Τι σημαίνει η συμφωνία για το μέλλον του ελέγχου του Ορμούζ και άλλων παγκόσμιων θαλάσσιων διαδρόμων;
Το μνημόνιο κατανόησης που υπέγραψαν ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και ο πρόεδρος του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιάν προβλέπει το άνοιγμα του Ορμούζ μέσα σε 30 ημέρες.
Όμως η επίτευξη αυτού του στόχου απαιτεί την εξουδετέρωση πολλών... ναρκών διαπραγμάτευσης που σχετίζονται με την εκκαθάριση ναρκών και πυρομαχικών, τη διασφάλιση της ασφαλούς ναυσιπλοΐας, την επιστροφή ασφαλιστικών εταιρειών και την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης ότι το στενό δεν θα ξανακλείσει.
Αυτές όμως είναι μόνο οι ορατές νάρκες στο Ορμούζ. Οι πραγματικές βρίσκονται βαθύτερα. Είναι ενσωματωμένες στην ίδια τη συμφωνία και μπορούν να εκραγούν ανά πάσα στιγμή, κλονίζοντας τα θεμέλια της περιοχής.
Η «νάρκη» του πυρηνικού ζητήματος
Η συμφωνία δεν έλυσε το πρόβλημα· το μετέθεσε για μελλοντικές διαπραγματεύσεις. Η 8η παράγραφος προβλέπει συνομιλίες για την τύχη του εμπλουτισμένου ουρανίου, τους μηχανισμούς εμπλουτισμού και τις διεθνείς επιθεωρήσεις.
Εδώ βρίσκεται το βασικό αγκάθι: η Ουάσινγκτον θέλει την παράδοση του εμπλουτισμένου ουρανίου και εγγυήσεις που θα εμποδίζουν το Ιράν να πλησιάσει το πυρηνικό όριο, ενώ η Τεχεράνη αρνείται να εγκαταλείψει το δικαίωμα εμπλουτισμού ή να παραδώσει το στρατηγικό της απόθεμα. Αυτό ήταν το ζήτημα που είχε εκτροχιάσει τις διαπραγματεύσεις πριν τον πόλεμο και.. στοίχισε χρόνια συζητήσεων πριν τη συμφωνία του 2015.
Οποιαδήποτε ισραηλινή σύγκρουση με τη Χεζμπολάχ θα μπορούσε να εκτροχιάσει τις επαναλαμβανόμενες εκεχειρίες και να μετατραπεί γρήγορα σε κρίση που απειλεί ολόκληρη τη διαδικασία.
Η «νάρκη» των κυρώσεων
Το Ιράν θέλει ταχεία και συνολική άρση των κυρώσεων, απελευθέρωση παγωμένων κεφαλαίων, πλήρη επιστροφή στις παγκόσμιες αγορές και ένα ταμείο ανοικοδόμησης. Η Ουάσινγκτον όμως θέλει να συνδέσει την άρση κυρώσεων με συγκεκριμένα ιρανικά βήματα.
Το χάσμα παραμένει μεγάλο. Ο χρόνος είναι κρίσιμος: ο Τραμπ θέλει μια γρήγορη επιτυχία που θα παρουσιάσει πριν τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου ως προσωπικό επίτευγμα που έβαλε τέλος στον πόλεμο και σταθεροποίησε τις ενεργειακές αγορές, ενώ το Ιράν έχει περισσότερο χρόνο στη διαχείριση των διαπραγματεύσεων.
Η προηγούμενη εμπειρία δείχνει ότι μεγάλες πυρηνικές συμφωνίες δεν συντάσσονται σε 60 ημέρες αλλά σε.. αρκετά χρόνια.
Η «νάρκη» του ελέγχου του Ορμούζ
Το μνημόνιο δεν ανοίγει απλώς το στενό. Για πρώτη φορά δίνει στο Ιράν μια de facto αναγνώριση ρόλου στη διαχείριση ενός από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαδρόμους στον κόσμο.
Η 5η παράγραφος αναφέρεται σε διάλογο υπό την ηγεσία της Τεχεράνης με το Ομάν και άλλα παράκτια κράτη για τον καθορισμό της μελλοντικής διαχείρισης των θαλάσσιων υπηρεσιών στο Ορμούζ.
Το Ιράν επιδιώκει τον έλεγχο αυτής της ενεργειακής αρτηρίας. Ακόμη πιο σημαντικό, η κυβέρνηση Τραμπ φαίνεται να αποδέχθηκε σιωπηρά αυτή τη νέα πραγματικότητα. Αυτό που μοιάζει τεχνική ρήτρα έχει βαθιές γεωπολιτικές συνέπειες.
Η «νάρκη» του Ισραήλ
Ο Νετανιάχου δεν είναι ικανοποιημένος με τη συμφωνία. Θεωρεί ότι δίνει άμεσα οφέλη στο Ιράν και μεταθέτει τα ουσιαστικά ζητήματα για αργότερα.
Η 1η παράγραφος προβλέπει παύση στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου. Η Τεχεράνη θεωρεί τον άξονα αυτό μέρος της συμφωνίας και ζητά εγγυήσεις για την κυριαρχία του Λιβάνου και τον τερματισμό των ισραηλινών επιχειρήσεων.
Το Ισραήλ, ωστόσο, δεν δείχνει διάθεση να εντάξει τον Λίβανο στη συμφωνία. Διατηρεί το δικαίωμα, όπως το αντιλαμβάνεται, να πλήττει τη Χεζμπολάχ όποτε κρίνει απαραίτητο.
Αυτή είναι μία από τις βασικές αντιφάσεις της συμφωνίας. Μια νέα ισραηλινή επίθεση ή σύγκρουση με τη Χεζμπολάχ θα μπορούσε να τινάξει στον αέρα όλη τη διαδικασία. Ίσως ο Λίβανος, και όχι το πυρηνικό ζήτημα, να γίνει η πραγματική δοκιμασία επιβίωσης της συμφωνίας.
Η «νάρκη» της δυσπιστίας
Πάνω απ’ όλα υπάρχει η νάρκη της δυσπιστίας. Το Ιράν διαπραγματεύεται με έναν Αμερικανό πρόεδρο που είχε αποσυρθεί από την προηγούμενη συμφωνία, είχε ασκήσει πίεση κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων και είχε δηλώσει ότι θέλει αλλαγή καθεστώτος.
Η Ουάσινγκτον διαπραγματεύεται με ένα καθεστώς που τη θεωρεί «Σατανά» και συνεχίζει να δρα εναντίον της.
Το Ισραήλ βλέπει τη συμφωνία ως ευκαιρία επανασυγκρότησης του Ιράν και των συμμάχων του.
Το άνοιγμα του Ορμούζ ίσως είναι πολύ πιο εύκολο από το άνοιγμα του δρόμου προς μια τελική συμφωνία. Οι ναυτικές νάρκες μπορούν να εντοπιστούν και να απομακρυνθούν σε λίγες εβδομάδες.
Οι πολιτικές, πυρηνικές και περιφερειακές νάρκες όμως μπορεί να χρειαστούν μήνες ή και να εκραγούν πριν φτάσουν στο τέλος.