χωρίς όμως να έχουν αποφέρει ουσιαστικά αποτελέσματα. Η επίσκεψη του Ισπανού Πρωθυπουργού Pedro Sánchez στην Κίνα θα μπορούσε να αποτελέσει μια σημαντική διπλωματική επανεκκίνηση και να προσφέρει ένα πρότυπο επικοινωνιακών πρακτικών που συνάδουν περισσότερο με την κινεζική παράδοση.
Τα τελευταία χρόνια, υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν βρεθεί υποχρεωμένοι να επισημάνουν τις προφανείς διαφορές μεταξύ των πολιτικών μας συστημάτων κατά τις επαφές τους με τους Κινέζους ομολόγους τους. Ωστόσο, η προσέγγισή τους εγείρει ορισμένα ερωτήματα: Χρησιμεύουν αυτές οι δηλώσεις στην προώθηση της δημοκρατίας στην Κίνα; Είναι η δημόσια σφαίρα ο κατάλληλος χώρος για τέτοιες καταγγελίες; Απευθύνονται στην κινεζική κυβέρνηση ή στον κινεζικό λαό; Ή μήπως οι Ευρωπαίοι πολιτικοί κάνουν αυτές τις δηλώσεις για να προσελκύσουν την προσοχή των μέσων ενημέρωσης και να κατευνάσουν τους μελλοντικούς Ευρωπαίους ψηφοφόρους τους;
Ο πληθυσμός της Κίνας θεωρεί το δυτικό δημοκρατικό μοντέλο όλο και λιγότερο ελκυστικό. Μετά τον ρόλο των ΗΠΑ στον πόλεμο του Ιράκ και τώρα στον πόλεμο του Ιράν – μαζί με πολλές άλλες καταστάσεις που έχουν αποδυναμώσει τις δημοκρατίες σε όλο τον κόσμο – οι διαμαρτυρίες της ΕΕ για την έλλειψη δημοκρατίας ή τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Κίνα θεωρούνται από μεγάλο μέρος του πληθυσμού ως προσβολή. Αυτό θεωρείται υποκριτικό και χρησιμεύει μόνο για να ενισχύσει τον αντιδυτικό κινεζικό εθνικισμό.
Οι άνθρωποι στην Κίνα έχουν μια σειρά από πολιτικές ευαισθησίες. Μερικοί λαχταρούν την εσωτερική δημοκρατικοποίηση του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας, ενώ άλλοι βλέπουν την ανάγκη για μια ισχυρή κεντρική εξουσία. Η νομιμότητα του Κόμματος σπάνια αμφισβητείται, και τα στελέχη του Κόμματος είναι υψηλά μορφωμένα – περισσότερο από πολλά μέλη των ευρωπαϊκών δημοκρατικών κομμάτων.
Επιπλέον, η Κίνα είναι μια κολεκτιβιστική κοινωνία που για αιώνες βρισκόταν υπό την κυριαρχία μιας ισχυρής, συγκεντρωτικής εξουσίας. Πολλοί άνθρωποι δίνουν προτεραιότητα στη σταθερότητα και την ασφάλεια έναντι της μεγαλύτερης ελευθερίας, η οποία μπορεί επίσης να έχει ανεπιθύμητες συνέπειες. Η πλειοψηφία του πληθυσμού θα προτιμούσε ένα κράτος δικαίου που να εγγυάται την ισότητα ενώπιον του νόμου και μεγαλύτερη δικαστική ανεξαρτησία από το Κόμμα, χωρίς αυτό να συνεπάγεται άμεσες εκλογές για τους κορυφαίους πολιτικούς ηγέτες, καθώς η Κίνα παραμένει σκεπτική ως προς το αν η δημοκρατία αποτελεί εγγύηση καλύτερης διακυβέρνησης.
Δεδομένου του μεγέθους του πληθυσμού της Κίνας και της σημασίας της στην παγκόσμια σκηνή, ποια μέτρα θα πρέπει να λάβουν οι αξιωματούχοι της ΕΕ στις σχέσεις τους με την Κίνα;
Οι τρόποι επικοινωνίας διαμορφώνονται από έθιμα, συνήθειες και αξίες που αναπτύσσονται στο πέρασμα των αιώνων. Η ευρωπαϊκή επικοινωνία αντανακλά πρακτικές που χρονολογούνται από την κλασική περίοδο της αθηναϊκής δημοκρατίας (6ος-4ος αιώνας π.Χ.). Όσοι επιθυμούσαν να αποκτήσουν ή να διατηρήσουν την εξουσία ήταν αυτοί που μιλούσαν, προσπαθώντας να πείσουν το ακροατήριό τους με τις αρχές και τα επιχειρήματά τους.
Η παράδοση της ευρωπαϊκής πολιτικής επικοινωνίας εκτυλίσσεται σε δημόσιο χώρο, με ανοιχτές διαδηλώσεις και μονολόγους. Η παραδοσιακή κινεζική επικοινωνία, αντίθετα, λαμβάνει χώρα σε ιδιωτικό περιβάλλον, με τη μορφή διαλόγου και με μικρό αριθμό συμμετεχόντων. Ενώ στην Ευρώπη εκτιμάται η άμεση ομιλία, στην Κίνα εκτιμάται ιδιαίτερα η έμμεση ομιλία. Ο στόχος δεν είναι να πείσει κανείς έναν υφιστάμενο, αλλά έναν ίσο ή έναν ανώτερο. Για τον λόγο αυτό, η άμεση γλώσσα θεωρείται ένδειξη έλλειψης πολιτισμού και καλών τρόπων.
Για να εκφράσει κανείς μια άποψη που διαφέρει από εκείνη του συνομιλητή του, πρέπει να βρει τρόπους να εκφράσει τη διαφωνία του με κομψότητα, σε σημείο να μπορεί να κερδίσει τη συμπάθεια του ατόμου που επιθυμεί να αντικρούσει. Επιπλέον, η έμμεση ομιλία απαιτεί να μην αφήνεται τίποτα στην τύχη και να δίνεται προσοχή σε κάθε λεπτομέρεια της επικοινωνιακής διαδικασίας.
Αυτό σημαίνει ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα ή το κράτος δικαίου δεν πρέπει να συζητούνται με την Κίνα; Φυσικά όχι, αλλά είναι απαραίτητη μια καλύτερη κατανόηση των παραδόσεών της στην επικοινωνία. Για να έχουν αποτέλεσμα τα λόγια, οι συζητήσεις πρέπει να γίνονται σε μια εγκάρδια ατμόσφαιρα, μακριά από κάμερες και μικρόφωνα. Οι μη παραγωγικές δημόσιες δηλώσεις πρέπει να αποφεύγονται υπέρ της συμμετοχής σε πιο παραγωγικές συζητήσεις.
*Η Taciana Fisac είναι καθηγήτρια κινεζικής γλώσσας και λογοτεχνίας στο Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Μαδρίτης (Ισπανία). Ταξίδεψε για πρώτη φορά στην Κίνα το 1978 και από τότε παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις στη χώρα.