Υπήρχε, βέβαια, κάποια δικαιολογία: τα κυρίαρχα ύψη της σύγχρονης ευρωπαϊκής οικονομίας έχουν καταληφθεί αθόρυβα από αμερικανικές εταιρείες. Η Apple και η Google τροφοδοτούν τα κινητά τηλέφωνα που χρησιμοποιούνται από το Δουβλίνο μέχρι το Ντουμπρόβνικ. Άλλοι γίγαντες της Σίλικον Βάλεϊ έχουν δημιουργήσει υπολογιστές cloud που αποθηκεύουν τα δεδομένα των Ευρωπαίων και από τους οποίους αμερικανικά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης αναπτύσσονται βαθιά μέσα στις επιχειρήσεις της ηπείρου. Η Visa και η MasterCard, δύο αμερικανικές εταιρείες, συχνά είναι απαραίτητες για τις πληρωμές που κάνουν οι Ευρωπαίοι σε άλλους Ευρωπαίους. Όλο και περισσότερο, τα φώτα της ηπείρου διατηρούνται αναμμένα από το αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο, αντικαθιστώντας την προηγούμενη εξάρτηση από τη ρωσική ενέργεια.
Αυτή η μορφή οικονομικής υποτέλειας, η οποία έρχεται να προστεθεί στην εξάρτηση από θέματα ασφάλειας, δεν είναι καινούργια. Το «Γιατί η Ευρώπη δεν μπορεί να φτιάξει τη δική της Google;» αποτελεί εδώ και καιρό ένα προβλέψιμο παράπονο στις συζητήσεις των Βρυξελλών. Αλλά σε μια εποχή που τέτοιες εμπλοκές μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως όπλα - όχι μόνο από τον Ντόναλντ Τραμπ και την ομάδα του MAGA στην Αμερική - εγείρουν επίσης γεωπολιτικά ερωτήματα. Αν ο κ. Τραμπ θελήσει πραγματικά να προσαρτήσει τη Γροιλανδία, θα μπορούσε, ας πούμε, να απειλήσει να διακόψει την ικανότητα των Ευρωπαίων να πληρώνουν στα καταστήματα ή να απενεργοποιήσει μαζικά τα iPhone τους; Θα μπορούσε κάποια υποτιθέμενη προσβολή από την πλευρά του Γερμανού καγκελαρίου να οδηγήσει στον αποκλεισμό των Mittelstand από τα πρωτοποριακά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης, περιορίζοντας τις προοπτικές τους; Οι πιθανότητες φαίνονται, δυστυχώς, ατελείωτες.
Ιδού μια δυσάρεστη αλήθεια για τους πολιτικούς που υιοθέτησαν δύσκολες αποφάσεις στο Παρίσι, το Βερολίνο και αλλού: Η εξάρτηση της Ευρώπης από την America Inc είναι σε μεγάλο βαθμό λάθος της ίδιας της Ευρώπης. Δεκαετίες υπερβολικής ρύθμισης της οικονομίας της Γηραιάς Ηπείρου άφησαν τις επιχειρήσεις εκεί ανίκανες να ανταγωνιστούν τις αμερικανικές εταιρείες, οι οποίες συνέχισαν να ξεπερνούν τις ευρωπαϊκές ακόμη και στο δικό τους γήπεδο. Ό,τι οι Ευρωπαίοι δεν μπορούσαν να χτίσουν γρήγορα για τους εαυτούς τους, λόγω ενός συνόλου κανονισμών, συχνά το εισήγαγαν εξίσου γρήγορα από το εξωτερικό. Το ότι αυτός ο εξαναγκασμός των επιχειρήσεων να περνούν μέσα από ατελείωτες ρυθμιστικές διαδικασίες θα επιβάρυνε τους Ευρωπαίους ήταν πάντα κατανοητό: η επίτευξη φιλόδοξων οικολογικών στόχων, η προστασία της ιδιωτικής ζωής, η πρόληψη των τραπεζικών καταρρεύσεων ή η επίτευξη άλλων απαραίτητων στόχων θα είχε πάντα ένα κόστος. Αλλά ο βαθμός στον οποίο άφηνε επίσης τους Ευρωπαίους εξαρτημένους από ξένους - προς το παρόν κυρίως από την Αμερική, αλλά όλο και περισσότερο και από την Κίνα – δεν έγινε σαφές παρά μονάχα πολύ αργά.
Η τεχνολογία είναι το σημείο όπου η εξάρτηση φαίνεται να είναι πιο έντονη. Η Ευρώπη έχει λίγες εταιρείες στην πρώτη γραμμή της Τεχνητής Νοημοσύνης, του διαστήματος ή της υψηλής τεχνολογίας υπολογιστών (μια αξιοσημείωτη εξαίρεση είναι η ASML, μια ολλανδική εταιρεία παγκοσμίως ζωτικής σημασίας για την κατασκευή τσιπ). Ακόμη και οι κυβερνήσεις συχνά δεν έχουν πολλές επιλογές από το να χρησιμοποιήσουν εταιρείες όπως η Microsoft ή η Amazon για υπηρεσίες cloud, την Palantir για να εξετάσουν δεδομένα ή την SpaceX για να εκτοξεύσουν στρατιωτικούς δορυφόρους. Οι δονκιχωτικές προσπάθειες να ξεφορτωθούν τις μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας αφθονούν, για παράδειγμα, βάζοντας τους δημόσιους υπαλλήλους να εγκαταλείψουν τα Windows για κάποιο αδέξιο υποκατάστατο. Πολύ συχνά οι ευρωπαϊκές εναλλακτικές λύσεις είναι ούτως ή άλλως ελλιπείς. Αποδεικνύεται ότι η καυχησιολογία για τη ρύθμιση της Τεχνητής Νοημοσύνης πριν το κοινό υποβάλει το πρώτο του ερώτημα στο ChatGPT - όπως έκανε η Ευρωπαϊκή Ένωση το 2021 - δεν ευνοεί τους εγχώριους πρωταθλητές της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Ναι, οι κανόνες της ΕΕ συχνά ίσχυαν για τις αμερικανικές εταιρείες, στο βαθμό που ήθελαν να προσφέρουν τα προϊόντα τους στο μπλοκ. Αλλά η ρύθμιση στην πράξη έπληξε περισσότερο τις ευρωπαϊκές εταιρείες. Το κόστος διαχείρισης πολύπλοκων κανόνων προστασίας δεδομένων, ας πούμε, θα μπορούσε εύκολα να απορροφηθεί από μια Google ή OpenAI, με τις ορδές του προσωπικού συμμόρφωσης που διαθέτουν. Όχι όμως και οι Ευρωπαίοι ανταγωνιστές τους, οι οποίοι συνήθως δεν διέθεταν την απαραίτητη κλίμακα (έστω και μόνο επειδή η κατακερματισμένη ενιαία αγορά της ΕΕ δυσκόλευε την ανάπτυξή τους πέρα από τη χώρα καταγωγής τους). Έτσι, η ΕΕ δημιούργησε εμπόδια εισόδου που συχνά κατέληγαν να προστατεύουν αμερικανικούς γίγαντες.
Η υπονόμευση της ευρωπαϊκής κυριαρχίας είναι επίσης εμφανής στον χρηματοοικονομικό τομέα. Οι ευρωπαϊκές τράπεζες που απαιτούν χρηματοδότηση σε δολάρια έπρεπε από καιρό να επιβάλλουν τα διατάγματα της Ουάσιγκτον, για παράδειγμα όταν εφάρμοζαν αμερικανικές κυρώσεις. Ωστόσο, άλλες εξαρτήσεις είναι αυτοεπιβαλλόμενες. Αρκετές χιλιάδες ευρωπαϊκές τράπεζες κάποτε κατείχαν από κοινού ένα πανηπειρωτικό σύστημα πληρωμών (γνωστό ως «Visa Europe»· το μόνο αμερικανικό στοιχείο του ήταν το όνομα που είχε αδειοδοτηθεί από την παγκόσμια μάρκα). Αλλά οι καλοπροαίρετοι κανονισμοί της ΕΕ που περιόριζαν τα κέρδη του τομέα κατέστησαν αυτή την επιχείρηση μη ελκυστική για τις τράπεζες, οι οποίες τελικά πούλησαν την επιχείρηση το 2016 - στους Αμερικανούς και, συγκεκριμένα, στη Visa. Έτσι γεννήθηκε μια νέα εξάρτηση.
Ακόμα και λιγότερο έξυπνα τμήματα της οικονομίας έχουν αυτορρυθμιστεί ώστε να υποτάσσονται σε ξένους. Τη δεκαετία του 1990, η ΕΕ εισήγαγε μόνο το μισό φυσικό αέριο που χρησιμοποιούσε, εν μέρει χάρη στην εγχώρια παραγωγή σε μέρη όπως η Ολλανδία. Ένα συνονθύλευμα εθνικών και ευρωπαϊκών κανόνων έκανε ακόμη πιο δύσκολη την εξόρυξη. Πολλές χώρες έχουν εγκαταλείψει την προσπάθεια. Σήμερα, το 85% του συνολικού φυσικού αερίου που χρησιμοποιείται εισάγεται, με πάνω από το ένα τέταρτο από αυτό να προέρχεται από την Αμερική. Άλλα νέα βιομηχανικά πρότζεκτ είναι συχνά ανέφικτο να ξεκινήσουν στην Ευρώπη. Η ΕΕ σήμερα ανησυχεί για την πρόσβαση σε κρίσιμα ορυκτά, για τα οποία εξαρτάται κυρίως από την Κίνα. Η Ευρώπη διαθέτει κοιτάσματα, αλλά η εξασφάλιση περιβαλλοντικών και άλλων αδειών για την εξόρυξή τους μπορεί να διαρκέσει έως και 20 χρόνια, σύμφωνα με τους ελεγκτικούς μηχανισμούς της ΕΕ.
«Βρυξέλλες, έχουμε πρόβλημα!»
Το ενοχλητικό είναι ότι, ιδωμένο ξεχωριστά, κάθε κομμάτι των ρυθμιστικών κανόνων της ΕΕ είναι αξιέπαινο. Ναι, η Ευρώπη θα πρέπει να στοχεύσει σε «μηδενικές» καθαρές εκπομπές άνθρακα έως το 2050. Φυσικά, η ρύθμιση της Τεχνητής Νοημοσύνης είναι λογική, για να μην στραφούν κάποια μέρα τα ρομπότ εναντίον μας. Οι αυστηροί αντιμονοπωλιακοί κανόνες που επιβάλλονται από την ΕΕ έχουν εξυπηρετήσει καλά τους καταναλωτές, και ούτω καθεξής. Αλλά συνολικά, το αποτέλεσμα ήταν ένα κουβάρι γραφειοκρατίας που έχει αφήσει την Ευρώπη άβολα εκτεθειμένη. Καταβάλλονται προσπάθειες για την αντιμετώπιση ορισμένων από τις πιο δυσάρεστες εξαρτήσεις. Τον επόμενο μήνα η Επιτροπή θα παρουσιάσει ένα «πακέτο τεχνολογικής κυριαρχίας». Αλλά μένει να δούμε αν η Ευρώπη μπορεί να ξεφύγει από τον ρόλο της ως υπερδύναμης στη θέσπιση κανόνων, αλλά και ως ζητιάνας σε όλα τα άλλα που έχουν σημασία.