ρίχνει στο τραπέζι την πρόταση περί επιβολής τελών διέλευσης και στα Στενά της Μαλάκκα. Τις τελευταίες εβδομάδες, οι διεθνείς αγορές και δισεκατομμύρια καταναλωτών παρακολουθούν με κομμένη την ανάσα τις εξελίξεις σε ένα από τα κρισιμότερα choke points του πλανήτη, τα Στενά του Ορμούζ. Με την κατάσταση να παραμένει ιδιαίτερα ρευστή, αξιωματούχοι, επενδυτές, και καταναλωτές αναρωτιούνται πώς οι αλλαγές σε αυτή τη στενή λωρίδα θάλασσας θα επηρεάσουν την οικονομική κατάστασή τους για τους επόμενους μήνες ή και χρόνια. Όμως, ο πορθμός μεταξύ Ιράν και Ομάν ίσως είναι μόνο το πρώτο ντόμινο για την κατάρρευση του συστήματος παγκόσμιου εμπορίου που έχει δημιουργηθεί τις τελευταίες δεκαετίες. Και αυτό γιατί η απόφαση της Τεχεράνης να χρεώσει τέλη διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ απέδειξε για ακόμα μία φορά πως το Διεθνές Δίκαιο δεν έχει την παραμικρή ισχύ αν δεν υπάρχει κάποιος να το επιβάλει.
Η πρώτη επίθεση κατά της θεμελιώδους αρχής της ελεύθερης ναυσιπλοΐας ήρθε από το Ιράν, το οποίο απέκλεισε τον πορθμό και μετά αποφάσισε να χρεώνει ως και 2 εκατομμύρια δολάρια για κάθε εμπορικό πλοίο. Η δεύτερη επίθεση ήρθε από τις ΗΠΑ, με τον Ντόναλντ Τραμπ να προτείνει τη συν-διαχείριση του περάσματος με το Ιράν, αποσκοπώντας να εξασφαλίσει μερίδιο των κερδών. Να σημειωθεί πως και τα δύο κράτη δεν έχουν επικυρώσει την UNCLOS. Το νέο χτύπημα κατά της ελεύθερης ναυσιπλοΐας έρχεται από τη ΝΑ Ασία. Σε ομιλία του σε ένα συνέδριο για τις υποδομές, ο Υπουργός Οικονομικών της Ινδονησίας, Purbaya Yudhi Sadewa, ανέφερε— μεταξύ σοβαρού και αστείου, σύμφωνα με τους παρευρισκόμενους— πως η χώρα του μπορεί επίσης να ζητήσει τα δικά της τέλη για τη διέλευση από τα Στενά της Μαλάκκα. Ο Purbaya Yudhi Sadewa γρήγορα αναίρεσε τη δήλωσή του, ωστόσο οι αντιδράσεις ήταν άμεσες.
Τα Στενά της Μαλάκκα αποτελούν σύμφωνα με ορισμένους το πιο κρίσιμο choke point παγκοσμίως, καθώς ενώνουν τον Ινδικό και τον Ειρηνικό Ωκεανό. Διασχίζοντας ένα στενό πέρασμα που περνά από τα χωρικά ύδατα της Μαλαισίας, της Σιγκαπούρης, και της Ινδονησίας, καταλήγοντας στις δύο πολυπληθέστερες αγορές, εκείνες της Ινδίας και της Κίνας, καθώς και μία σειρά άλλων βιομηχανικών δυνάμεων όπως η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα, και το Βιετνάμ. Συγκριτικά, τα Στενά της Μαλάκκα εξυπηρετούν περίπου 200 πλοία σε ημερήσια βάση, με το 30% του παγκόσμιου εμπορίου να περνά από εκεί, έναντι 100 πλοίων και 20% των παγκόσμιων όγκων για τα Στενά του Ορμούζ. Παράλληλα, τόσο η Σιγκαπούρη, όσο και η Μαλαισία χρωστούν τη θέση τους ως κορυφαίοι κόμβοι για τη ναυσιπλοΐα στη γεωγραφική εγγύτητά τους στον πορθμό.
Τα Στενά της Μαλάκκα και ο Ισθμός του Κρα. Πηγή: SCMP.
Η αντίδραση για τη δήλωση του Purbaya Yudhi Sadewa από τη Σιγκαπούρη ήταν άμεση και αποφασιστική, με την Υπουργό Εξωτερικών, Vivian Balakrishnan, να δηλώνει πως η πόλη-κράτος δεν θα συμμετέχει ποτέ σε απόπειρες περιορισμού της ελεύθερης ναυσιπλοΐας. Η Balakrishnan είχε κρατήσει εξίσου σαφή θέση κατά το προηγούμενο διάστημα, επικρίνοντας τις κυβερνήσεις που διαπραγματεύτηκαν με το Ιράν ώστε να εξασφαλίσουν τον ασφαλή διάπλου του στόλου τους από τα Στενά του Ορμούζ, αντιλαμβανόμενη τη σημασία της συγκεκριμένης εξέλιξης. Η Μαλαισία— μία από τις κυβερνήσεις που είχε διαπραγματευτεί με την Τεχεράνη— δεν απέρριψε απευθείας την πρόταση για επιβολή τελών διέλευσης, αλλά υπογράμμισε πως οποιοδήποτε σχέδιο οφείλει να λάβει υπόψη τα τρία κράτη που συνορεύουν με τα Στενά της Μαλάκκα και τη γειτονική Ταϊλάνδη.
Από την πλευρά της, η Ταϊλάνδη έχει τα δικά της σχέδια. Για δεκαετίες, οι ηγεσίες της χώρας μελετούσαν το ενδεχόμενο να δημιουργήσουν ένα νέο κανάλι στον Ισθμό του Κρα, το στενότερο κομμάτι γης της Μαλαϊκής Χερσονήσου. Το κανάλι θα συνέδεε απευθείας τον Ινδικό Ωκεανό με τον Κόλπο της Ταϊλάνδης, προσπερνώντας τα Στενά της Μάλακκα. Ωστόσο, το υπέρογκο κόστος του έργου, το οποίο εκτιμάται τουλάχιστον στα 30 δισεκατομμύρια δολάρια, καθώς και οι δυνητικές γεωπολιτικές αλλαγές που θα σηματοδοτούσε η υλοποίησή του, έχουν αποτρέψει την εκκίνηση των διαδικασιών. Αντιθέτως, η Ταϊλάνδη σκοπεύει να κατασκευάσει χερσαίες υποδομές στην περιοχή, συνδέοντας τα δύο θαλάσσια σώματα μέσω οδικών και σιδηροδρομικών διαύλων.
Ευρύτερα, ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ φαίνεται να αποτελεί μόνο το πρώτο πλήγμα κατά της ελεύθερης ναυσιπλοΐας. Εξάλλου, δεν έχει περάσει πολύς καιρός από τότε που ο Πρόεδρος Τραμπ απειλούσε να καταλάβει τη Διώρυγα του Παναμά. Στο ίδιο πλαίσιο, άλλα σημαντικά choke points μπορεί σύντομα να πολιτικοποιηθούν, με τις κυβερνήσεις που τα ελέγχουν να ελπίζουν σε γρήγορα οικονομικά ή διπλωματικά οφέλη. Στη Μεσόγειο, η Τουρκία έχει ήδη αυξήσει τα τέλη διέλευσης από τα Στενά του Βοσπόρου— ένα ειδικό δικαίωμα που της παρέχει η Συνθήκη του Μοντρέ— ενώ πρόσφατα ανακοίνωσε πως προχωρά με την κατασκευή μίας διώρυγας κόστους άνω των 20 δισεκατομμυρίων, με στόχο να αναδιαμορφώσει τη ναυσιπλοΐα προς τη Μαύρη Θάλασσα.