ExxonMobil, HELLENiQ Energy και Stena Drilling, δεν αποτελεί απλώς ένα τεχνικό ή επενδυτικό γεγονός, αλλά μια δήλωση προθέσεων.
Η συγκεκριμένη εξέλιξη επαναφέρει στο προσκήνιο μια συζήτηση που έχει παγώσει προ πολλού στη χώρα μας. Δηλαδή, το κατά πόσο επιθυμούμε να αξιοποιήσουμε το δυνητικό απόθεμα πετρελαίου και φυσικού αερίου που διαθέτουμε κυρίως υποθαλάσσια.
Δεν είναι τυχαίο ότι η τελευταία δραστηριότητα στον συγκεκριμένο κλάδο, στην Ελλάδα, χρονολογείται από το 1986. Τα χρόνια που ακολούθησαν έκτοτε, χαρακτηρίστηκαν από εναλλαγές στρατηγικής χωρίς αντίκρισμα, επιφυλάξεις σε πολιτικό επίπεδο και εμπόδια σε επίπεδο δημοσίων υπηρεσιών.
Υπ’ αυτή την έννοια, η επένδυση των περίπου 70 εκατ. ευρώ, με κύριο χρηματοδότη την ExxonMobil, συνιστά, στην πράξη, ψήφο εμπιστοσύνης στις προοπτικές εντοπισμού βιώσιμων κοιτασμάτων υδρογονανθράκων στον υποθαλάσσιο χώρο της Ελλάδας.
Η γεώτρηση, η οποία προγραμματίζεται να ξεκινήσει τον Φεβρουάριο του 2027 με το υπερσύγχρονο γεωτρύπανο Stena DrillMAX, θεωρείται πιθανό να αποφέρει, μέσα σε λίγες εβδομάδες, ζωτικής σημασίας δεδομένα για την ύπαρξη εκμεταλλεύσιμων κοιτασμάτων. Ωστόσο, το πραγματικό στοίχημα δεν είναι μόνο γεωλογικό, αλλά είναι πρωτίστως θεσμικό και πολιτικό.
Η εμπειρία από παλαιότερες αποτυχημένες απόπειρες, όπως τα κοιτάσματα στο Κατάκολο και στην περιοχή των Ιωαννίνων, καταδεικνύει ότι η ύπαρξη ενδείξεων δεν αρκεί. Στο Κατάκολο, όπου έχουν επιβεβαιωθεί μικρά αλλά αξιοποιήσιμα αποθέματα πετρελαίου και ένα μεγαλύτερο κοίτασμα φυσικού αερίου, η αξιοποίησή τους βρίσκεται στον αέρα, αν δεν έχει ακυρωθεί οριστικά, εξαιτίας των χρόνιων καθυστερήσεων στις έκδοση των απαραίτητων αδειών και περιβαλλοντικών εγκρίσεων - με μεγάλο άγνωστο στην εξίσωση, αν πράγματι η Energean στην οποία έχει παραχωρηθεί η άδεια για την έρευνα, ανάπτυξη και εκμετάλλευση του κοιτάσματος, από το ελληνικό Δημόσιο μέσω σύμβασης, επιθυμεί, όντως να προχωρήσει στην ολοκλήρωση του έργου.
Αντίστοιχα, στα Ιωάννινα, παρά τις γεωλογικές ενδείξεις και τις επενδύσεις που έγιναν, η πρόοδος υπήρξε αργή και κατακερματισμένη, με τις τοπικές αντιδράσεις και τις δικαστικές εμπλοκές να λειτουργούν αποτρεπτικά για την ολοκλήρωση της έρευνας.
Υπό αυτό το πρίσμα, η περίπτωση του Ιονίου είναι πιθανό να λειτουργήσει ως «πιλότος», για το κατά πόσο η Ελλάδα έχει ωριμάσει θεσμικά σε σημείο να μπορεί να διαχειριστεί έργα αυτού του βεληνεκούς.
Η κατάθεση της Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων έως τον Ιούνιο του 2026 και η έγκρισή της έως τον προσεχή Νοέμβριο, είναι κομβικής σημασίας για την ολοκλήρωση του έργου. Η εμπειρία δείχνει ότι σε αυτό ακριβώς το σημείο συχνά εκδηλώνονται οι μεγαλύτερες καθυστερήσεις, είτε λόγω διοικητικών δυσλειτουργιών είτε λόγω των προσφυγών ιδιωτών στο Συμβούλιο της Επικρατείας.
Οι πιθανές δικαστικές εμπλοκές δεν αποτελούν απλώς μια τυπική διαδικασία. Μπορούν να μεταθέσουν χρονικά τον σχεδιασμό κατά ένα έως τρία έτη, γεγονός που μπορεί να αποβεί καθοριστικό για την οικονομική βιωσιμότητα της επένδυσης και, να βλάψει την αξιοπιστία της χώρας ως επενδυτικός προορισμός στον ενεργειακό τομέα.
Αυτό δεν ισχύει όμως στην περίπτωση της επένδυσης στο Ιόνιο. Η παρουσία διπλωματικών εκπροσώπων των ΗΠΑ και της Σουηδίας κατά την παρουσίαση του προγράμματος γεώτρησης, υποδηλώνει τη γεωπολιτική διάσταση του εγχειρήματος, με την Ανατολική Μεσόγειο και το Ιόνιο να αναδεικνύονται πλέον σε περιοχές υψηλού ενεργειακού ενδιαφέροντος και γεωστρατηγικών ισορροπιών.
Σε τεχνικό επίπεδο, το Stena DrillMAX ενσωματώνει την αιχμή της τεχνολογίας στις υπεράκτιες γεωτρήσεις, με δυνατότητα να επιχειρεί σε θαλάσσια βάθη μέχρι 3 χιλιομέτρων και να πραγματοποιεί γεωτρήσεις σε βάθη άνω των 10 χιλιομέτρων.
Το energia.gr που παρακολουθεί στενά την υπόθεση (εδώ) και (εδώ) και (εδώ) εξακολουθεί να θέτει το ερώτημα, αν μπορεί τελικά η χώρα μας να μετατρέψει αυτή την ευνοϊκή συγκυρία σε μια πραγματική, συνεκτική εθνική στρατηγική για τους υδρογονάνθρακες, ή θα αφήσει να επαναληφθούν τα φαινόμενα του παρελθόντος, όταν τα σχέδια στον κλάδο ακυρώνονταν εξαιτίας καθυστερήσεων, αντιφάσεων και θεσμικών εμποδίων;
Η απάντηση δεν θα δοθεί μόνο από τα γεωλογικά δεδομένα που θα συγκεντρωθούν στο Ιόνιο. Θα κριθεί, σε μεγάλο βαθμό, από την ικανότητα της Πολιτείας να διασφαλίσει ότι υπάρχουν σαφείς κανόνες και ταχύτητα στην έκδοση των αποφάσεων.