Η αντίδραση της αγοράς είναι κατανοητή. Η συμφωνία προβλέπει το άνοιγμα του Ορμούζ, την άρση των περιορισμών στις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου και την έναρξη μιας διαδικασίας 60 ημερών με στόχο την επίτευξη μιας ευρύτερης συμφωνίας που να καλύπτει το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και την άρση των κυρώσεων. Αυτά είναι δύσκολα θέματα, με τις δύο πλευρές να έχουν αποκλίνουσες απόψεις. Οι συνομιλίες θα μπορούσαν ακόμη να καταρρεύσουν.
Υπάρχει επίσης ο κίνδυνος το Ισραήλ να υιοθετήσει διαφορετική άποψη για τη συμφωνία από την Ουάσινγκτον. Η συμφωνία φέρεται να απαιτεί μια ευρύτερη παύση των εχθροπραξιών, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, αλλά Ισραηλινοί αξιωματούχοι έχουν ήδη δηλώσει ότι δεν σκοπεύουν να αποσυρθούν από τις θέσεις τους στο νότιο Λίβανο ή να παραιτηθούν από την ελευθερία να απαντήσουν σε επιθέσεις της Χεζμπολάχ. Αυτό δημιουργεί μια επικίνδυνη ασάφεια. Εάν το Ισραήλ συνεχίσει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις ή εάν η Χεζμπολάχ απαντήσει και το Ιράν επενέβη, η Τεχεράνη θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι η συμφωνία έχει παραβιαστεί. Αυτό θα έθετε τις ΗΠΑ στη δύσκολη θέση είτε να περιορίσουν το Ισραήλ είτε να διακινδυνεύσουν την κατάρρευση της συμφωνίας. Για τις αγορές ενέργειας, αυτός είναι ένας σημαντικός υπολειπόμενος κίνδυνος: ακόμη και αν ανοίξει ξανά το Ορμούζ, οποιαδήποτε ανανεωμένη αντιπαράθεση Ισραήλ-Ιράν θα μπορούσε να αποκαταστήσει γρήγορα το γεωπολιτικό ασφάλιστρο και να καθυστερήσει την επιστροφή στις κανονικές συνθήκες ναυτιλίας και ασφάλισης.
Οι επενδυτές και οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής θα πρέπει να είναι προσεκτικοί ώστε να μην συγχέουν μια πολιτική συμφωνία με μια άμεση επιστροφή στην κανονικότητα. Οι ενεργειακές συνέπειες της κρίσης θα χρειαστούν μήνες - και σε ορισμένες περιπτώσεις περισσότερο - για να επέλθουν στο σύστημα.
Η πραγματικότητα είναι ότι η ανάκαμψη μόλις ξεκίνησε
Η αγορά μπορεί να γιορτάζει το τέλος της κρίσης, αλλά η πραγματικότητα είναι ότι η ανάκαμψη μόλις ξεκίνησε.
Ο πρώτος λόγος είναι φυσικός: Οι αλυσίδες εφοδιασμού πετρελαίου και φυσικού αερίου δεν μπορούν απλώς να επανενεργοποιηθούν.
Το κλείσιμο του Ορμούζ διέκοψε περίπου το ένα-πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και LNG. Κατά τη διάρκεια της κρίσης, εκατοντάδες πλοία έμειναν ακινητοποιημένα, στόλοι δεξαμενόπλοιων εκτοπίστηκαν, τα αποθέματα μειώθηκαν και η παραγωγή διακόπηκε σε όλο τον Κόλπο. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της βιομηχανίας, χιλιάδες πετρελαιοπηγές παραμένουν εκτός λειτουργίας και σημαντικές ποσότητες αργού πετρελαίου εξακολουθούν να είναι παγιδευμένες σε αποθήκες.
Ακόμη και αν ισχύει η συμφωνία, οι ναυτιλιακές εταιρείες, οι ασφαλιστές και οι έμποροι πρέπει πρώτα να ανακτήσουν την εμπιστοσύνη ότι η διαδρομή είναι πραγματικά ασφαλής. Οι μεγάλοι χειριστές δεξαμενόπλοιων έχουν ήδη δηλώσει ότι δεν θα επαναλάβουν τις κανονικές τους δραστηριότητες μέχρι να δουν σταθερά στοιχεία σταθερότητας. Τα ασφάλιστρα παραμένουν υψηλά και πολλοί φορείς εκμετάλλευσης υιοθετούν μια προσέγγιση αναμονής.
Αυτό σημαίνει ότι οι ροές πετρελαίου είναι πιθανό να ανακάμψουν σταδιακά και όχι αμέσως. Η HSBC εκτιμά ότι η ουσιαστική εξομάλυνση της κίνησης στο Hormuz ενδέχεται να μην συμβεί μέχρι τα τέλη Ιουλίου, με σχεδόν πλήρη αποκατάσταση της παραγωγής πετρελαίου μόνο προς τα τέλη Σεπτεμβρίου.
Ο δεύτερος λόγος προσοχής είναι ότι η ίδια η συμφωνία παραμένει εύθραυστη.
Η συμφωνία είναι ουσιαστικά ένα μνημόνιο κατανόησης και όχι μια τελική διευθέτηση. Πολλά βασικά ζητήματα παραμένουν άλυτα, συμπεριλαμβανομένου του μέλλοντος των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν, του χρονοδιαγράμματος για την άρση των κυρώσεων, της απελευθέρωσης παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων και της μακροπρόθεσμης διακυβέρνησης του Στενού του Ορμούζ. Τόσο η Ουάσιγκτον όσο και η Τεχεράνη έχουν παρουσιάσει διαφορετικές ερμηνείες τμημάτων της συμφωνίας, εγείροντας ερωτήματα σχετικά με το εάν και οι δύο πλευρές είναι πραγματικά ευθυγραμμισμένες σε ό,τι έχει συμφωνηθεί.
Ίσως το πιο σημαντικό, η συμφωνία εγκαινιάζει άλλες 60 ημέρες διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό ζήτημα. Οι ίδιοι οι Αμερικανοί αξιωματούχοι αναγνωρίζουν ότι η επίτευξη συνολικής πυρηνικής συμφωνίας θα είναι σημαντικά πιο δύσκολη από την εξασφάλιση του τρέχοντος μνημονίου.
Ως εκ τούτου, παραμένει ο κίνδυνος οι διαπραγματεύσεις να σταματήσουν ή να καταρρεύσουν, προκαλώντας νέες εντάσεις και νέα άνοδο στις τιμές του πετρελαίου.
Ένας τρίτος παράγοντας που συχνά παραβλέπεται από τις αγορές είναι η αναπλήρωση των αποθεμάτων.
Κατά τη διάρκεια της κρίσης, οι κυβερνήσεις και οι εταιρείες βασίζονταν σε μεγάλο βαθμό σε στρατηγικά αποθέματα και εμπορικά αποθέματα για να αντισταθμίσουν τις διακοπείσες προμήθειες στη Μέση Ανατολή. Τα παγκόσμια αποθέματα έχουν μειωθεί σημαντικά και πολλές χώρες αναμένεται να τα ξαναχτίσουν μόλις ξαναρχίσουν οι προμήθειες. Η Γενική Διευθύντρια του ΔΝΤ Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα σημείωσε πρόσφατα ότι ενώ οι τιμές του πετρελαίου είναι πιθανό να υποχωρήσουν, είναι απίθανο να καταρρεύσουν επειδή οι χώρες θα επιδιώξουν να αναπληρώσουν τα εξαντλημένα αποθέματα καθώς ανακάμπτουν οι εξαγωγές.
Αυτή η διαδικασία ανεφοδιασμού θα μπορούσε να απορροφήσει σημαντικό μέρος της πρόσθετης προσφοράς που επιστρέφει στην αγορά και να προσφέρει υποστήριξη για τις τιμές κατά το επόμενο έτος.
Οι ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου αντιμετωπίζουν επίσης πρακτικούς περιορισμούς.
Η συμφωνία επιτρέπει στο Ιράν να ξαναρχίσει τις πωλήσεις πετρελαίου και τις σχετικές τραπεζικές, ασφαλιστικές και ναυτιλιακές υπηρεσίες.
Θεωρητικά αυτό θα μπορούσε να επιστρέψει σημαντικούς όγκους στις διεθνείς αγορές. Ωστόσο, η αποκατάσταση των εξαγωγών στα προπολεμικά επίπεδα θα απαιτήσει ναυτιλιακή ικανότητα, αγοραστές πρόθυμους να υπογράψουν συμβάσεις, λειτουργικά συστήματα πληρωμών και εμπιστοσύνη ότι η ελάφρυνση των κυρώσεων θα διαρκέσει. Πολλές διεθνείς εταιρείες είναι πιθανό να παραμείνουν επιφυλακτικές μέχρι να επιτευχθεί μόνιμη συμφωνία.
Επιπλέον, η ελάφρυνση των κυρώσεων βασίζεται στην απόδοση και συνδέεται με τη συνεχιζόμενη συμμόρφωση του Ιράν. Οποιαδήποτε αντιληπτή παραβίαση θα μπορούσε να διακόψει γρήγορα τη διαδικασία.
Η κρίση μπορεί να αφήσει μια διαρκή κληρονομιά στο παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας
Πέρα από τον άμεσο αντίκτυπο στην αγορά, η κρίση μπορεί να αφήσει μια διαρκή κληρονομιά στο παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας.
Οι χώρες που αντιμετώπισαν διαταραχές εφοδιασμού επιδιώκουν ήδη μεγαλύτερη διαφοροποίηση. Οι Ασιάτες εισαγωγείς διερευνούν νέες συμβάσεις LNG εκτός του Κόλπου. Οι παραγωγοί σε περιοχές όπως η Αμερική, η Αφρική και η Ανατολική Μεσόγειος είναι πιθανό να επωφεληθούν από το ανανεωμένο ενδιαφέρον για την ασφάλεια του εφοδιασμού. Η κρίση έχει ενισχύσει ένα μάθημα που έχει επανειλημμένα αποδειχθεί την τελευταία δεκαετία: η υπερβολική εξάρτηση από μια μόνο διαδρομή διαμετακόμισης ενέχει σημαντικούς κινδύνους.
Η Ανατολική Μεσόγειος ειδικότερα θα μπορούσε να αναδειχθεί ως μακροπρόθεσμος ωφελούμενος. Η στρατηγική αξία των πόρων φυσικού αερίου στην Αίγυπτο, το Ισραήλ, την Κύπρο και ενδεχομένως την Ελλάδα έχει αυξηθεί, καθώς οι καταναλωτές αναζητούν εναλλακτικές λύσεις για τις προμήθειες που εξαρτώνται από το Ορμούζ.
Για τις αγορές πετρελαίου, το πιο πιθανό αποτέλεσμα δεν είναι επομένως ούτε η επιστροφή στις ακραίες τιμές που φοβόντουσαν κατά τη διάρκεια της κρίσης ούτε η κατάρρευση σε παρατεταμένη υπερπροσφορά.
Το γεωπολιτικό ασφάλιστρο κινδύνου θα συνεχίσει να μειώνεται καθώς βελτιώνεται η εμπιστοσύνη, αλλά οι φυσικοί περιορισμοί, η ανασύσταση των αποθεμάτων, η προσεκτική συμπεριφορά στη ναυτιλία και η παρατεταμένη πολιτική αβεβαιότητα θα πρέπει να αποτρέψουν την υπερβολική πτώση των τιμών. Οι τρέχουσες προσδοκίες της αγοράς για σταθεροποίηση του Brent στην περιοχή των $75-85/βαρέλι φαίνονται πιο ρεαλιστικές από τις προβλέψεις είτε για πετρέλαιο στα $150/βαρέλι είτε για επιστροφή στα χαμηλά προ-κρίσης.
Το βασικό μήνυμα είναι απλό. Η συμφωνία αποτελεί μια σημαντική πρόοδο και μειώνει σημαντικά τον άμεσο κίνδυνο ενός ακόμη ενεργειακού σοκ. Αλλά δεν επαναφέρει τον κόσμο εκεί που ήταν πριν από την έναρξη της κρίσης.
Οι αγορές ενέργειας μπορούν να καταργήσουν ένα ασφάλιστρο κινδύνου από τη μια μέρα στην άλλη. Η ανοικοδόμηση αλυσίδων εφοδιασμού και εμπιστοσύνης διαρκεί πολύ περισσότερο.
Η συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν μπορεί να σηματοδοτήσει το τέλος της κρίσης. Δεν σηματοδοτεί το τέλος των συνεπειών της.
*Ο Dr. Charles Ellinas είναι Councilor στο Atlantic Council και Visiting Research Fellow του ΙΕΝΕ