Πρόσφατα, ενώ έβαζα βενζίνη στο αυτοκίνητο της γυναίκας μου στο Τέμπε της Αριζόνα, παρατήρησα κάτι που είχα καιρό να δω: ένα αυτοκόλλητο με τη φράση «Εγώ το έκανα αυτό!» που έδειχνε την τιμή στην αντλία. Αυτά τα αυτοκόλλητα ήταν παντού κατά τη διάρκεια της απότομης αύξησης των τιμών της βενζίνης υπό την προεδρία του Μπάιντεν. 

Τώρα επέστρεψαν — με το ίδιο μήνυμα, αλλά με διαφορετικό Πρόεδρο.

Είναι αλήθεια ότι οι τιμές των καυσίμων έχουν εκτοξευθεί και υπό τις δύο κυβερνήσεις. Αλλά η πραγματικότητα είναι πιο περίπλοκη από ό,τι υποδηλώνει ένα αυτοκόλλητο σε μια αντλία. Για να καταλάβετε τι συνέβη πραγματικά, πρέπει να εξετάσετε τις υποκείμενες δυνάμεις της αγοράς — και τις συγκεκριμένες αποφάσεις που έλαβε ο κάθε Πρόεδρος, οι οποίες είτε ενίσχυσαν είτε βοήθησαν στην άμβλυνση αυτών των εκτοξεύσεων των τιμών.

 

Πώς οι Πρόεδροι επηρεάζουν τις τιμές της βενζίνης

Οι Πρόεδροι δεν ελέγχουν τις τιμές της βενζίνης. Αυτό είναι ένα σημείο που επισημαίνω εδώ και χρόνια. Το πετρέλαιο είναι ένα παγκόσμιο εμπόρευμα και οι τιμές καθορίζονται από τις δυνάμεις της προσφοράς και της ζήτησης που εκτείνονται πολύ πέρα από την Ουάσιγκτον. Ωστόσο, υπάρχουν εξαιρέσεις.

Στο άρθρο μου του 2021 με τίτλο «Επανεξέταση της ευθύνης για τις υψηλές τιμές της βενζίνης», έγραψα ότι η βραχυπρόθεσμη επιρροή ενός προέδρου στις τιμές της βενζίνης περιορίζεται γενικά σε τρεις ενέργειες:

· Απελευθέρωση πετρελαίου από το Στρατηγικό Απόθεμα Πετρελαίου

· Αλλαγή των φόρων επί της βενζίνης

· Εμπλοκή σε πόλεμο στη Μέση Ανατολή

Όταν γεωπολιτικά γεγονότα απειλούν την προσφορά πετρελαίου —ιδιαίτερα στη Μέση Ανατολή— οι αποφάσεις του Προέδρου μπορούν να έχουν τεράστιο αντίκτυπο. Σε αυτές τις στιγμές, η πολιτική δεν καθορίζει άμεσα τις τιμές, αλλά μπορεί να ενισχύσει ή να μετριάσει τις διαταραχές που ήδη βρίσκονται σε εξέλιξη.

Τα τελευταία χρόνια, έχουμε δει δύο σαφή παραδείγματα —ένα υπό τον Ντόναλντ Τραμπ και ένα υπό τον Τζο Μπάιντεν— όπου οι ενέργειες του Προέδρου αλληλεπίδρασαν με τις συνθήκες της αγοράς και συνέβαλαν σε απότομες διακυμάνσεις στις τιμές της βενζίνης.

 

Το πλαίσιο: Μια ευάλωτη αγορά πετρελαίου

Για να κατανοήσουμε τι συνέβη, είναι σημαντικό να ξεκινήσουμε από το ευρύτερο πλαίσιο.

Το 2020, η πανδημία του COVID-19 προκάλεσε μία από τις μεγαλύτερες καταρρεύσεις της ζήτησης στην ιστορία της αγοράς πετρελαίου. Οι τιμές έπεσαν για λίγο σε αρνητικά επίπεδα και οι παραγωγοί σε όλο τον κόσμο ανέστειλαν την παραγωγή. Οι επενδύσεις σταμάτησαν. Ο αριθμός των γεωτρήσεων κατέρρευσε. Τα έργα καθυστέρησαν ή ακυρώθηκαν.

Αξίζει να σημειωθεί ότι —επειδή ο αντίκτυπός της θα είχε μακροχρόνιες επιπτώσεις— κατά τη διάρκεια της κατάρρευσης της αγοράς πετρελαίου το 2020, ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ συνέβαλε στη διαμεσολάβηση μιας ιστορικής συμφωνίας μείωσης της παραγωγής με τον OPEC+ για τη σταθεροποίηση των τιμών. Η συμφωνία αυτή συνέβαλε στη σταθεροποίηση των τιμών εκείνη την εποχή, αλλά συνέβαλε επίσης στη δημιουργία ενός πιο περιορισμένου πλαισίου προσφοράς καθώς η ζήτηση ανέκαμψε.

Όταν η ζήτηση άρχισε να αυξάνεται το δεύτερο εξάμηνο του 2020, η προσφορά δυσκολεύτηκε να ανταποκριθεί. Οι τιμές του πετρελαίου άρχισαν να αυξάνονται πολύ πριν ο Τραμπ αποχωρήσει από το αξίωμα. Οι δαπάνες τόνωσης της οικονομίας τόσο υπό τον Τραμπ όσο και αργότερα υπό τον Μπάιντεν συνέβαλαν επίσης στην ανάκαμψη της ζήτησης. Όταν ο Μπάιντεν ορκίστηκε τον Ιανουάριο του 2021, οι τιμές του πετρελαίου είχαν ήδη αυξηθεί κατά περίπου 50% από το καλοκαίρι του 2020.

Η αύξηση των τιμών συνεχίστηκε καθ' όλη τη διάρκεια του πρώτου έτους της θητείας του Μπάιντεν, το 2021. Ο OPEC+ διατήρησε τις περικοπές στην παραγωγή για περισσότερο από ό,τι πολλοί περίμεναν, ασκώντας περαιτέρω πίεση στις τιμές. Η εξορυκτική δραστηριότητα τελικά ανέκαμψε και η παραγωγή των ΗΠΑ άρχισε να αυξάνεται ξανά, αλλά όχι πριν από μια τελική απότομη άνοδο.

Στις αρχές του 2022, οι τιμές της βενζίνης ανέβαιναν για 18 μήνες. Αυτή η τάση οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στη δυναμική της αγοράς — και όχι στην προεδρική πολιτική. Ωστόσο, η συμφωνία του Τραμπ με τον OPEC+ συνέχισε να διαμορφώνει το τοπίο της προσφοράς πολύ καιρό μετά την αποχώρησή του από το αξίωμα.

 

Οι δύο αποφάσεις του Μπάιντεν

Στη συνέχεια ήρθε η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Η άμεση συνέπεια ήταν η απότομη άνοδος των παγκόσμιων τιμών του πετρελαίου, που προκλήθηκε από τους φόβους για διακοπή της προσφοράς από έναν από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς στον κόσμο. Σε απάντηση, η κυβέρνηση Μπάιντεν έλαβε δύο σημαντικές αποφάσεις που επηρέασαν άμεσα την πορεία των τιμών των καυσίμων.

Πρώτον, οι ΗΠΑ, στο πλαίσιο μιας συντονισμένης δυτικής αντίδρασης, προχώρησαν στην απαγόρευση των εισαγωγών ρωσικού πετρελαίου. Ενώ η εξάρτηση των ΗΠΑ από το ρωσικό αργό ήταν σχετικά μικρή, η απόφαση συνέβαλε σε μια ευρύτερη σύσφιξη και αναδιαμόρφωση των παγκόσμιων αγορών, καθώς οι δυτικές χώρες επιδίωξαν να μειώσουν την εξάρτησή τους από τη ρωσική ενέργεια. Οι τιμές εκτοξεύτηκαν, με τη βενζίνη και το ντίζελ να φτάνουν σε ιστορικά υψηλά επίπεδα στις ΗΠΑ.

Ένας από τους λόγους για τους οποίους το εμπάργκο του ρωσικού αργού ήταν τόσο επώδυνο δεν ήταν μόνο ο όγκος, αλλά και ο τύπος του πετρελαίου. Τα διυλιστήρια των ΗΠΑ (ειδικά στην ακτή του Κόλπου του Μεξικού) είναι προσαρμοσμένα για βαρύ/όξινο αργό, το οποίο παρείχε η Ρωσία. Η αντικατάστασή του με ελαφρύτερο και γλυκότερο αργό συνέβαλε σε μια ανισορροπία στο ντίζελ και στην επακόλουθη έκρηξη των τιμών.

Δεύτερον, η κυβέρνηση ενέκρινε μια ιστορική αποδέσμευση από το Στρατηγικό Απόθεμα Πετρελαίου. Κατά τη διάρκεια του 2022, εκατοντάδες εκατομμύρια βαρέλια διατέθηκαν στην αγορά. Αυτή η κίνηση δεν εξάλειψε το έλλειμμα προσφοράς, αλλά παρείχε σημαντική ανακούφιση στην αγορά. Καθώς η πρόσθετη προσφορά τέθηκε σε λειτουργία και η αύξηση της ζήτησης μετριάστηκε, οι τιμές των καυσίμων άρχισαν να υποχωρούν.

Εν ολίγοις, μια απόφαση συνέβαλε στην ώθηση των τιμών, που ήταν ήδη υψηλές, σε νέο ρεκόρ, ενώ μια άλλη συνέβαλε στην επαναφορά τους σε χαμηλότερα επίπεδα.

 

Η απλούστερη περίπτωση του Τραμπ

Η δυναμική υπό τον Ντόναλντ Τραμπ είναι πιο ξεκάθαρη. Ενώ η επιρροή του Τραμπ κατά την πρώτη θητεία του χαρακτηριζόταν από τη διαχείριση μιας υπερπροσφοράς, η τρέχουσα θητεία του έχει σημαδευτεί από ένα σοκ προσφοράς.

Κατά τη δεύτερη θητεία του Προέδρου Τραμπ, οι τιμές του πετρελαίου ήταν μέτριες και σχετικά σταθερές πριν από την απόφαση —από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ— να επιτεθούν στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου 2026. Το Ιράν ανταποκρίθηκε κλείνοντας τα Στενά του Ορμούζ, το πιο κρίσιμο choke point στο παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου. Υπό κανονικές συνθήκες, περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου ρέει μέσω αυτού του στενού υδάτινου διαύλου, και αυτή η έλλειψη προσφοράς δεν μπορεί να αντικατασταθεί εύκολα.

Οι έμποροι πετρελαίου δεν περιμένουν να μπλοκαριστεί ή να χαθεί φυσικά κάθε βαρέλι. Τη στιγμή που ένας μεγάλος παραγωγός απειλεί ή διακόπτει την κυκλοφορία μέσω του Ορμούζ, οι αγορές αποτιμούν αμέσως τον κίνδυνο παρατεταμένων διακοπών, καθυστερήσεων στις μεταφορές και πιθανής κλιμάκωσης. Αυτό ακριβώς συνέβη. Από την επίθεση και την αντίποινα του Ιράν, οι τιμές του πετρελαίου έχουν αυξηθεί κατά περίπου 50%, και οι τιμές της βενζίνης και του ντίζελ ακολούθησαν.

Σε σύγκριση με την άνοδο της εποχής Μπάιντεν — που οφείλεται σε ένα σύνθετο μείγμα καθυστέρησης στην προσφορά μετά την πανδημία, περιορισμών από τον OPEC+, και της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία — η τρέχουσα άνοδος της εποχής Τραμπ συνδέεται πιο άμεσα με μια μεμονωμένη γεωπολιτική απόφαση και τις άμεσες συνέπειές της για μια βασική διαδρομή διαμετακόμισης.

 

Τι μας λέει αυτό

Αυτά τα επεισόδια υπογραμμίζουν μια σημαντική διάκριση. Υπό κανονικές συνθήκες, οι Πρόεδροι έχουν περιορισμένη επιρροή στις τιμές της βενζίνης. Η φορολογική πολιτική, οι κανονισμοί και η ρητορική μπορούν να έχουν κάποια επίδραση στα περιθώρια, αλλά δεν υπερισχύουν της παγκόσμιας προσφοράς και ζήτησης.

Κατά τη διάρκεια γεωπολιτικών κρίσεων, ωστόσο, η εξίσωση αλλάζει. Αποφάσεις που επηρεάζουν την παγκόσμια προσφορά —κυρώσεις, εμπάργκο, στρατιωτικές ενέργειες, ή αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων— μπορούν να μεταβάλουν σημαντικά τις τιμές, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα. Δεν δημιουργούν την υποκείμενη ανισορροπία, αλλά μπορούν να την βελτιώσουν ή να την επιδεινώσουν.

 

Η μεγάλη εικόνα

Αν υπάρχει κάποιο συμπέρασμα εδώ, δεν είναι ότι ένας Πρόεδρος «προκάλεσε» τις υψηλές τιμές της βενζίνης και ένας άλλος όχι. Αυτό είναι υπερβολικά απλοϊκό.

Στην περίπτωση του Μπάιντεν, κληρονόμησε τιμές πετρελαίου που ήδη ανέβαιναν λόγω των συνεπειών της κατάρρευσης λόγω της COVID-19: υποεπενδύσεις, αργή ανταπόκριση της προσφοράς, δαπάνες τόνωσης της οικονομίας υπό τον Τραμπ και τον Μπάιντεν, και τον OPEC+ που κρατούσε βαρέλια εκτός αγοράς.

Οι τιμές αυξήθηκαν περαιτέρω μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, οπότε ο Μπάιντεν — μαζί με αρκετούς συμμάχους — επέλεξε να επιβάλει εμπάργκο στο ρωσικό πετρέλαιο. Αυτό συνέβαλε στην ώθηση των τιμών της βενζίνης και του ντίζελ, που ήταν ήδη υψηλές, σε ιστορικά υψηλά επίπεδα. Αργότερα, ο Μπάιντεν ενέκρινε μια μαζική αποδέσμευση από το Στρατηγικό Απόθεμα Πετρελαίου, η οποία βοήθησε στην άμβλυνση της ανισορροπίας και στην επαναφορά των τιμών σε χαμηλότερα επίπεδα.

Στην περίπτωση του Τραμπ, οι τιμές του πετρελαίου ήταν σχετικά σταθερές μέχρι την απόφαση της 28ης Φεβρουαρίου 2026 να επιτεθεί στο Ιράν. Η αντίποινα του Ιράν —το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ— απείλησε άμεσα ένα σημαντικό μερίδιο των παγκόσμιων ροών πετρελαίου. Αυτή η κίνηση προκάλεσε απότομη αύξηση του γεωπολιτικού κινδύνου, και οι τιμές του πετρελαίου έχουν ανέβει περίπου 50% από τότε, με τις τιμές των καυσίμων να αυξάνονται παράλληλα.

Οι τιμές της βενζίνης καθορίζονται τελικά στις παγκόσμιες αγορές. Ωστόσο, σε περιόδους κρίσης —είτε λόγω εμπάργκο, πολέμων ή διαταραχών σε στρατηγικά σημεία— οι αποφάσεις που λαμβάνονται στον Λευκό Οίκο μπορούν ακόμα να τις επηρεάσουν, μερικές φορές δραματικά.

 

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο