Αν γινόταν μια παγκόσμια δημοσκόπηση για το τι χρειάζεται ο κόσμος αυτή τη στιγμή, ένα καιρικό σύστημα τόσο καταστροφικό που έχει ήδη αποκτήσει το παρατσούκλι «Γκοτζίλα» πιθανότατα δεν θα βρισκόταν στην κορυφή της λίστας.

Το φαινόμενο Ελ Νίνιο, που πήρε το όνομά του από το βρέφος Ιησού από ψαράδες του 19ου αιώνα στα ανοικτά των ακτών του Περού, οι οποίοι παρατήρησαν ότι τα αλιεύματά τους εξαφανίζονταν στη θάλασσα γύρω στα Χριστούγεννα, εμφανίζεται κάθε 3-5 χρόνια. Το φαινόμενο ξεκινά στον τροπικό Ειρηνικό και μπορεί να διαταράξει τα ωκεάνια ρεύματα, να αλλάξει τις θερμοκρασίες του αέρα και τις βροχοπτώσεις, και να προκαλέσει καταιγίδες σε όλο τον κόσμο. Έχει αποκτήσει το καθεστώς του μύθου, ενός Πρίγκιπα της Ειρήνης που φέρνει καταστροφή στη Γη.

Οι πρώτες προβλέψεις προμηνύουν ένα ιδιαίτερα σοβαρό επεισόδιο αργότερα φέτος, που ονομάζεται κατά περίπτωση «Σούπερ» ή «Γκοτζίλα» Ελ Νίνιο. Μια κλιματική αναταραχή που επηρεάζει την παραγωγή τροφίμων είναι ακριβώς αυτό που δεν χρειάζεται η παγκόσμια οικονομία. Στην πραγματικότητα, όμως, όχι μόνο οι προβλέψεις για το φαινόμενο είναι πολύ αβέβαιες σε αυτό το στάδιο — εξαιρετικά έμπειροι Αυστραλοί κλιματολόγοι προειδοποιούν ενάντια σε πρόωρο συναγερμό — αλλά και η μυθική καταστροφικότητα του Ελ Νίνιο είναι υπερβολική. Σίγουρα αποτελεί δοκιμασία αντοχής για την παγκόσμια οικονομία. Αλλά το πρόβλημα, Ελ Νίνιο ή όχι, είναι ότι ο πόλεμος του Ντόναλντ Τραμπ με το Ιράν, πάνω από την αβεβαιότητα της κλιματικής αλλαγής, έχει κάνει την παγκόσμια προμήθεια τροφίμων πιο ευάλωτη από ό,τι εδώ και δεκαετίες.

Η σύγχρονη παράδοση του Ελ Νίνιο προέρχεται σχεδόν σίγουρα από το επεισόδιο του καιρικού συστήματος το 1972-73. Οι σημαντικές εξελίξεις στην ωκεανογραφία και τη μετεωρολογία επέτρεψαν καλύτερη παρατήρηση και ανάλυση. Οι παγκόσμιες τιμές των τροφίμων εκτοξεύτηκαν και υπήρξαν λιμοί στη Νότια Ασία και την υποσαχάρια Αφρική.

Στην πραγματικότητα, εκείνη η περίοδος παγκόσμιου πληθωρισμού — σε όλα τα αγαθά, όχι μόνο στα τρόφιμα — οφείλεται περισσότερο στο Ριάντ και στην Ουάσιγκτον παρά στα ρεύματα του Ειρηνικού. Το εμπάργκο των αραβικών χωρών στην προμήθεια πετρελαίου το 1973 ώθησε το κόστος του αργού προς τα πάνω, και οι μεταγενέστερες εκτιμήσεις των οικονομολόγων για το επεισόδιο, με πιο γνωστή αυτή του πρώην προέδρου της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ Μπεν Μπερνάνκι, αναφέρουν ότι η νομισματική πολιτική ήταν ο κύριος ένοχος. Η Fed και άλλες κεντρικές τράπεζες επέτρεψαν στις διακυμάνσεις των τιμών των εμπορευμάτων να εξελιχθούν σε πληθωριστικές σπείρες μισθών-τιμών.

Η μεγαλύτερη αξιοπιστία των υπευθύνων χάραξης πολιτικής κατά τις επόμενες δεκαετίες σήμαινε ότι η παγκόσμια οικονομία μπορούσε να αντέξει τα φαινόμενα Ελ Νίνιο και άλλες διαταραχές στις τιμές των βασικών εμπορευμάτων χωρίς να προκαλέσει γενικευμένο πληθωρισμό. Βεβαίως, το καιρικό σύστημα εξακολουθεί να προκαλεί τοπικές ελλείψεις τροφίμων, ιδίως σε χώρες χαμηλού εισοδήματος που είναι καθαροί εισαγωγείς, κάτι που μπορεί να έχει καταστροφικές συνέπειες. Ωστόσο, από τη δεκαετία του 1970, η συσχέτιση μεταξύ αυτού και του παγκόσμιου πληθωρισμού των τροφίμων είναι αδύναμη.

Η άνοδος των τιμών των τροφίμων το 2007-2008 δεν προκλήθηκε από το φαινόμενο Ελ Νίνιο. Ένα ιδιαίτερα ισχυρό «Σούπερ Ελ Νίνιο» το 2015-2016 προκάλεσε τοπικά προβλήματα εφοδιασμού με τρόφιμα, αλλά όχι παγκόσμιο πληθωρισμό. Ένα φαινόμενο το 2023-2024 εμφανίστηκε ακριβώς τη στιγμή που ο κλονισμός από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία είχε αρχίσει να υποχωρεί και ο πληθωρισμός στα τρόφιμα μειωνόταν απότομα, και δεν ανέτρεψε αυτή την τάση. Τον τελευταίο μισό αιώνα, το φαινόμενο Ελ Νίνιο υπήρξε το μετεωρολογικό σύστημα που φώναζε «λύκος».

Εκτός από τη μεγαλύτερη αντιπληθωριστική αξιοπιστία των κεντρικών τραπεζών, οι εκπληκτικές αυξήσεις της γεωργικής παραγωγικότητας τις τελευταίες δεκαετίες, σε συνδυασμό με ένα αποτελεσματικό παγκόσμιο σύστημα εμπορίου τροφίμων, έχουν εξασφαλίσει ότι η προσφορά έχει υπερνικήσει τους κλυδωνισμούς. Όπως συμβαίνει, τα φαινόμενα Ελ Νίνιο δεν είναι απαραίτητα κακά για την παραγωγή: οι αυξημένες βροχοπτώσεις μπορούν να φέρουν καλύτερες αποδόσεις. Όπως επισημαίνουν οι οικονομολόγοι της εταιρείας συμβούλων Capital Economics, το φαινόμενο Ελ Νίνιο του 2023-2024 προκάλεσε στην πραγματικότητα πτώση των τιμών ορισμένων βασικών καλλιεργειών τροφίμων — καλαμποκιού, σόγιας, σιταριού. Σε κάθε περίπτωση, στη μακροχρόνια μάχη μεταξύ των γεωργικών αποδόσεων και του ελεύθερου εμπορίου τροφίμων από τη μία πλευρά και της αύξησης του πληθυσμού, των κακών καιρικών συνθηκών και των πολέμων από την άλλη, οι αγρότες και οι ναυτιλιακές εταιρείες έχουν κερδίσει σταθερά.

Η ανησυχητική νέα εξέλιξη είναι ότι οι κυβερνήσεις γενικά, και ο Τραμπ ειδικότερα, έχουν πάρει θέση υπέρ του Ελ Νίνιο. Η αύξηση της γεωργικής παραγωγικότητας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα τεχνητά αζωτούχα λιπάσματα, η προμήθεια των οποίων έχει πλέον διακοπεί σε μεγάλο μέρος λόγω του ουσιαστικού κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ.

Είναι αλήθεια ότι ορισμένες από τις πρόσφατες προβλέψεις για επικείμενη καταστροφή της παραγωγής λόγω έλλειψης λιπασμάτων ήταν σαφώς υπερβολικές. Οι αγρότες της Βόρειας Αμερικής και της Ευρώπης, για παράδειγμα, φαίνεται να έχουν προμηθευτεί αρκετά λιπάσματα για την περίοδο σποράς του βόρειου ημισφαιρίου πριν διακοπεί η αποστολή τους. Ωστόσο, εάν ο αποκλεισμός στα Στενά παραμείνει — και υπάρχουν κενά εφοδιασμού στο σύστημα ακόμη και αν αυτό επανεκκινήσει — οι επιπτώσεις στην παραγωγή τροφίμων μέχρι το επόμενο έτος θα μπορούσαν να είναι δραματικές.

Δεν υπάρχουν ακόμη πολλά στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η κλιματική αλλαγή έχει προκαλέσει ουσιαστική ζημιά στην παγκόσμια γεωργική παραγωγή. Ωστόσο, προσθέτει αβεβαιότητα, και υπάρχουν κάποια στοιχεία ότι η κλιματική αλλαγή ενισχύει τις επιπτώσεις ενός φαινομένου Ελ Νίνιο. Η αποτυχία των κυβερνήσεων να μειώσουν τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα κατά τη διάρκεια των δεκαετιών αποτελεί ένα άλλο τρομερό λάθος.

Παρά το όνομά του, το καιρικό φαινόμενο Ελ Νίνιο δεν είναι μια αδάμαστη δύναμη της φύσης. Κατά το τελευταίο μισό αιώνα, οι σοφές πολιτικές και η τεχνολογική εφευρετικότητα το κράτησαν υπό έλεγχο. Η ανθρώπινη ανοησία το μετέτρεψε και πάλι σε σοβαρή απειλή.

 

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο