Από την άλλη, αυτός ο υπερ-φιλόδοξος της πολιτικής εκλέχθηκε πάνω στη βάση ενός προγράμματος, που ήθελε μια μετρημένη Αμερική- μια Αμερική που αντί να επιχειρεί να λύνει ανεπιτυχώς τα προβλήματα των άλλων, θα έπρεπε επιτέλους να επικεντρωθεί στην επίλυση των προβλημάτων του εαυτού της. Και υπάρχει εγγενής αντίφαση στο σχήμα αυτό, γιατί η υπερ-φιλοδοξία της πολιτικής αδυνατεί να χωρέσει σε ένα μετρημένο πρόγραμμα: οπότε ή θα πρέπει να περιορισθεί η φιλοδοξία ή να γίνει πιο φιλόδοξο το πρόγραμμα. Γιατί, όπως είπε κάποτε πολύ ορθά ο François Mitterand (ένας ακόμα υπερ-φιλόδοξος της πολιτικής), στην ιστορία περνάς είτε κάνοντας πολέμους είτε χτίζοντας κτήρια). Και το πρόβλημα του κ. Trump ήταν εξ αρχής αυτό. Εάν η Αμερική έπαυε να κάνει πολέμους (να επεμβαίνει στον κόσμο δηλαδή), που ακριβώς θα έδραζε την υστεροφημία του; Γιατί βέβαιον είναι ότι δεν θα περνούσε στην Ιστορία εάν έριχνε, απλώς, την τιμή του κοτόπουλου.
Και πολλά από όσα είδαμε (και συνεχίζουμε να βλέπουμε ακόμα) στην δεύτερη θητεία του κ. Trump αποτελούν εκδήλωση αυτής της ανεπίλυτης αντίφασης. Από την μια, εκπλήσσοντας ίσως πολλούς, ο Πρόεδρος που υποσχέθηκε μια μετρημένη Αμερική , που θα κοιτάει τα του οίκου της, παραβίασε άβατα που άλλοι προκάτοχοί του, ταγμένοι σε μια πολύ πιο φιλόδοξη ατζέντα επέκτασης της αμερικανικής ισχύος, δεν θα πλησίαζαν ποτέ. Όχι απλώς ρητορικά, ζητώντας να γίνει ο Καναδάς 51η πολιτεία των ΗΠΑ ή να δώσει πίσω ο Παναμάς την Διώρυγα ή να παραχωρήσει η Δανία εθελούσια την Γροιλανδία. Αλλά και πραγματικά, όπως με την επέμβαση στην Βενεζουέλα και το Ιράν και με την προεξοφλούμενη για το άμεσο μέλλον επέμβαση την Κούβα. Όμως από την άλλη, αυτή η πληθωρικότητα μοιάζει ενσυνειδήτως θνησιγενής – είναι μια πληθωρικότητα που δεν δείχνει να αντέχει την ολοκλήρωσή της. Γιατί καλή η επέμβαση στην Βενεζουέλα, αλλά ποιο ήταν το τελικό αποτέλεσμα πέραν μιας σύλληψης; Ή εάν κρίνει κανείς από τις έντονες αντιδράσεις στην ίδια την Αμερική στους κόλπους των Ρεπουμπλικάνων (αλλά και στο Ισραήλ) η «συμφωνία» που επεξεργάζεται ο κ. Trump με το καθεστώς του Ιράν δεν δείχνει να οδηγεί ούτε σε αλλαγή πολιτικής σελίδας ούτε επίσης σε διαχειρίσιμη λύση για τα πυρηνικά. Και αυτή η μεικτή εικόνα αντανακλά ακριβώς το ανεπίλυτο της αντίφασης. Ο κ. Trump θα ήθελε να αλλάξει τον κόσμο και έτσι να εξασφαλίσει την υστεροφημία του – όμως η πολιτική πραγματικότητα στις ΗΠΑ τον σταματά. Πόσο μάλλον που δεν έριξε την τιμή του κοτόπουλου.
Τελικά είναι γνωστή η πλάνη, ότι αντί να επιλύσεις μια αντίφαση, αναλαμβάνοντας το αναπόφευκτο κόστος, είναι προτιμότερο να την διαχειριστείς, μοιράζοντάς το -όμως η πολιτική αρέσκεται στην σχηματικότητα και δεν είναι φτιαγμένη για να απορροφά το κόστος αυτό. Με άλλα λόγια, ο κ. Trump θα έπρεπε να ακολουθήσει είτε το ένα είτε το άλλο σκέλος της αντίφασης στην λογική του κατάληξη, πλην όμως εκείνος έχει επιλέξει να βαδίζει μια «μέση οδό». Έτσι, είτε θα έπρεπε να προσαρμόσει εξ αρχής την φιλοδοξία του το μετρημένο των προεκλογικών του δεσμεύσεων -να κάνει δηλαδή πράξη την υπόσχεσή ότι η Αμερική θα πάψει να επιχειρεί να λύσει ανεπιτυχώς τα προβλήματα των άλλων και θα επικεντρωθεί στα προβλήματα του εαυτού της, όπως ακριβώς συνεχίζει να θέλει η «πτέρυγα MAGA» του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος. Είτε θα έπρεπε να προσαρμόσει το μετρημένο των δεσμεύσεών του στην φιλοδοξία του -και να τις υπερβεί. Όχι απλώς ρητορικά, ούτε προσπαθώντας να τετραγωνίσει τον κύκλο, αλλά αναλαμβάνοντας το κόστος ακέραιο. Γιατί είναι γεγονός (και στο σημείο αυτό έχει δίκιο ο κ. Netanyahu) ότι η πραγματική βιετναμοποίηση το Ιράν (αλλά και σε κάθε άλλη εμπλοκή άλλως τε) ξεκινάει από την στιγμή που διστάζεις να πας μέχρι τέλους λόγω κόστους (πολιτικού, οικονομικού, στρατιωτικού) και αυτή ακριβώς την «μέση οδό» ακολουθεί o κ. Trump σε όλες τις διεθνείς κρίσεις στις οποίες έχει εμπλακεί μέχρι σήμερα.
Όμως, καλώ ή κακώς, τόσο στην πολιτική όσο και στην ζωή γενικώτερα, αυτή η «μέση οδός» είναι μοναχική – στις εκατέρωθεν άκρες της υπάρχουν μόνο δυσαρεστημένοι. Και αυτό ακριβώς συμβαίνει με τους Ρεπουμπλικάνους να θεωρούν ότι ο κ. Trump δεν τίμησε τις προεκλογικές του δεσμεύσεις. Και με τους παραδοσιακούς Ρεπουμπλικάνους να θεωρούν ότι ο κ. Trump δεν αντέχει να πάει μέχρι τέλους, όπως προϋποθέτει κάθε πραγματική ηγεσία – όπως θα έκανε ένας Reagan ή ένας Roosvelt δηλαδή. Ή με άλλη διατύπωση, βαδίζοντας αυτή την «μέση οδό» και μηδέποτε λύνοντας καθαρά την αντίφαση ανάμεσα στην μεγάλη φιλοδοξία του και το μετρημένο των δεσμεύσεων του , ο κ. Trump έχει βρεθεί σε πολιτικό αδιέξοδο.
*Πολιτικός Επιστήμων, Πανεπιστήμιο Cambridge
(από την εφημερίδα «ΕΣΤΙΑ»)