Τι σηματοδοτεί για τη θέση της Ελλάδας στον περιφερειακό ενεργειακό χάρτη η είσοδος της Chevron στο τεμάχιο 10 του Νοτίου Ιονίου, η οποία διευρύνει το αποτύπωμά της στις εγχώριες έρευνες υδρογονανθράκων;

Το τεμάχιο 10 συνορεύει άμεσα με το τεμάχιο Α2 στα βόρεια. Επειδή η Chevron και η Helleniq Energy έχουν ήδη εξασφαλίσει το τεμάχιο Α2, το τεμάχιο Νότιας Πελοποννήσου και δύο τεμάχια νότια της Κρήτης, η απόκτηση του τεμαχίου 10 δημιουργεί έναν απρόσκοπτο, συνεχόμενο διάδρομο εξερεύνησης που εκτείνεται σε πάνω από 60.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Οι εταιρείες ενέργειας ανάντη προτιμούν τις ενοποιημένες εκτάσεις επειδή τους επιτρέπει να χαρτογραφήσουν ολόκληρες υπόγειες δεξαμενές φυσικού αερίου αντί για κατακερματισμένες θύλακες.

Η Chevron κυριαρχεί ήδη στην ευρύτερη Ανατολική Μεσόγειο μέσω των τεράστιων παραγωγικών της περιουσιακών στοιχείων στο Ισραήλ (Λεβιάθαν και Ταμάρ), το Αφροδίτη στην Κύπρο και to Narges στην Αίγυπτο. Ωστόσο, αυτά τα περιουσιακά στοιχεία βρίσκονται κοντά σε προκλητικά γεωπολιτικά σημεία στη Μέση Ανατολή. Εξασφαλίζοντας το τεμάχιο 10 και τα γειτονικά του τεμάχια, η Chevron δημιουργεί ένα διακριτό σύμπλεγμα παραγωγής φυσικού αερίου εξ ολοκλήρου εντός ασφαλών υδάτων της ΕΕ, μειώνοντας σημαντικά τους γεωπολιτικούς κινδύνους.

Η Ελλάδα τοποθετείται σε μεγάλο βαθμό για να γίνει η κύρια περιφερειακή ενεργειακή πύλη της Ευρώπης. Εάν το τεμάχιο 10 και τα γύρω τεμάχια της Κρήτης αποφέρουν εμπορικές ανακαλύψεις, η Chevron θα έχει την απαραίτητη κλίμακα για να αναπτύξει τα ευρήματα φυσικού αερίου και να συνδεθεί με περιφερειακές υποδομές και δίκτυα τερματικών σταθμών LNG. Γεωπολιτικά, ο αντίκτυπος είναι σημαντικός. Οι αμερικανικές μεγάλες εταιρείες στηρίζουν την υπεράκτια στρατηγική της Ελλάδας: η ExxonMobil στο Ιόνιο/δυτική Ελλάδα και η Chevron σε όλη τη νότια/δυτική υπεράκτια Ελλάδα. Αυτό δίνει στην Ελλάδα μεγαλύτερο στρατηγικό βάρος έναντι των ΗΠΑ και της ΕΕ, ιδίως καθώς η Ευρώπη προσπαθεί να μειώσει την εξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο και να χρησιμοποιήσει την Ελλάδα ως περιφερειακό διάδρομο φυσικού αερίου/LNG.

Μετά τη συμφωνία Chevron – HELLENiQ ENERGY και την ανάληψη του ρόλου του operator από την αμερικανική εταιρεία, ποια είναι τα επόμενα κρίσιμα βήματα για την πορεία των ερευνών; Πόσο κοντά βρίσκεται πλέον το ενδεχόμενο μιας ερευνητικής γεώτρησης;

Σε αντίθεση με ανεξερεύνητα ταμάχια, το τεμάχιο 10 βρίσκεται ήδη στη δεύτερη φάση εξερεύνησης. Η Helleniq Energy έχει ήδη ολοκληρώσει εκτεταμένη δισδιάστατη και τρισδιάστατη χαρτογράφηση θαλάσσιων σεισμικών δεδομένων στο 10. Αναλαμβάνοντας τώρα ως ο διαχειριστής του 70%, η Chevron παρακάμπτει χρόνια προκαταρκτικής συλλογής δεδομένων. Μπορεί να ξεκινήσει αμέσως προηγμένη αξιολόγηση των δεδομένων για να εντοπίσει ακριβείς στόχους γεώτρησης σε βαθιά ύδατα.

Το τεμάχιο 10 έχει προγραμματίσει γεώτρηση για το δεύτερο τρίμηνο του 2028, επομένως θα μπορούσε να προσφέρει μια νωρίτερη αξιολόγηση των προοπτικών της δυτικής Ελλάδας από τα βαθύτερα τεμάχια της Κρήτης.

Παρά το αυξημένο ενδιαφέρον διεθνών ενεργειακών ομίλων για την Ελλάδα, υπάρχουν ακόμη σημαντικές τεχνικές, οικονομικές και περιβαλλοντικές προκλήσεις. Ποιες θεωρείτε ότι είναι οι μεγαλύτερες δυσκολίες που θα κρίνουν την επιτυχία ή όχι των ελληνικών ερευνών υδρογονανθράκων τα επόμενα χρόνια;

Η μεγαλύτερη πρόκληση για την ελληνική εξερεύνηση υδρογονανθράκων δεν είναι μόνο η γεωλογία. Είναι το κατά πόσον η Ελλάδα μπορεί να αποδείξει ότι οι ανακαλύψεις — αν γίνουν — μπορούν να αναπτυχθούν εμπορικά, πολιτικά και κοινωνικά μέσα σε ένα ταχέως μεταβαλλόμενο ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα.

Η εμπορική βιωσιμότητα μπορεί να γίνει πιο δύσκολη από την πραγματοποίηση ανακαλύψεων, όπως ανακάλυψε η Κύπρος. Το φυσικό αέριο βρίσκεται σε βαθιά νερά, υπάρχει έλλειψη υποδομών ανάντη και οι μακροπρόθεσμες προοπτικές ζήτησης φυσικού αερίου στην Ευρώπη είναι αβέβαιες μετά τη δεκαετία του 2030.

Η Ελλάδα πρέπει να διασφαλίσει ότι η εξερεύνηση και η ανάπτυξη δεν θα παρεμποδιστούν λόγω γραφειοκρατίας, νομικών προκλήσεων, περιβαλλοντικών διαφορών, εσωτερικής πολιτικής και γεωπολιτικής — ιδιαίτερα των τουρκικών ναυτικών απαιτήσεων που πρέπει να αντιμετωπιστούν με αυστηρότητα.

Η επιτυχία ή η αποτυχία της ελληνικής εξερεύνησης υδρογονανθράκων πιθανότατα θα εξαρτηθεί από τέσσερα αλληλένδετα ερωτήματα:

  1. Μπορεί η Ελλάδα να πραγματοποιήσει επαρκώς μεγάλες ανακαλύψεις;
  2. Μπορούν τα έργα να εμπορευματοποιηθούν αρκετά γρήγορα πριν αποδυναμωθούν οι συνθήκες της αγοράς;
  3. Μπορούν οι πολιτικές και περιβαλλοντικές αντιθέσεις να διαχειριστούν χωρίς μεγάλες καθυστερήσεις;
  4. Μπορεί η Ελλάδα να τοποθετήσει το φυσικό αέριο ως στρατηγικό καύσιμο μετάβασης για την Ευρώπη;

Εάν η απάντηση και στα τέσσερα είναι ναι, η Ελλάδα θα μπορούσε να αναδειχθεί ως μια σημαντική περιοχή φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο κατά τη δεκαετία του 2030.

H ενίσχυση της παρουσίας αμερικανικών ενεργειακών κολοσσών στην Ελλάδα ερμηνεύεται συχνά και ως ένδειξη ευρύτερης στρατηγικής στήριξης των ΗΠΑ προς τη χώρα. Πιστεύετε ότι η ενεργειακή συνεργασία Αθήνας – Ουάσιγκτον αποκτά πλέον και πιο έντονα γεωπολιτικά χαρακτηριστικά;

Ναι. Η παρουσία μεγάλων αμερικανικών εταιρειών όπως η Chevron και η ExxonMobil στην Ελλάδα δεν είναι πλέον απλώς μια εμπορική ιστορία. Σταδιακά γίνεται μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής αρχιτεκτονικής που συνδέει την ενεργειακή ασφάλεια, την περιφερειακή σταθερότητα, την ασφάλεια στη θάλασσα και την γεωπολιτική ευθυγράμμιση στην ευρύτερη Ανατολική Μεσόγειο.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι ΗΠΑ εγγυώνται τις ελληνικές θέσεις στις περιφερειακές διαμάχες. Σημαίνει όμως ότι οι ελληνικές ενεργειακές υποδομές και η υπεράκτια ανάπτυξη ενσωματώνονται ολοένα και περισσότερο στα ευρύτερα στρατηγικά συμφέροντα των ΗΠΑ.

Αρκετές εξελίξεις δείχνουν προς αυτή την κατεύθυνση.

Πρώτον, η Ελλάδα έχει εξελιχθεί σε βασικό περιφερειακό ενεργειακό κόμβο για τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη μέσω εισαγωγών ΥΦΑ, διασυνδέσεων φυσικού αερίου, πλωτών τερματικών σταθμών ΥΦΑ, διασυνδέσεων ηλεκτρικής ενέργειας και πιθανής υπεράκτιας παραγωγής φυσικού αερίου.

Η Ελλάδα παίζει πλέον σημαντικό ρόλο στη μείωση της ευρωπαϊκής εξάρτησης από τη ρωσική ενέργεια. Αυτό ευθυγραμμίζεται πολύ στενά με τους μακροχρόνιους στρατηγικούς στόχους των ΗΠΑ μετά τον πόλεμο της Ουκρανίας.

Δεύτερον, η εμπλοκή των αμερικανικών εταιρειών δημιουργεί αυτό που θα μπορούσε να ονομαστεί «στρατηγική εμπορική εμπλοκή». Όταν εταιρείες όπως η Chevron και η ExxonMobil επενδύουν κεφάλαια σε υπεράκτιες περιοχές της Ελλάδας, οι ΗΠΑ αναπόφευκτα αναπτύσσουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον για την περιφερειακή σταθερότητα, την ελευθερία ναυσιπλοΐας και την προστασία των επενδυτικών συνθηκών. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό νότια της Κρήτης και στην ευρύτερη Ανατολική Μεσόγειο, όπου οι διαφορές θαλάσσιας δικαιοδοσίας παραμένουν ευαίσθητες.

Τρίτον, η ίδια η ευρύτερη Ανατολική Μεσόγειος έχει αποκτήσει στρατηγικά μεγαλύτερη σημασία επειδή συνδέει αρκετές επικαλυπτόμενες προτεραιότητες που περιλαμβάνουν την ευρωπαϊκή ενεργειακή διαφοροποίηση, τη σταθερότητα στη Μέση Ανατολή, τον ανταγωνισμό με τη Ρωσία και τον αυξανόμενο ανταγωνισμό με την Κίνα για υποδομές και επιρροή.

Από την οπτική γωνία των ΗΠΑ, η Ελλάδα είναι ελκυστική επειδή θεωρείται πολιτικά σταθερή, έντονα ευθυγραμμισμένη με τη Δύση, θεσμικά αξιόπιστη εντός της ΕΕ και του ΝΑΤΟ και γεωγραφικά τοποθετημένη μεταξύ Ευρώπης, Βαλκανίων, Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής.

Αυτός είναι ένας λόγος για τον οποίο η συνεργασία ΗΠΑ-Ελλάδας έχει επεκταθεί ταυτόχρονα στην ενέργεια, την άμυνα, τα λιμάνια, τις στρατιωτικές εγκαταστάσεις και την εφοδιαστική.

Επομένως, η ενέργεια ενισχύει μια ευρύτερη στρατηγική εταιρική σχέση αντί να λειτουργεί ξεχωριστά από αυτήν. Όσο βαθύτερη γίνεται η εμπορική εμπλοκή των ΗΠΑ στις ελληνικές υποδομές και την ανάπτυξη υπεράκτιων περιοχών, τόσο πιο δύσκολο γίνεται για τις ΗΠΑ να αγνοήσουν την αστάθεια που επηρεάζει αυτά τα συμφέροντα.

Για την Ελλάδα, αυτό ενισχύει τη γεωπολιτική σημασία και αυξάνει την αξία της στο πλαίσιο του δυτικού σχεδιασμού ενεργειακής ασφάλειας.

Για τις ΗΠΑ, παρέχει έναν αξιόπιστο περιφερειακό εταίρο, εναλλακτικούς ενεργειακούς διαδρόμους προς την Ευρώπη και ισχυρότερη επιρροή στο εξελισσόμενο ευρύτερο ενεργειακό σύστημα της Ανατολικής Μεσογείου.

Η Τουρκία παρακολουθεί στενά κάθε ενεργειακή κίνηση της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο και συχνά αμφισβητεί θαλάσσιες ζώνες και κυριαρχικά δικαιώματα. Εκτιμάτε ότι η αυξανόμενη παρουσία εταιρειών όπως η Chevron λειτουργεί ως παράγοντας αποτροπής απέναντι σε πιθανές τουρκικές πιέσεις ή ενδέχεται να πυροδοτήσει νέες εντάσεις;

Και τα δύο. Η αυξανόμενη παρουσία των μεγάλων αμερικανικών εταιρειών Chevron και ExxonMobil πιθανώς αυξάνει την αποτροπή ακραίων μορφών πίεσης, αλλά μπορεί επίσης να αυξήσει τις γεωπολιτικές τριβές βραχυπρόθεσμα, επειδή η Τουρκία θεωρεί την Ανατολική Μεσόγειο ως κλειδί για τα στρατηγικά της συμφέροντα.

Ωστόσο, η Τουρκία κατανοεί ότι μια διαμάχη που αφορά τα ελληνικά θαλάσσια δικαιώματα, τα συμφέροντα της ΕΕ και τις μεγάλες αμερικανικές εταιρείες, δεν είναι πλέον απλώς ένα διμερές ελληνοτουρκικό ζήτημα.

Η Τουρκία γνωρίζει ότι όλο και περισσότερο οι ΗΠΑ βλέπουν την Ελλάδα, την Κύπρο, το Ισραήλ και την Αίγυπτο ως μέρος ενός ευρύτερου δικτύου ενέργειας και ασφάλειας της Ανατολικής Μεσογείου που συνδέεται με τη διαφοροποίηση της Ευρώπης από τη ρωσική ενέργεια.

Η παρουσία αμερικανικών εταιρειών δημιουργεί επομένως ένα είδος έμμεσης γεωπολιτικής ασπίδας - όχι μια στρατιωτική εγγύηση, αλλά έναν παράγοντα που περιπλέκει τις επιθετικές κινήσεις που, ως εκ τούτου, ενέχουν διπλωματικούς και οικονομικούς κινδύνους.

Αλλά μπορεί επίσης να αυξήσει τις εντάσεις με την Τουρκία. Φοβούμενη τον στρατηγικό αποκλεισμό, είναι πιθανό να απαντήσει με περισσότερες θαλάσσιες αξιώσεις, ισχυρότερη ρητορική και πιο επιθετικές ενέργειες. Η Ελλάδα πρέπει να τα διαχειριστεί αυτά.

Η Ελλάδα επιδιώκει να ενισχύσει τον ρόλο της ως ενεργειακός κόμβος στην ευρύτερη περιοχή, την ώρα που το ενδιαφέρον στρέφεται τόσο στο Αιγαίο όσο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Ποιες θεωρείτε ότι είναι οι πραγματικές προοπτικές της χώρας σε αυτό το νέο ενεργειακό περιβάλλον και ποια στρατηγική θα πρέπει να ακολουθήσει τα επόμενα χρόνια;

Οι προοπτικές της Ελλάδας είναι πραγματικές, αλλά θα πρέπει να οριστούν προσεκτικά, διαχωρίζοντας τι είναι ρεαλιστικό από τι είναι φιλόδοξο. Η ισχυρότερη ευκαιρία για την Ελλάδα είναι να γίνει μια περιφερειακή ενεργειακή πλατφόρμα: σημείο εισόδου LNG, κόμβος διασύνδεσης ηλεκτρικής ενέργειας, αγορά ανανεώσιμων πηγών ενέργειας/αποθήκευσης και πηγή φυσικού αερίου.

Ο κύριος κίνδυνος είναι η υπέρβαση. Η καλύτερη στρατηγική είναι μια πειθαρχημένη στρατηγική:

  • Επιτάχυνση αξιόπιστης εξερεύνησης ανάντη, ειδικά όπου η Chevron και η ExxonMobil είναι πρόθυμες να αναλάβουν τεχνικό και οικονομικό κίνδυνο.
  • Να δοθεί προτεραιότητα σε ανακαλύψεις φυσικού αερίου σε ρηχά νερά που είναι ευκολότερο να αναπτυχθούν και μπορούν να συμβάλουν στην εγχώρια ενεργειακή ασφάλεια της Ελλάδας, π.χ. Περιοχή 2.
  • Δεδομένου ότι οι ανακαλύψεις φυσικού αερίου σε βαθιά ύδατα μπορεί να χρειαστούν μια δεκαετία για να αναπτυχθούν και μπορεί να μην είναι εμπορικές, να αντιμετωπιστούν τέτοιες προοπτικές ως προαιρετικό στρατηγικό πλεονέκτημα, όχι ως θεμέλιο της εθνικής ενεργειακής πολιτικής.
  • Να δοθεί προτεραιότητα στις διασυνδέσεις ηλεκτρικής ενέργειας, ιδίως Ελλάδα-Κύπρος-Ισραήλ και Ελλάδα-Αίγυπτος, επειδή ταιριάζουν καλύτερα με την μακροπρόθεσμη ατζέντα της Ευρώπης για την απαλλαγή από τον άνθρακα.
  • Να γίνουν σημαντικές στην αποθήκευση, τα δίκτυα και την ευελιξία, διαφορετικά η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας θα φτάσει στα όρια περικοπής.
  • Να χρησιμοποιηθούν υποδομές LNG, αλλά αποφεύγοντας την πλεονάζουσα χωρητικότητα, διατηρώντας τον ρόλο της Ελλάδας ως πύλης εφοδιασμού των Βαλκανίων.
  • Να μπει ο κίνδυνος της Τουρκίας υπό διαχείριση, αλλά όχι εμπρηστικά: η Ελλάδα να προχωρήσει σταθερά βάσει του διεθνούς δικαίου, αποφεύγοντας τη ρητορική που μετατρέπει τα εμπορικά έργα σε άμεση αντιπαράθεση.

Ο ρεαλιστικός στόχος δεν είναι απλώς η παραγωγή ελληνικού φυσικού αερίου. Είναι να καταστήσει την Ελλάδα την κύρια δυτική ενεργειακή πύλη της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και της Ανατολικής Μεσογείου. Αυτό απαιτεί ισορροπία: φυσικό αέριο για ασφάλεια, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας για ανταγωνιστικότητα, διασυνδέσεις για περιφερειακή επιρροή και συνεργασίες ΗΠΑ/ΕΕ για γεωπολιτικό βάρος.

*Ο Dr. Charles Ellinas είναι Councilor στο Atlantic Council και Visiting Research Fellow του ΙΕΝΕ

(πηγή: liberal.gr, συνέντευξη στη Μαργαρίτα Ασημακοπούλου)

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο