Αποτιμήσεις

Η εξωτερική πολιτική δεν ενδείκνυται για συνθήματα, ούτε αξιολογείται επιλεκτικά. Κρίνεται από συγκεκριμένες αποφάσεις, διπλωματικές πρωτοβουλίες, διεθνείς συμμαχίες και, κυρίως, από τα αποτελέσματά τους για το κύρος και τα συμφέροντα της χώρας. Η επαναφορά της στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης, με αφορμή τις παρεμβάσεις -μεταξύ άλλων- του πρώην πρωθυπουργού, Αλέξη Τσίπρα και την κριτική του για τους χειρισμούς της κυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας στα εθνικά θέματα, αναδεικνύει ένα διαχρονικό πρόβλημα: την απομόνωση γεγονότων από το ιστορικό και γεωπολιτικό περιβάλλον μέσα στο οποίο εκτυλίχθηκαν. Η αποτίμηση, ωστόσο, της περιόδου μετά το 2019 προϋποθέτει και μια αναφορά στις κυβερνήσεις που προηγήθηκαν, αλλά και αναγνώριση της θεσμικής συνέχειας του κράτους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι ευρωπαϊκές κυρώσεις κατά της Ρωσίας. Δεν ξεκίνησαν επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, αλλά θεσπίστηκαν μετά την προσάρτηση της Κριμαίας το 2014. Η κυβέρνηση Τσίπρα τις διατήρησε στο πλαίσιο της κοινής ευρωπαϊκής πολιτικής, όπως έπραξαν και οι επόμενες κυβερνήσεις. Η διαχείρισή τους μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022 αφορά, άλλωστε, μια εντελώς διαφορετική γεωπολιτική συνθήκη.

energia.gr
Πεμ, 12 Νοεμβρίου 2026 - 07:48

Ανάλογη είναι η εικόνα στις ελληνοτουρκικές διερευνητικές επαφές. Διακόπηκαν το 2016 με απόφαση της τουρκικής πλευράς και επανεκκίνησαν τον Ιανουάριο του 2021, επί κυβέρνησης ΝΔ. Η επανέναρξή τους δεν σηματοδότησε εγκατάλειψη των τουρκικών αναθεωρητικών επιδιώξεων, αποτέλεσε όμως επαναφορά ενός αναγκαίου διαύλου επικοινωνίας και διαχείρισης κρίσεων, χωρίς υποχώρηση από τις ελληνικές θέσεις.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται η αναθεώρηση της Συμφωνίας Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας με τις ΗΠΑ. Δεν επρόκειτο για παραχώρηση κυριαρχίας, αλλά για αναβάθμιση ενός πλαισίου συνεργασίας που ανάγεται στο 1990, με διεύρυνση των δυνατοτήτων αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας σε συγκεκριμένες εγκαταστάσεις. Αντίστοιχα, η ανάπτυξη ελληνικών Patriot στη Σαουδική Αραβία βασίστηκε σε διακρατική συμφωνία, η οποία κυρώθηκε από τη Βουλή. Η σκοπιμότητα και το κόστος της μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο κριτικής, όχι όμως να παρουσιάζονται ως ενέργεια χωρίς θεσμική κάλυψη.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η στρατηγική συμφωνία με τη Γαλλία, η οποία περιλαμβάνει ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις. Η προμήθεια των Rafale και των φρεγατών Belharra ενίσχυσε τις επιχειρησιακές δυνατότητες των Ενόπλων Δυνάμεων και αναβάθμισε την πολιτική συνεργασία των δύο χωρών. Η καταψήφιση της συμφωνίας από τον ΣΥΡΙΖΑ αποτελεί καταγεγραμμένη κοινοβουλευτική στάση, ενώ η συζήτηση για το κόστος των εξοπλισμών οφείλει να βασίζεται σε συγκεκριμένες συμβάσεις και όχι σε αυθαίρετες αθροίσεις διαφορετικών προγραμμάτων.

Στον ενεργειακό τομέα, ο EastMed αναδεικνύει τις δυσκολίες μετατροπής μιας γεωπολιτικής προοπτικής σε βιώσιμο έργο. Το υψηλό κόστος, οι τεχνικές δυσκολίες και οι μεταβαλλόμενες ενεργειακές προτεραιότητες τον κατέστησαν ασύμφορο. Η ουσία, επομένως, δεν βρίσκεται στο ποια κυβέρνηση τον υποστήριξε περισσότερο, αλλά στο πώς η Ελλάδα αξιοποιεί τη γεωγραφική της θέση, τις υποδομές LNG και τις διεθνείς διασυνδέσεις της, ενισχύοντας τον ρόλο της ως ενεργειακής πύλης προς τη ΝΑ και Κεντρική Ευρώπη.

Στα ελληνοτουρκικά, τόσο η υπόθεση του Oruc Reis, το 2020, όσο και τα γεγονότα στην Κάσο, λίγα χρόνια αργότερα, καλούν για πιο ψύχραιμη αποτίμηση από την υφιστάμενη. Ο τουρκικός αναθεωρητισμός και οι διεκδικήσεις της Άγκυρας είναι πραγματικές και δεν πρέπει να υποβαθμίζονται. Άλλο, όμως, η άσκηση πίεσης και άλλο η παραχώρηση κυριαρχικών δικαιωμάτων. Στην περίπτωση της Κάσου, η ελληνική θέση ήταν ότι οι ερευνητικές εργασίες ολοκληρώθηκαν χωρίς να ζητηθεί ή να αναγνωριστεί τουρκική άδεια γι' αυτές.

Αντίστοιχα, απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, η Ελλάδα δεν περιορίστηκε σε διαμαρτυρίες δια της διπλωματικής οδού. Προχώρησε στις συμφωνίες οριοθέτησης ΑΟΖ με την Ιταλία και την Αίγυπτο, το 2020, και ενίσχυσε τη νομική και διπλωματική της θέση. Οι συμφωνίες δεν ακύρωσαν αυτομάτως το μνημόνιο, δημιούργησαν όμως ένα διαφορετικό περιβάλλον διεθνούς κατοχύρωσης των ελληνικών συμφερόντων.

Από τα παραπάνω προκύπτει ότι η εξωτερική πολιτική δεν μπορεί να αξιολογείται αποσπασματικά. Ούτε μία κυβέρνηση δικαιούται να ιδιοποιείται κάθε θετική εξέλιξη ούτε η επόμενη να απαλλάσσεται από την ευθύνη των επιλογών της. Αυτό που έχει σημασία είναι τι παρέλαβε η χώρα το 2019, ποιες στρατηγικές αποφάσεις ακολούθησαν και ποια είναι τα μετρήσιμα αποτελέσματα.

Η Ελλάδα του 2026 βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα σύνθετο γεωπολιτικό περιβάλλον, από τον πόλεμο στην Ουκρανία και τις ανακατατάξεις στη Μέση Ανατολή, μέχρι την αστάθεια στην Ανατολική Μεσόγειο. Χρειάζεται να συνδυάζει την αποτρεπτική ισχύ με τη διπλωματική κινητικότητα, τις ευρωπαϊκές και διατλαντικές συμμαχίες με την αποτελεσματική υπεράσπιση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων.

Η πολιτική αντιπαράθεση είναι θεμιτή και αναγκαία, αρκεί να στηρίζεται σε πραγματικά γεγονότα και να αναγνωρίζει τις ευθύνες, ή τα επιτεύγματα όλων. Η εξωτερική πολιτική δεν μπορεί να αποτελεί πεδίο κομματικής αντιπαράθεσης, αλλά ούτε και ως ενέχειρο για αναδρομική πολιτική δικαίωση. Είναι μια διαρκής άσκηση εθνικής ευθύνης στην οποία η ιστορική μνήμη, η θεσμική συνέπεια και η πολιτική τεκμηρίωση αποκτούν μεγαλύτερη αξία από τα συνθήματα.

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο