Κι αυτό γιατί, στο βιβλίο αυτό ο Broughton αναλύει πώς, μετά τον Αραβοϊσραηλινό πόλεμο του 1973, τα αραβικά κράτη –με επικεφαλής τη Σαουδική Αραβία– επέβαλαν ένα εμπάργκο που άλλαξε τον κόσμο. Υποστηρίζει ότι το μποϊκοτάζ πηγάζει από «μνησικακία και δυσπιστία. Οι Άραβες και οι Πέρσες ένιωθαν ότι η Δύση τους είχε φερθεί άσχημα και τους είχε υποτιμήσει, τόσο σε προσωπικό όσο και σε οικονομικό επίπεδο».
Όπως αναφέρεται στο σημείωμα του εκδότη στο εξώφυλλο του βιβλίου:
«Έχουμε βρεθεί ξανά σε αυτή τη θέση.
Ο βασιλιάς της Σαουδικής Αραβίας είχε προειδοποιήσει επανειλημμένα τους Αμερικανούς: αν δεν μας φερθείτε με σεβασμό, θα σας κόψουμε το πετρέλαιο. Για χρόνια, κανείς δεν τον πίστευε. Στις 5 Οκτωβρίου 1973, έκανε την απειλή του πράξη.
Οι συνέπειες ήταν άμεσες. Στην Αμερική, η επιβολή δελτίου στα καύσιμα και το έκτακτο ανώτατο όριο ταχύτητας των 55 μιλίων την ώρα δεν μπόρεσαν να αποτρέψουν το σβήσιμο των φώτων στην Times Square, λίγο πριν από τα Χριστούγεννα. Σε όλη την Ευρώπη, οι κυβερνήσεις έτρεχαν να εξασφαλίσουν κρυφά αποθέματα πετρελαίου· ο Βρετανός υπουργός Οικονομικών ταξίδεψε αεροπορικώς στο Σεν Μόριτς για να διακόψει τις διακοπές για σκι του Σάχη του Ιράν και να τον παρακαλέσει για τα καύσιμα που χρειάζονταν ώστε να συνεχίσει να λειτουργεί η χώρα. Καθώς ο πανικός εξαπλωνόταν στις πρωτεύουσες της Δύσης, οι ισχυρότερες οικονομίες του κόσμου συνειδητοποίησαν ότι η ευημερία τους εξαρτιόταν από αποφάσεις που λαμβάνονταν στο Ριάντ. Το “Embargo” αφηγείται, με συναρπαστικό τρόπο και εκ των έσω, την ιστορία της πετρελαϊκής κρίσης του 1973 και της μικρής ομάδας ηγετών που τη διαμόρφωσαν. Είναι η ιστορία του Φαϊσάλ, του Σαουδάραβα βασιλιά που γεννήθηκε νομάς και έγινε ο πλουσιότερος άνθρωπος στον κόσμο. Του Αχμέντ Ζάκι Γιαμάνι, του ψύχραιμου υπουργού Πετρελαίου –αποφοίτου του Χάρβαρντ–, ο οποίος με την ακλόνητη ηρεμία του έφτανε τα στελέχη των αμερικανικών πετρελαϊκών εταιρειών στα πρόθυρα των δακρύων. Και του Χένρι Κίσινγκερ, του Αμερικανού πολιτικού που απέτυχε να αντιληφθεί πόσο μεγάλη ισχύ είχε αποκτήσει η Μέση Ανατολή έναντι της Δύσης, μέχρι που ήταν πλέον πολύ αργά.
Γεμάτο έντονη διπλωματική δραστηριότητα και μυστικές διαπραγματεύσεις, το “Embargo” παρακολουθεί τον αγώνα δρόμου για την αποτροπή μιας οικονομικής καταστροφής και την αποκατάσταση της ροής του πετρελαίου. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, αποκαλύπτεται ένα κομβικό σημείο της σύγχρονης ιστορίας: η στιγμή που ο βιομηχανοποιημένος κόσμος συνειδητοποίησε πόσο ευάλωτη ήταν η ευημερία του απέναντι στις αναταράξεις στη Μέση Ανατολή. Περισσότερα από πενήντα χρόνια αργότερα, εξακολουθούμε να αντιμετωπίζουμε τις συνέπειες».
Πάντως, σε βιβλιοκρισία του στους Financial Times, o Laleh Khalili, καθηγητής Σπουδών σχετικά με τον Περσικό Κόλπο και συγγραφέας του έργου “Extractive Capitalism: How Commodities and Cronyism Drive the Global Economy” («Εξορυκτικός καπιταλισμός: Πώς οι πρώτες ύλες και ο πελατειακός καπιταλισμός κινούν την παγκόσμια οικονομία»), εκδ. Profile Books, 2025), επισημαίνει ότι το βιβλίο του Broughton αποδίδει στις αραβικές μοναρχίες επιτεύγματα που, στην πραγματικότητα, προέκυψαν από τις προσπάθειες εθνικοποίησης που ανέλαβαν ριζοσπαστικά αραβικά κράτη.
«Μια στοιχειώδης έρευνα –πέρα από τις αυτο-εξωραϊστικές αφηγήσεις των διαφόρων πρωταγωνιστών εκείνης της περιόδου– θα αποκάλυπτε ότι, στην ουσία, δεν υπήρξε ποτέ πραγματικό πετρελαϊκό εμπάργκο από την πλευρά των παραγωγών. Οι Άραβες εμίρηδες προσποιούνταν στους υπηκόους τους ότι διεξήγαγαν αγώνα εναντίον των ΗΠΑ και του Ισραήλ. Οι Αμερικανοί και Ευρωπαίοι πολιτικοί απέδιδαν τον στασιμοπληθωρισμό και την οικονομική δυσπραγία στους ‘πονηρούς’ Άραβες. Την ίδια στιγμή, οι ευρωπαϊκές και βορειοαμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες θησαύρισαν – μια κατάσταση που θυμίζει τη σημερινή συγκυρία, όπου ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν έχει αποφέρει στα πετρελαϊκά μεγαθήρια απροσδόκητα κέρδη που αγγίζουν ένα από τα υψηλότερα επίπεδα που έφτασαν ποτέ στην ιστορία.
Αν και το εμπάργκο έχει καθιερωθεί ως η επικρατούσα εξήγηση για τις μεταβολές στις τιμές του πετρελαίου το 1973, τα πραγματικά γεγονότα ήταν πιο περίπλοκα», σημειώνει ο Khalili. Ήδη από το 1973, είχαν προηγηθεί διαπραγματεύσεις που είχαν ξεκινήσει πάνω από μια δεκαετία πριν σχετικά με την εθνικοποίηση του πετρελαίου. Μετά τον Πόλεμο του Γιομ Κιπούρ, τον Οκτώβριο εκείνου του έτους, τα αραβικά κράτη-μέλη του OPEC κήρυξαν εμπάργκο κατά των χωρών που εξόπλιζαν ή παρείχαν άλλου είδους στήριξη στο Ισραήλ —μεταξύ των οποίων οι ΗΠΑ και η Ολλανδία.
Η αγορά πετρελαίου, η οποία είχε πλέον απελευθερωθεί από τους περιορισμούς που επέβαλλαν οι μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες στον καθορισμό των τιμών, αντέδρασε στην κήρυξη του εμπάργκο αυξάνοντας τις τιμές. Ωστόσο, δεν σημειώθηκε μείωση στις ποσότητες πετρελαίου που έφευγαν από τα αραβικά κράτη ή έφταναν στις χώρες που βρίσκονταν υπό το καθεστώς του εμπάργκο. Τον Νοέμβριο του 1973, οι New York Times, σε ρεπορτάζ τους από το Ρόττερνταμ, ανέφεραν ότι «τα δεξαμενόπλοια κατέφθασαν αυτή την εβδομάδα με τον ίδιο ρυθμό όπως την προηγούμενη εβδομάδα, αλλά και την εβδομάδα πριν από εκείνη». Τα στοιχεία για τις αραβικές εξαγωγές πετρελαίου κατά τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1970 δείχνουν ότι η παραγωγή πετρελαίου το 1973 ήταν, στην πραγματικότητα, υψηλότερη από εκείνη του 1972, ενώ οι ποσότητες του 1974 παρέμειναν σταθερές. Μέσω ανταλλαγών πετρελαίου (swaps), μυστικών αποστολών και της δράσης ανεξάρτητων traders εμπορευμάτων, διασφαλίστηκε ότι οι παραγωγοί συνέχισαν να εξάγουν πετρέλαιο και οι χώρες-στόχοι του εμπάργκο να το εισάγουν, σε αμετάβλητα επίπεδα.
Όπως παρατηρεί ο καθηγητής Khalili, «Το «Embargo» βρίθει πολιτισμικών κλισέ. (Χρειάζονται μόλις 24 σελίδες για να συναντήσουμε μια κουραστική υπενθύμιση ότι η κατανάλωση αλκοόλ απαγορεύεται στη Σαουδική Αραβία.) Ο Delves Broughton γράφει ότι, καθώς τα κέρδη από το πετρέλαιο ‘παρέμεναν εντός των συνόρων’, «άτομα που επεδίωκαν προσόδους και γραφειοκράτες γραφείου είχαν εκτοπίσει μια ευγενέστερη ράτσα ανθρώπων» στον αραβικό κόσμο. Μήπως πρόκειται για τους «πολεμιστές της ερήμου» —με τα γεράκια και τα άλογά τους— που αποτελούν προϊόν της δυτικής φαντασίωσης;»
Πάντως, επισημαίνει ότι τα καλύτερα σημεία του “Embargo” εντοπίζονται στο τελευταίο κεφάλαιο, «όπου μαθαίνουμε πώς η εθνικοποίηση του πετρελαίου —και όχι το χιμαιρικό πετρελαϊκό εμπάργκο»— δημιούργησε τον κόσμο των traders εμπορευμάτων, της ανακύκλωσης των πετροδολαρίων και των δαιδαλωδών μηχανισμών των χρηματοοικονομικών του πετρελαίου.
Τίτλος: Embargo - How the 1973 Oil Crisis Changed the World
Συγγραφέας: Philip Delves Broughton
Εκδότης: Cornerstone (εκδοτικός όμιλος Penguin)
ISBN: 9781529154665
Αριθμός σελίδων: 368
Ημέρα κυκλοφορίας: 29 Οκτωβρίου 2026