Καθώς το Στενό του Ορμούζ επιστρέφει στο επίκεντρο της πολιτικής του Κόλπου, η προσεκτική διπλωματία της Μουσκάτ (πρωτεύουσα του Ομάν) με την Τεχεράνη γίνεται ένα τεστ για το αν η περιφερειακή ασφάλεια θα διαχειρίζεται από τα κράτη της περιοχής ή θα καθορίζεται από εξωτερικές δυνάμεις. Στις 5 Μαΐου 2026, το Ιράν ανακοίνωσε τη δημιουργία της 

«Αρχής Στενού του Περσικού Κόλπου» (PGSA), ενός φορέα που παρουσιάζεται από την Τεχεράνη ως μηχανισμός ρύθμισης της διέλευσης από το Στενό του Ορμούζ και επιβολής τελών για την εμπορική ναυσιπλοΐα. Εάν εφαρμοστεί, η κίνηση αυτή θα μετατρέψει μια μακροχρόνια ιρανική απειλή σε διοικητική πραγματικότητα, προσφέροντας στην Τεχεράνη νέο μοχλό επιρροής σε μία από τις πιο ευαίσθητες εμπορικές αρτηρίες του κόσμου.

Το Σουλτανάτο του Ομάν βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της εξίσωσης. Η Τεχεράνη έχει συμπεριλάβει τη Μουσκάτ στις συζητήσεις για το μέλλον της διαχείρισης του στενού, εν μέρει επειδή το Ομάν θεωρείται αξιόπιστος μεσολαβητής και εν μέρει επειδή η γεωγραφική του θέση το καθιστά αναπόφευκτο παράγοντα.

Η Μουσκάτ δεν περιορίζεται απλώς στη φιλοξενία συνομιλιών ή στη μεταφορά μηνυμάτων μεταξύ αντιπάλων. Εμπλέκεται στο θεμελιώδες ζήτημα του ποιος θα καθορίσει τους κανόνες του Ορμούζ, κατά πόσο το Ιράν μπορεί να θεσμοποιήσει τον ρόλο του στην περιοχή και αν το Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου μπορεί να αποδεχθεί ένα πλαίσιο που δίνει στο Ομάν κεντρική θέση στη διασφάλιση της ανοιχτής ναυσιπλοΐας.
Η Ουάσιγκτον έχει καταστήσει σαφές ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί οποιαδήποτε συμφωνία η οποία θα αποδυναμώνει την ικανότητά της να επιτηρεί τη θαλάσσια δίοδο ή να περιορίζει την ιρανική επιρροή. Το Ομάν, συνεπώς, βρίσκεται υπό αυξανόμενη πίεση εξαιτίας ακριβώς της χρησιμότητάς του.

Η διπλωματική αξία της Μουσκάτ

Η σημασία του Ομάν στον Περσικό Κόλπο στηρίζεται σε κλειδί γεωγραφίας, αυτοσυγκράτησης και εμπιστοσύνης. Επί δεκαετίες, η Μουσκάτ λειτουργεί ως δίαυλος επικοινωνίας ανάμεσα σε κράτη που δεν μπορούν να συνομιλήσουν απευθείας, από τις ΗΠΑ και το Ιράν έως αντίπαλα αραβικά καθεστώτα και την de facto κυβέρνηση της Σαναά.
Οι σχέσεις της με την Τεχεράνη προϋπήρχαν της Ισλαμικής Δημοκρατίας και συνήθως καθορίζονται λιγότερο από ιδεολογία και περισσότερο από τις γεωγραφικές και εμπορικές πραγματικότητες της περιοχής.

Τα πλοία που εισέρχονται ή εξέρχονται από το Στενό του Ορμούζ περνούν μέσα από το Στενό του Ομάν, γεγονός που καθιστά το σουλτανάτο κρίσιμο για το σύνολο των εμπλεκόμενων: το Ιράν, τις χώρες του GCC, το Πακιστάν, την Ινδία, την Κίνα, τις ΗΠΑ και τις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές.

Ειδικοί αναλυτές επισημαίνουν ότι, το ζήτημα έχει βαθιές ιστορικές ρίζες, αναφερόμενοι στη συμφωνία Ομάν–Ιράν του 1974, κατά την εποχή του Σάχη, όταν οι δύο πλευρές ρύθμισαν αρμοδιότητες στο στενό.
Κατά τους ίδιους, ο ρόλος του Ομάν εξελίχθηκε στη συνέχεια γύρω από την εποπτεία της διέλευσης, την προστασία των χωρικών υδάτων, την περιβαλλοντική διαχείριση και την καθοδήγηση της ναυσιπλοΐας.

Η στρατηγική ισορροπία του Ομάν

Στην ιρανική εξωτερική πολιτική, η χρησιμότητα του Ομάν είναι σαφής. Σε αντίθεση με τη Σαουδική Αραβία σε περιόδους έντασης, η Μουσκάτ δεν μετέτρεψε ποτέ τις σχέσεις της με την Τεχεράνη σε ιδεολογικό ή θρησκευτικό πεδίο αντιπαράθεσης.
Διατήρησε επικοινωνία, προστάτευσε την αυτονομία της και αρνήθηκε να λειτουργήσει ως εργαλείο πολιτικών πίεσης. Αυτή η στάση της έχει επιτρέψει να διατηρήσει πρόσβαση στην Τεχεράνη σε μια περίοδο όπου λίγοι άλλοι διαθέτουν τέτοιο κανάλι.
Εντός των χωρών GCC, το Ομάν σπάνια λειτουργεί ως παράγοντας αποσταθεροποίησης. Ωστόσο, στο Ιράν, την Υεμένη και την Παλαιστίνη, η Μουσκάτ έχει συχνά κρατήσει αποστάσεις από τις πιο ευθυγραμμισμένες πολιτικές των ΗΑΕ και της Σαουδικής Αραβίας.
Ο δρ. Αμπντουλάχ Μπααμπούδ, ειδικός στις σχέσεις του Κόλπου, υποστηρίζει ότι η στρατηγική του Ομάν συνίσταται στην ταυτόχρονη επιδίωξη τριών στόχων: 
- τη διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας, 
- τη διατήρηση σχέσεων με το Ιράν και 
- την αποφυγή σύγκρουσης με τις ΗΠΑ και τις δυτικές δυνάμεις.

Ωστόσο, όπως σημειώνει, η αυξανόμενη πολιτικοποίηση του ζητήματος του Ορμούζ καθιστά αυτούς τους στόχους όλο και πιο δύσκολο να συμβιβαστούν.

Το ζήτημα του Ιράν και του Ομάν

Το βασικό ερώτημα είναι αν το Ομάν επιδιώκει απλώς τη διασφάλιση της ασφαλούς διέλευσης ή αν κινείται προς μια πιο θεσμική κατανόηση με το Ιράν για τη διαχείριση της ναυσιπλοΐας και πιθανών τελών.
Η επίσημη ρητορική της Μουσκάτ παραμένει προσεκτική και επικεντρώνεται στην ασφαλή και βιώσιμη ναυσιπλοΐα, στην αποκλιμάκωση και στη διατήρηση του διεθνούς εμπορίου.
Αντίθετα, η Τεχεράνη χρησιμοποιεί πιο επιθετική γλώσσα, αναφερόμενη σε ρύθμιση και οικονομική συμμετοχή στη διέλευση.
Σύμφωνα με αναλυτές, το Ομάν επιδιώκει συμφωνίες αποφυγής συγκρούσεων, μηχανισμούς διαχείρισης κρίσεων και μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης, χωρίς να αναγνωρίζει ιρανικό κυρίαρχο έλεγχο στο στενό.

Η πίεση των ΗΠΑ

Ο πρόεδρος Τραμπ φέρεται να έχει απειλήσει το Ομάν σχετικά με τον ρόλο του στις διαπραγματεύσεις, γεγονός που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στην περιοχή. Η Ουάσινγκτον ανησυχεί ότι οποιαδήποτε συμφωνία θα αποδυναμώσει την ικανότητά της να ελέγχει τις θαλάσσιες αρτηρίες του Κόλπου και θα ενισχύσει την ιρανική επιρροή.

Περιφερειακές ισορροπίες

Το Ιράν θεωρεί το Ομάν έναν αξιόπιστο και ουδέτερο δίαυλο επικοινωνίας, που δεν συμμετείχε στις Συμφωνίες του Αβραάμ και υποστηρίζει ότι η περιφερειακή ασφάλεια πρέπει να είναι εσωτερική υπόθεση του Κόλπου.
Το Ομάν, από την πλευρά του, τονίζει την ουδετερότητα, την ισορροπία και τον διάλογο αντί της σύγκρουσης.
Τα ΗΑΕ εμφανίζονται επιφυλακτικά απέναντι σε πιθανή ενίσχυση του ιρανικού ρόλου, η Σαουδική Αραβία υποστηρίζει την αποκλιμάκωση χωρίς ιρανική κυριαρχία, ενώ το Κατάρ φαίνεται πιο κοντά στη γραμμή της Μουσκάτ.

Το μέλλον του Ορμούζ

Η μελλοντική εξέλιξη εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις ΗΠΑ και τη Σαουδική Αραβία. Εάν υπάρξει διπλωματική συμφωνία με το Ιράν, το Ομάν θα ενισχύσει τον ρόλο του ως μεσολαβητής. Εάν επικρατήσει κλιμάκωση, το Ορμούζ μπορεί να μετατραπεί σε μόνιμη ζώνη έντασης.
Για τη Σαουδική Αραβία, το ζητούμενο είναι η αποτροπή ιρανικής μονοπωλιακής επιρροής στο στενό, χωρίς όμως την πρόκληση νέας σύγκρουσης.

Το Στενό του Ορμούζ έχει πάψει να είναι απλώς μια θαλάσσια δίοδος. Έχει μετατραπεί σε δοκιμασία για το αν η ασφάλεια του Κόλπου θα καθορίζεται από τις ίδιες τις περιφερειακές δυνάμεις ή από εξωτερικούς παίκτες.
Όπως επισημαίνεται, το Ομάν επιχειρεί να παραμείνει στο κέντρο αυτής της ισορροπίας: απορρίπτοντας τη στρατιωτική κλιμάκωση, διατηρώντας τον διάλογο με το Ιράν, υπερασπιζόμενο την ελεύθερη ναυσιπλοΐα και αποτρέποντας το Ορμούζ από το να γίνει μόνιμο πεδίο αντιπαράθεσης μεγάλων δυνάμεων.

 

** GCC: (Gulf Cooperation Council – Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου)
Το GCC είναι ένας περιφερειακός οργανισμός που περιλαμβάνει έξι αραβικά κράτη του Κόλπου:
Σαουδική Αραβία
Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
Κουβέιτ
Κατάρ
Μπαχρέιν
Ομάν
Ιδρύθηκε το 1981 και έχει έδρα το Ριάντ. Στόχος του είναι ο συντονισμός πολιτικών στους τομείς:
ασφάλειας και άμυνας
ενέργειας (κυρίως πετρέλαιο και φυσικό αέριο)
οικονομικής συνεργασίας και εμπορίου
περιφερειακής σταθερότητας

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο