Παρ' ότι η επίτευξη υψηλών πρωτογενών πλεονασμάτων παρουσιάζεται ως ένδειξη δημοσιονομικής σταθερότητας και θετικής πορείας των δημόσιων οικονομικών, το δημοσιονομικό αποτέλεσμα δεν μεταφράζεται σε άμεση βελτίωση της καθημερινότητας των πολιτών. Από τη μία πλευρά, τα υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα παρουσιάζονται ως ένδειξη ισχυρής δημοσιονομικής επίδοσης και αποκατάστασης της αξιοπιστίας της χώρας μετά την περίοδο της κρίσης χρέους. Από την άλλη πλευρά, ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας δυσκολεύεται να διαπιστώσει άμεσα οφέλη στην καθημερινότητά του, γεγονός που δημιουργεί εύλογα ερωτήματα σχετικά με το γιατί δεν μεταφράζονται σε ουσιαστική οικονομική ανακούφιση για τους πολίτες. Βέβαια μέρος του υπερπλεονάσματος αξιοποιείται για στοχευμένες παρεμβάσεις, που συνήθως χρησιμοποιούνται ως εργαλεία κυβερντικών εξαγγελιών κυρίως κατά τη διάρκεια της Διεθνούς Εκθέσεως Θεσσαλονίκης. Ωστόσο, οι παρεμβάσεις αυτές είναι συνήθως περιορισμένες σε σχέση με το συνολικό ύψος του πλεονάσματος και δεν μεταβάλλουν ουσιαστικά τη συνολική εικόνα της οικονομίας. Συχνά, η επιλογή του τρόπου διάθεσης των πόρων αποτελεί πολιτική απόφαση που σχετίζεται με τις προτεραιότητες της εκάστοτε κυβέρνησης.
Παρά τα θετικά στοιχεία που συνδέονται με τη δημοσιονομική σταθερότητα, η ύπαρξη υπερπλεονασμάτων δεν σημαίνει ότι βελτιώνεται άμεσα η οικονομική κατάσταση των πολιτών. Ένα σημαντικό μέρος των πρόσθετων εσόδων κατευθύνεται στη μείωση του δημόσιου χρέους ή στη δημιουργία δημοσιονομικών αποθεμάτων, αντί να επιστρέφει στην οικονομία μέσω αυξημένων δαπανών ή φορολογικών ελαφρύνσεων. Για το μέσο νοικοκυριό, η πραγματικότητα συχνά χαρακτηρίζεται από υψηλό κόστος ζωής, αυξημένες τιμές βασικών αγαθών και περιορισμένη αύξηση των πραγματικών εισοδημάτων.
Η αντίφαση αυτή δημιουργεί την αίσθηση ότι η επίτευξη υψηλών πλεονασμάτων επιβαρύνει την οικονομική δραστηριότητα, καθώς αφαιρεί πόρους που θα μπορούσαν να στηρίξουν την κατανάλωση, τις επενδύσεις και την κοινωνική πολιτική. Από την άλλη πλευρά, η δημοσιονομική πειθαρχία θεωρείται απαραίτητη για τη διατήρηση της οικονομικής σταθερότητας και την αποφυγή επιστροφής σε συνθήκες κρίσης. Η ισορροπία μεταξύ δημοσιονομικής σταθερότητας και ενίσχυσης της ανάπτυξης αποτελεί βασική πρόκληση για την οικονομική πολιτική της χώρας
Πού οφείλεται το υπερπλεόνασμα
Η Ελλάδα, λόγω του πολύ υψηλού δημόσιου χρέους έχει αναλάβει τη δέσμευση να επιτυγχάνει συγκεκριμένους στόχους πρωτογενούς πλεονάσματος για μεγάλο χρονικό διάστημα. Οι στόχοι αυτοί καθορίστηκαν κατά τη διάρκεια των προγραμμάτων δημοσιονομικής προσαρμογής και θεωρούνται απαραίτητοι ώστε να διασφαλίζεται η βιωσιμότητα του χρέους και η δυνατότητα της χώρας να δανείζεται με χαμηλότερο κόστος από τις διεθνείς αγορές.Πώς προκύπτει το υπερπλεόνασμα?
- Ο βασικός παράγοντας δημιουργίας υπερπλεονασμάτων είναι η σημαντική αύξηση των φορολογικών εσόδων, ακόμη και σε περιπτώσεις όπου οι φορολογικοί συντελεστές δεν έχουν αυξηθεί ή έχουν μειωθεί οριακά. Ο πληθωρισμός παίζει καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία, καθώς η άνοδος των τιμών οδηγεί σε αύξηση των εσόδων από έμμεσους φόρους, όπως ο ΦΠΑ. Όταν τα αγαθά και οι υπηρεσίες γίνονται ακριβότερα, το κράτος εισπράττει μεγαλύτερα ποσά φόρων, ακόμη και αν η κατανάλωση δεν αυξάνεται ουσιαστικά ή ακόμη και αν μειώνεται σε πραγματικούς όρους. Με άλλα λόγια, η αύξηση του κόστους ζωής οδηγεί αυτόματα σε αύξηση των δημοσίων εσόδων, χωρίς να απαιτείται αλλαγή στη φορολογική πολιτική.
-Παράλληλα, η ενίσχυση των ηλεκτρονικών συναλλαγών και η ευρεία χρήση ψηφιακών εργαλείων έχουν συμβάλει σημαντικά στη μείωση της φοροδιαφυγής. Η υποχρεωτική εγκατάσταση POS, η διασύνδεση των ταμειακών μηχανών με τα πληροφοριακά συστήματα της φορολογικής διοίκησης και η ενίσχυση των ηλεκτρονικών πληρωμών έχουν περιορίσει τη δυνατότητα απόκρυψης εισοδημάτων. Ως αποτέλεσμα, αυξήθηκε η φορολογική συμμόρφωση και καταγράφηκαν υψηλότερα έσοδα, χωρίς απαραίτητα να έχει αυξηθεί η πραγματική οικονομική δραστηριότητα στον ίδιο βαθμό.
- Ρόλο παίζει και η πορεία της οικονομικής ανάπτυξης, η οποία τα τελευταία χρόνια εμφανίζει σχετικά θετικούς ρυθμούς σε σύγκριση με άλλες χώρες της Ευρωζώνης. Ο τουρισμός αποτελεί βασικό μοχλό ενίσχυσης της οικονομίας, με τις αφίξεις και τα έσοδα από τον κλάδο να καταγράφουν υψηλά επίπεδα. Η αύξηση της τουριστικής δραστηριότητας οδηγεί σε μεγαλύτερη κατανάλωση αγαθών και υπηρεσιών, γεγονός που ενισχύει τα φορολογικά έσοδα μέσω ΦΠΑ, φόρων εισοδήματος και ασφαλιστικών εισφορών. Επιπλέον, η μείωση της ανεργίας και η αύξηση της απασχόλησης συνεπάγονται περισσότερες εισφορές στα ασφαλιστικά ταμεία και μικρότερες ανάγκες για επιδόματα ανεργίας, βελτιώνοντας περαιτέρω το δημοσιονομικό αποτέλεσμα.
-Σε αύξηση του πλεονάσματος οδηγεί και η συγκράτηση δαπανών.
Το υπερπλεόνασμα οφείλεται συχνά στη συγκράτηση ή την υποεκτέλεση δημοσίων δαπανών. Αυτό σημαίνει ότι προγραμματισμένες δαπάνες δεν πραγματοποιούνται πλήρως ή μετατίθενται χρονικά. Οι δημόσιες επενδύσεις, για παράδειγμα σε υποδομές, εκπαίδευση ή υγεία, μπορεί να καθυστερούν ή να υλοποιούνται σε μικρότερο βαθμό από τον αρχικά σχεδιασμένο. Επίσης η επίτευξη και διατήρηση της επενδυτικής βαθμίδας θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς επιτρέπει στο κράτος να δανείζεται με χαμηλότερα επιτόκια, μειώνοντας το κόστος εξυπηρέτησης του δημόσιου χρέους. Για τον λόγο αυτό, πολλές φορές παρατηρείται καθυστέρηση στην υλοποίηση δημοσίων επενδύσεων ή περιορισμός των κρατικών δαπανών σε συγκεκριμένους τομείς. Αν και η πρακτική αυτή ενισχύει τη δημοσιονομική εικόνα της χώρας, περιορίζει τις δυνατότητες ανάπτυξης, καθώς οι δημόσιες επενδύσεις αποτελούν σημαντικό παράγοντα ενίσχυσης της παραγωγικότητας και της οικονομικής δραστηριότητας.
-Σημαντικό ρόλο παίζουν και οι ευρωπαϊκοί δημοσιονομικοί κανόνες. Μετά την επαναφορά του Συμφώνου Σταθερότητας, τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης οφείλουν να τηρούν συγκεκριμένα όρια ως προς τα ελλείμματα και το χρέος. Η Ελλάδα, λόγω του υψηλού επιπέδου δημόσιου χρέους, καλείται να επιτυγχάνει πρωτογενή πλεονάσματα για μεγάλο χρονικό διάστημα, ώστε να διασφαλίζεται η βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών. Σε αυτό το πλαίσιο, τα υψηλότερα του αναμενόμενου πλεονάσματα λειτουργούν ως ένα είδος «μαξιλαριού ασφαλείας», το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί είτε για την ταχύτερη αποπληρωμή μέρους του χρέους είτε για την αντιμετώπιση μελλοντικών οικονομικών κρίσεων.
(από την εφημερίδα «ΕΣΤΙΑ»)