Η Κρίση στο Ιράν Δεν Εχει Φτάσει Ακόμα στο Αποκορύφωμά της

Η Κρίση στο Ιράν Δεν Εχει Φτάσει Ακόμα στο Αποκορύφωμά της
του Gideon Rachman*
Δευ, 27 Απριλίου 2026 - 11:48

Η «ομίχλη του πολέμου» είναι μια γνωστή έννοια. Οι ΗΠΑ και το Ιράν παρουσιάζουν τώρα στον κόσμο μια νέα έννοια: την «ομίχλη της ειρήνης». Έχει επιτευχθεί κατάπαυση του πυρός στη σύγκρουση μεταξύ Αμερικής, Ισραήλ και Ιράν. Ωστόσο, ελάχιστα άλλα πράγματα είναι ξεκάθαρα. Η εβδομάδα ξεκίνησε με τους Αμερικανούς να δηλώνουν ότι επρόκειτο να ξεκινήσουν νέες ειρηνευτικές συνομιλίες και τους Ιρανούς να το αρνούνται

Θα διαρκέσει η τρέχουσα κατάπαυση του πυρός πέρα από την Τετάρτη; Έχει προσφερθεί το Ιράν να σταματήσει κάθε εμπλουτισμό ουρανίου; Θα παραμείνουν κλειστά τα Στενά του Ορμούζ ή θα ξανανοίξουν;

Όλα εξαρτώνται από το ποιον ρωτάς — και πότε τον ρωτάς. Την Παρασκευή 17 Απριλίου, ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε θριαμβευτικά ότι «το Ιράν συμφώνησε να μην κλείσει ποτέ ξανά τα Στενά του Ορμούζ». Την επόμενη μέρα το Ιράν ανακοίνωσε ότι έκλεινε τα Στενά.

Κοιτάζοντας μέσα από την ομίχλη της ειρήνης, αυτή είναι η καλύτερη εκτίμησή μου για το τι είναι πιθανό να συμβεί στη συνέχεια. Τα καλά νέα είναι ότι τόσο το Ιράν όσο και οι ΗΠΑ θέλουν μια ειρηνευτική συμφωνία. Οι Ιρανοί γνωρίζουν πόσο ευάλωτοι είναι σε περαιτέρω αεροπορικούς βομβαρδισμούς. Οι Αμερικανοί κατανοούν την απειλή που αποτελεί για την παγκόσμια οικονομία η συνεχιζόμενη κλείσιμο του στενού.

Τα κακά νέα είναι ότι οι δύο πλευρές παραμένουν επιφυλακτικές και υπάρχει μεγάλη απόσταση μεταξύ τους σε όλα τα κρίσιμα ζητήματα. Σε αυτά περιλαμβάνονται ο εμπλουτισμός ουρανίου, η ελευθερία της ναυσιπλοΐας, η άρση των κυρώσεων, το μέλλον του Λιβάνου και του Ισραήλ, το πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν και η υποστήριξή του προς περιφερειακούς εκπροσώπους όπως η Χεζμπολάχ.

Υπό κανονικές συνθήκες, η επίλυση όλων αυτών των ζητημάτων θα χρειαζόταν μήνες — ή και χρόνια. Η πυρηνική συμφωνία με το Ιράν (γνωστή ως JCPOA) που υπογράφηκε το 2015 — και στη συνέχεια καταργήθηκε από τον Τραμπ το 2018 — χρειάστηκε περίπου τρία χρόνια για να οριστικοποιηθεί.

Ωστόσο, η παγκόσμια οικονομία δεν μπορεί να περιμένει μήνες μέχρι να καρποφορήσουν οι διαπραγματεύσεις. Το συνεχιζόμενο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ θα συνεχίσει να ωθεί προς τα πάνω τις τιμές της ενέργειας. Μια έλλειψη καυσίμων αεροσκαφών ενδέχεται να γίνει αισθητή σε λίγες εβδομάδες. Οι αγρότες σε όλο τον κόσμο είναι σοκαρισμένοι από την αύξηση της τιμής των λιπασμάτων — και αυτό σύντομα θα μετακυληθεί στις τιμές των τροφίμων. Ο αμερικανικός αποκλεισμός του Ιράν θα αυξήσει επίσης την άμεση οικονομική πίεση στην Ισλαμική Δημοκρατία.

Τα βασικά ερωτήματα τώρα είναι: θα αναγκάσει η αυξανόμενη οικονομική πίεση τις δύο πλευρές να καταλήξουν σε συμφωνία με διπλωματική ταχύτητα; Ή μήπως η δυσκολία να γεφυρωθεί το χάσμα μεταξύ των θέσεων του Ιράν και των ΗΠΑ θα οδηγήσει σε διακοπή των συνομιλιών και κλιμάκωση της σύγκρουσης;

Και τα δύο σενάρια είναι πιθανά — αλλά εγώ στοιχηματίζω στην κλιμάκωση. Αν αυτό ισχύει, τότε η Μέση Ανατολή και η παγκόσμια οικονομία δεν έχουν δει ακόμα το χειρότερο αυτής της κρίσης.

Η κλιμάκωση είναι πιθανή επειδή τόσο οι ΗΠΑ όσο και το Ιράν φαίνεται να πιστεύουν ότι μπορούν να αναγκάσουν την άλλη πλευρά να υποχωρήσει πρώτη. Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, JD Vance, επέστρεψε στις 12 Απριλίου από τις αποτυχημένες συνομιλίες με τους Ιρανούς στο Πακιστάν σε αισιόδοξη διάθεση — λέγοντας σε στενούς του συνεργάτες ότι ο αμερικανικός αποκλεισμός πιθανότατα θα ανάγκαζε τους Ιρανούς να υποχωρήσουν μέσα σε λίγες μέρες.

Ωστόσο, καθ' όλη τη διάρκεια αυτής της σύγκρουσης, η κυβέρνηση Τραμπ έχει συστηματικά υπερεκτιμήσει την ικανότητα της Αμερικής να υποτάξει το Ιράν στη θέλησή της και έχει υποτιμήσει την ανθεκτικότητα του ιρανικού καθεστώτος. Αυτό το μοτίβο απειλεί τώρα να επαναληφθεί.

Η Αμερική ενδέχεται να έχει ήδη ξεκινήσει έναν νέο κύκλο συγκρούσεων με την κατάσχεση ενός ιρανικού πλοίου. Εάν οι ΗΠΑ κλιμακώσουν περαιτέρω την κατάσταση, για παράδειγμα, υλοποιώντας την απειλή του Προέδρου Τραμπ «να καταστρέψουν κάθε σταθμό παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και κάθε γέφυρα στο Ιράν», τότε το Ιράν είναι πολύ πιο πιθανό να ανταποδώσει τα πυρά παρά να υποκύψει. Τα ιρανικά αντίποινα θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν επιθέσεις σε διυλιστήρια πετρελαίου και υπεράκτιες πλατφόρμες στον Κόλπο — ή την ενθάρρυνση των ανταρτών Χούτι στη Υεμένη να υλοποιήσουν την απειλή τους κατά των πλοίων που διέρχονται από την Ερυθρά Θάλασσα.

Οποιαδήποτε από αυτές τις κινήσεις θα επιδείνωνε σημαντικά την παγκόσμια ενεργειακή κρίση. Ακόμη και στην παρούσα φάση, οι Ιρανοί γνωρίζουν ότι ο τρέχων αποκλεισμός των Στενών θα έχει ολοένα και πιο σοβαρές επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία.

Οι επόμενες εβδομάδες, και ίσως μήνες, είναι πιθανό να χαρακτηριστούν από περιόδους κλιμάκωσης, που θα εναλλάσσονται με περιόδους διαπραγματεύσεων — με τις δύο διαδικασίες να εξελίσσονται μερικές φορές παράλληλα — καθώς το Ιράν και οι ΗΠΑ δοκιμάζουν αμοιβαία τη βούλησή τους. Ορισμένα ζητήματα θα αποδειχθούν ευκολότερα να επιλυθούν από άλλα. Το Ιράν πιθανότατα δεν εμπλουτίζει ουράνιο αυτή τη στιγμή — οπότε ίσως συμφωνήσει σε μια αόριστη αναστολή σε αντάλλαγμα για την αποδοχή από την πλευρά των ΗΠΑ του νόμιμου δικαιώματός του να εμπλουτίζει ουράνιο.

Η αποφασιστικότητα της Τεχεράνης να επιβάλει κάποιο είδος συστήματος διοδίων στα Στενά του Ορμούζ θα μπορούσε να αποδειχθεί το πιο δύσκολο πρόβλημα από όλα. Αλλά ακόμη και εδώ, δημιουργικά διπλωματικά μυαλά βρίσκονται σε δράση. Τι θα γινόταν αν τα έσοδα μοιράζονταν μεταξύ του Ιράν και του Ομάν (ή ακόμη και των ΗΠΑ, όπως πρότεινε ο Τραμπ) — και στη συνέχεια παρουσιάζονταν ως προσωρινό ταμείο μεταπολεμικής ανασυγκρότησης;

Υπάρχουν και άλλα «γνωστά άγνωστα» που θα μπορούσαν να περιπλέξουν τα πράγματα. Πόση οικονομική πίεση δέχεται το Ιράν και πόσο διχασμένο είναι το καθεστώς; Τα στοιχεία φαίνεται να δείχνουν ότι οι σκληροπυρηνικοί κερδίζουν επιρροή στην Τεχεράνη. Από την αμερικανική πλευρά, δεν είναι σαφές αν, πίσω από την αλαζονεία του, ο Τραμπ κατανοεί πραγματικά τον περιορισμένο χαρακτήρα των στρατιωτικών του επιλογών. Ο ρόλος του Ισραήλ είναι επίσης απρόβλεπτος. Θα μπορούσε η κυβέρνηση Νετανιάχου να προκαλέσει μια άλλη κρίση αν δεν της αρέσει η πορεία των διαπραγματεύσεων;

Οι χρηματοπιστωτικές αγορές έκλεισαν την περασμένη εβδομάδα με ανοδική πορεία — προφανώς πεπεισμένες ότι το χειρότερο της κρίσης έχει περάσει. Αλλά αυτή η υπόθεση φαίνεται αισιόδοξη.

 

*Από τους Financial Times

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο