Από το 2009 έχουν διακόψει τη λειτουργία τους 35 μονάδες, ενώ η συνολική δυναμικότητα έχει μειωθεί κατά περίπου 20%. Την ίδια στιγμή, η ευρωπαϊκή οικονομία εξακολουθεί να εξαρτάται από τα διυλιστήρια για την επάρκεια καυσίμων και προϊόντων που είναι απαραίτητα για τις μεταφορές, τη βιομηχανία και ιδιαίτερα τη χημική βιομηχανία, την άμυνα, τη γεωργία και συνολικά όλο το φάσμα της καθημερινής οικονομικής δραστηριότητας.
Η ενεργειακή κρίση που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία κατέδειξε με τον πλέον εμφατικό τρόπο τις αδυναμίες αυτού του μοντέλου. Η διακοπή ή ο περιορισμός των ρωσικών ροών πετρελαίου, οι κυρώσεις, η αναδιάταξη των εμπορικών ροών και η απότομη αύξηση της ζήτησης για εναλλακτικές πηγές εφοδιασμού δημιούργησαν ένα νέο τοπίο για την ευρωπαϊκή διύλιση. Παράλληλα, οι υψηλές τιμές ενέργειας, το αυξημένο λειτουργικό κόστος, οι πιέσεις από την πράσινη μετάβαση και ο διεθνής ανταγωνισμός από διυλιστήρια εκτός Ευρώπης επιβάρυναν περαιτέρω την ανταγωνιστικότητα του κλάδου.
Το αποτέλεσμα είναι μια στρατηγική αντίφαση: η Ευρώπη επιδιώκει να περιορίσει τις εξαρτήσεις της, την ώρα που μειώνει σταδιακά τη δική της παραγωγική βάση και αυξάνει την ανάγκη προσφυγής σε εισαγωγές πετρελαϊκών προϊόντων. Η συζήτηση που ανοίγει πλέον σε επίπεδο G7 αφορά ακριβώς αυτή την αντίφαση. Η ασφάλεια εφοδιασμού δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη και η ύπαρξη μιας ισχυρής, ανταγωνιστικής και ανθεκτικής εγχώριας διυλιστικής βιομηχανίας παραμένει απαραίτητη.
Όπως επισημαίνει η γενική διευθύντρια της FuelsEurope, Λιάνα Γούτα, η Ευρώπη δεν μπορεί να ενισχύσει την ανθεκτικότητά της, να διατηρήσει την ενεργειακή της αυτονομία και να εξασφαλίσει τα καύσιμα και τα προϊόντα στα οποία στηρίζεται η οικονομία της χωρίς έναν ανταγωνιστικό διυλιστικό κλάδο. Και το ζήτημα δεν αφορά μόνο στην αντιμετώπιση της σημερινής γεωπολιτικής κρίσης. Αφορά κυρίως στην επόμενη ημέρα.
Τα διυλιστήρια δεν αποτελούν κατ’ ανάγκη αντίπαλο της πράσινης μετάβασης. Αντιθέτως, μπορούν να αποτελέσουν βιομηχανικές πλατφόρμες για την παραγωγή ανανεώσιμων και χαμηλού ανθρακικού αποτυπώματος καυσίμων, εφόσον διαμορφωθεί ένα σταθερό επενδυτικό και ρυθμιστικό πλαίσιο.
Η διατήρηση της ευρωπαϊκής διυλιστικής βάσης, επομένως, δεν είναι μόνο ζήτημα ενεργειακής ασφάλειας, αλλά και προϋπόθεση για μια οικονομικά βιώσιμη μετάβαση, χωρίς νέα στρατηγική εξάρτηση από τρίτες χώρες.
Σε αυτή τη συζήτηση η Ελλάδα διαθέτει ένα σημαντικό πλεονέκτημα. Με δύο από τους μεγαλύτερους και πλέον σύγχρονους ομίλους διύλισης πετρελαϊκών προϊόντων στην ΝΑ Ευρώπη, την HELLENiQ ENERGY και την Motor Oil, η χώρα διατηρεί ισχυρή βιομηχανική βάση διύλισης, με σημαντικές δυνατότητες εξαγωγών και πρόσβαση σε πολλαπλές θαλάσσιες οδούς και αγορές της Μεσογείου και της ΝΑ Ευρώπης.
Η γεωγραφική θέση της Ελλάδας, σε συνδυασμό με τις επενδύσεις των δύο ομίλων σε εκσυγχρονισμό, ενεργειακή αποδοτικότητα, ανανεώσιμα και νέα καύσιμα, μπορεί να μετατρέψει τη χώρα σε ακόμη σημαντικότερο περιφερειακό κόμβο. Ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη αναζητά διαφοροποίηση προμηθευτών και μεγαλύτερη ασφάλεια εφοδιασμού, η ύπαρξη ισχυρής εγχώριας διυλιστικής δυναμικότητας αποκτά πρόσθετη στρατηγική αξία.
Γι’ αυτό και το αίτημα της FuelsEurope για ένα μόνιμο στρατηγικό διάλογο μεταξύ της Κομισιόν και του κλάδου της διύλισης έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Ένα τέτοιο πλαίσιο θα μπορούσε να επιτρέψει την έγκαιρη αξιολόγηση των κινδύνων για την ασφάλεια εφοδιασμού, την ανταγωνιστικότητα και τις επενδύσεις, τόσο σε περιόδους ομαλότητας όσο και σε συνθήκες γεωπολιτικής κρίσης.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η Ευρώπη καλείται πλέον να επανεξετάσει τη θέση της διύλισης στη στρατηγική της. Η ενεργειακή ασφάλεια, η βιομηχανική ανταγωνιστικότητα και η πράσινη μετάβαση δεν είναι τρεις παράλληλες πολιτικές. Συνδέονται μεταξύ τους.
Και η Ελλάδα έχει τη δυνατότητα να αξιοποιήσει αυτή τη συγκυρία προς όφελος τόσο της δικής της ενεργειακής ασφάλειας όσο και του ευρωπαϊκού εφοδιασμού.