Δημοσιονομικό "Μαξιλάρι"

Η συζήτηση για τη φορολογία των υπερκερδών, τον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης στα καύσιμα και τον ΦΠΑ δεν είναι μόνο πολιτική, αλλά πρωτίστως δημοσιονομική. Οι αλλεπάλληλες ενεργειακές και γεωπολιτικές αναταράξεις δημιουργούν ένα περιβάλλον στο οποίο η κυβέρνηση δεν μπορεί εύκολα να δεσμεύσει σήμερα το σύνολο του δημοσιονομικού χώρου που διαθέτει, χωρίς να διατηρεί ένα σημαντικό απόθεμα ασφαλείας για το ενδεχόμενο μιας νέας κρίσης, ή έστω για την πιθανότητα να επιδεινωθούν οι υφιστάμενες. Θέσεις που έως πρόσφατα θεωρούνταν δύσκολο να μεταβληθούν, όπως η απόρριψη μιας γενικευμένης φορολόγησης υπερκερδών ή παρεμβάσεων στους έμμεσους φόρους, συλλήβδην, έχουν πλέον ανατραπεί. Όταν η ενεργειακή κρίση δεν αποτελεί πλέον ένα μεμονωμένο επεισόδιο, αλλά μέρος μιας αλυσίδας διαδοχικών κρίσεων, η διατήρηση εσόδων και δημοσιονομικών εφεδρειών αποκτά στρατηγική σημασία. Τα στοιχεία του 2026 δείχνουν 

energia.gr
Τρι, 29 Σεπτεμβρίου 2026 - 08:00

άλλωστε ότι τα φορολογικά έσοδα έχουν δημιουργήσει έναν αξιοσημείωτο δημοσιονομικό χώρο. Στο οκτάμηνο Ιανουαρίου-Αυγούστου, τα φορολογικά έσοδα ανήλθαν σε περίπου 49 δισ. ευρώ, ήτοι, 1,35 δισ. ευρώ περισσότερα έναντι του αρχικού στόχου, ενώ μόνο τα έσοδα από ΦΠΑ ξεπέρασαν το στόχο κατά περίπου 905 εκατ. ευρώ, μετά τις σχετικές προσαρμογές. Παράλληλα, το πρωτογενές πλεόνασμα του κρατικού προϋπολογισμού διαμορφώθηκε στα 6,53 δισ. ευρώ, έναντι στόχου 4,99 δισ. ευρώ.

Η κυβέρνηση έχει τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσει μέρος αυτού του χώρου για να λάβει μέτρα στήριξης, αλλά ταυτόχρονα έχει ισχυρό κίνητρο να μην τον εξαντλήσει. Το νέο ευρωπαϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο επιβάλλει συγκεκριμένους περιορισμούς στην εξέλιξη των καθαρών δαπανών και η Ελλάδα έχει αναλάβει συγκεκριμένες δεσμεύσεις στο πλαίσιο του μεσοπρόθεσμου δημοσιονομικού-διαρθρωτικού της σχεδίου.

Και υπάρχει ένας ακόμη λόγος. Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει πότε θα τερματιστεί η ενεργειακή κρίση, ούτε πόσο μπορεί να επεκταθεί προσεχώς. Ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζει να επηρεάζει την ενεργειακή αγορά, ενώ η Μέση Ανατολή, η Ερυθρά Θάλασσα, οι εμπορικοί ανταγωνισμοί, οι εφοδιαστικές αλυσίδες και οι κυβερνοαπειλές προσθέτουν νέα επίπεδα κινδύνου.

Τουτέστιν, το πρόβλημα έγκειται στο γεγονός ότι η μία κρίση δεν προλαβαίνει να απορροφηθεί πριν εμφανιστεί η επόμενη.

Αυτό μετατρέπει τη δημοσιονομική εφεδρεία από πολυτέλεια, σε στρατηγικό εργαλείο οικονομικής διαχείρισης. Οι επιχειρήσεις ενσωματώνουν πλέον μόνιμα υψηλότερα ασφάλιστρα κινδύνου, οι αγορές ενέργειας παραμένουν ευάλωτες σε γεωπολιτικά γεγονότα και οι κυβερνήσεις χρειάζονται διαθέσιμους πόρους για να μπορούν να αντιδράσουν όταν οι τιμές ενέργειας ή οι πληθωριστικές πιέσεις κλιμακώνονται.

Είναι χαρακτηριστικό ότι στην αρχή του 2026 η ίδια η εκτέλεση του προϋπολογισμού έδειχνε ότι τα έσοδα από ΦΠΑ και ΕΦΚ που συνδέονται με ενεργειακά προϊόντα ήταν χαμηλότερα από τις προβλέψεις, γεγονός που δείχνει πόσο ευάλωτη είναι η φορολογική απόδοση στην πορεία των τιμών και της κατανάλωσης ενέργειας.

Υπό αυτή την έννοια, η συσσώρευση εσόδων δεν αφορά απλώς στην αύξηση της φορολογίας, αλλά  τρόπο δημιουργίας δημοσιονομικού αποθέματος μπροστά σε μια κρίση αγνώστων ποιοτικών παραμέτρων.

Το πολιτικό ζήτημα, βεβαίως, είναι διαφορετικό. Ποιο ποσοστό αυτού του αποθέματος πρέπει να παραμένει στα δημόσια ταμεία και ποιο πρέπει να επιστρέφει στην οικονομία, μέσω μειώσεων φόρων ή άλλων στοχευμένων μέτρων ενίσχυσης, ιδίως των πιο ευάλωτων. 

Σε αυτό το σημείο εντοπίζεται η αντιπαράθεση για την έμμεση φορολογία σε επίπεδο κομμάτων στην Βουλή. Οι επικριτές της κυβερνητικής πολιτικής υποστηρίζουν ότι η διατήρηση υψηλών συντελεστών ΦΠΑ και ΕΦΚ επιβαρύνει δυσανάλογα τα νοικοκυριά, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για αγαθά ανελαστικής ζήτησης, όπως τα καύσιμα και η ενέργεια.

Από την άλλη, η δημοσιονομική λογική της κυβέρνησης έγκειται στο ότι οι οριζόντιες μειώσεις φόρων έχουν μεγάλο και μόνιμο δημοσιονομικό κόστος, ενώ μια κρίση μπορεί να απαιτήσει ξαφνικά πολύ μεγαλύτερες δαπάνες.

Έτσι εξηγείται και το παράδοξο της σημερινής συγκυρίας. Όσο περισσότερο αυξάνεται το ρίσκο, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η ανάγκη για συσσώρευση φορολογικών εσόδων και τήρησης δημοσιονομικών αποθεμάτων. 

Ταυτόχρονα, όσο παραμένει υψηλό το κόστος της ενέργειας, τόσο αυξάνεται και η κοινωνική πίεση για μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης.

Το πραγματικό δίλημμα, επομένως, δεν είναι απλώς φόροι ή παροχές, αλλά πόσος δημοσιονομικός χώρος απαιτείται για προστασία έναντι της επόμενης κρίσης και πόσος πρέπει να επιστρέφει άμεσα στην οικονομία.

Σε αυτό το ρευστό παγκόσμιο σκηνικό, η κυβέρνηση θα έχει πάντα ένα ισχυρό λόγο να διατηρεί σημαντικό δημοσιονομικό "μαξιλάρι" ασφαλείας, ακόμη και αν πιέζεται πολιτικά να το διαθέσει υπό μορφή παροχών.

 

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr

Διαβάστε ακόμα

Απόρρητο