κρίσης, οφείλουν να εξηγούν ποια ήταν η δική τους συμβολή στη διαμόρφωση των πολιτικών προτεραιοτήτων και πώς αξιολόγησαν τους σχετικούς κινδύνους. Η αντίφαση γίνεται ακόμη εντονότερη όταν θυμόμαστε την πολυετή προώθηση της φιλοδοξίας να αναδειχθεί η Ελλάδα σε «πράσινο πρωταθλητή». Η ταχεία απανθρακοποίηση παρουσιάστηκε ως στρατηγικός στόχος, αλλά η εξασφάλιση προσιτής ενέργειας, επαρκών υποδομών και αξιόπιστης παραγωγής δεν μπορούσε να θεωρείται αυτονόητη. Η γεωπολιτική αστάθεια επιδείνωσε την κατάσταση, αλλά δεν απαλλάσσει τους σχεδιαστές της πολιτικής από την υποχρέωση να εξετάσουν αν η Ευρώπη είχε προετοιμαστεί επαρκώς. Δεν μπορεί η κοινωνία να επωμίζεται το κόστος των αστοχιών, και των λανθασμένων αποφάσεων ενώ οι υπεύθυνοι να περιορίζονται σε προειδοποιήσεις για όσα έρχονται.
Το Ψήφισμα της Μεσσίνα του 1955 έθετε ως θεμέλιο της ευρωπαϊκής οικονομικής προόδου την «περισσότερη και φθηνότερη ενέργεια». Σήμερα, η Ευρώπη συζητά τον περιορισμό της ζήτησης. Αυτή η μετατόπιση απαιτεί σοβαρό απολογισμό, όχι επικοινωνιακές διαπιστώσεις (εδώ: https://www.energia.gr/article/249620/ee-apo-thn-perissoterh-kai-fthhnh-energeia-toy-1955-ston-periorismo-ths-zhthshs-kai-sto-katanaloste-ligotero-to-2026).
Η πράσινη μετάβαση δεν είναι υπεράνω κριτικής. Κρίνεται από την ικανότητά της να προστατεύει το περιβάλλον χωρίς να υπονομεύει την ενεργειακή ασφάλεια και την οικονομική αντοχή της κοινωνίας.
Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι δεν αρκεί να προβλέπουν σήμερα τις κρίσεις του αύριο. Πρέπει να εξηγήσουν τι προέβλεψαν χθες, ποιους κινδύνους εκτίμησαν και γιατί οι κοινωνίες εξακολουθούν να βρίσκονται εκτεθειμένες. Γιατί η πραγματική ευθύνη δεν αρχίζει όταν ανακοινώνεται η επόμενη κρίση. Αρχίζει όταν λαμβάνονται οι αποφάσεις που μπορούν να την αποτρέψουν.