Η μετάβαση δεν περιορίζεται στις φτωχότερες χώρες. Η εισβολή της Ρωσίας οδήγησε την ΕΕ σε καθαρές επενδύσεις που πλέον αντιπροσωπεύουν το 92% της ενεργειακής επένδυσης. Η Κίνα έχει το 70%. Παγκοσμίως, τα δύο τρίτα των 3,3 τρισ. δολαρίων νέων ενεργειακών επενδύσεων κατευθύνονται στην καθαρή τεχνολογία. Η τρέχουσα αύξηση των τιμών πετρελαίου ενισχύει τη ζήτηση για χαμηλού κόστους ηλεκτρικά οχήματα στην Κίνα και το Βιετνάμ.
(το Ά μέρος: Η Κρίση του Ορμούζ και η Φθίνουσα Αμερικανική Ηγεμονία)
Η πράσινη μετάβαση αυξάνει την ενεργειακή κυριαρχία: μια ηλιακή μονάδα στη Λαχόρη δεν απαιτεί δολάρια, ενώ η εισαγωγή πετρελαίου και LNG εξαρτάται από δολάρια και αποθέματα που μπορούν να πληγούν από αμερικανικές κρίσεις.
Η μετάβαση είναι άνιση και δημιουργεί νέες εξαρτήσεις, με την Κίνα να αναδύεται ως κέντρο ισχύος, επενδύοντας σε καθαρή τεχνολογία σε 50 χώρες. Το μεγαλύτερο μέρος της κατασκευής βρίσκεται στη Νοτιοανατολική Ασία και επεκτείνεται στη Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική.
Το δολάριο δεν πρόκειται να χάσει γρήγορα την κυριαρχία του. Το σύστημα δολαρίου ενισχύθηκε από κρίσεις όπως η χρηματοπιστωτική του 2008, όταν η Federal Reserve δημιούργησε το δίκτυο swaplines, δίνοντας στους συμμάχους πρόσβαση σε δολάρια σε έκτακτη ανάγκη.
Αυτή η υποστήριξη είναι ζωτικής σημασίας για τις πλούσιες χώρες εισαγωγής ενέργειας, όπως η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα, που έχουν δαπανήσει δισεκατομμύρια για να στηρίξουν τα νομίσματά τους. Σε περίπτωση χρηματοπιστωτικής κατάρρευσης, μπορούν τουλάχιστον να στραφούν στις ανταλλαγές δολαρίων, επιλογή που δεν είναι διαθέσιμη στις φτωχότερες χώρες εισαγωγής, όπως το Μπαγκλαντές και οι Φιλιππίνες.
Το Πακιστάν προσφέρει ένα διαφορετικό μοντέλο. Η βάση ηλιακής ενέργειας της χώρας έχει καταστήσει το Πακιστάν πιο ανθεκτικό ενεργειακά και του δίνει περισσότερη γεωπολιτική επιρροή από ό,τι περίμεναν οι περισσότεροι παρατηρητές. Το Ισλαμαμπάντ έχει εξασφαλίσει ασφαλή διέλευση για τις παραδόσεις πετρελαίου του μέσω του Στενού του Ορμούζ.
Οι ενεργειακές κρίσεις τείνουν να έχουν έντονες και μακροχρόνιες συνέπειες. Ίσως γι’ αυτό ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA), ένα κονσόρτσιουμ 32 χωρών, ανακοίνωσε την απελευθέρωση 400 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου στην παγκόσμια αγορά, μια εξαιρετικά σπάνια πολυμερής προσπάθεια. Ακόμη και οι ΗΠΑ, με κάθε έννοια μια απρόβλεπτη δύναμη, λαμβάνουν μέτρα μετριασμού. Ο Σκοτ Μπέσεντ, υπουργός Οικονομικών, έχει προσωρινά άρει τις κυρώσεις σε απομονωμένο ρωσικό θαλάσσιο πετρέλαιο καθώς και στο ιρανικό πετρέλαιο, επιτρέποντας ρητά την είσοδό του στις ΗΠΑ. Εάν και τα δύο μέτρα σηματοδοτούν απελπισία, δείχνουν ταυτόχρονα μια δυσοίωνη προοπτική για μια πιθανή βενεζουελικής τύπου ανάληψη του πετρελαϊκού τομέα της Τεχεράνης.
Μέχρι στιγμής, καμία από αυτές τις παρεμβάσεις δεν έχει λειτουργήσει. Η τιμή του Brent συνεχίζει να κυμαίνεται γύρω από τα 110 δολάρια το βαρέλι, από περίπου 60 δολάρια πριν από τον πόλεμο. Ταυτόχρονα, το Ιράν, του οποίου τα πλοία κινούνται ελεύθερα στο Στενό, κερδίζει σχεδόν διπλάσια έσοδα από το πετρέλαιο σε σύγκριση με πριν από ένα χρόνο.
Το Στενό του Ορμούζ έχει αποκαλύψει τόσο την ευθραυστότητα του συστήματος ορυκτών καυσίμων όσο και τα όρια της αμερικανικής δύναμης. Η Ουάσιγκτον πλέον δεν φαίνεται ικανή να κερδίσει τους πολέμους που ξεκινά ή να διαχειριστεί τις οικονομικές συνέπειες της απερισκεψίας της. Ωστόσο, θα ήταν αφελές να περιμένουμε ότι η αμερικανική δύναμη θα καταρρεύσει ξαφνικά, αφήνοντας χώρο για κάτι καλύτερο. Είναι πιο πιθανό να αποσαθρωθεί σταδιακά, εμποδίζοντας, μέσω βίας και οικονομικού εξαναγκασμού, την εμφάνιση μιας νέας διεθνούς τάξης. Η Γάζα, ο Λίβανος και το Ιράν θυμίζουν, αν χρειαζόταν, την διαρκή εμβέλεια της αμερικανικής πολεμικής μηχανής.
Ενώ μεγάλο μέρος της παγκόσμιας προσοχής εστιάζεται στο Ιράν, το οποίο οι ΗΠΑ βομβαρδίζουν, η Ουάσιγκτον εφαρμόζει επίσης δικό της αποκλεισμό πετρελαίου. Καθώς η οικονομία της Κούβας βρίσκεται στα πρόθυρα κατάρρευσης, είναι επώδυνο να θυμόμαστε ότι η Αβάνα ήταν η πόλη όπου τα Ηνωμένα Έθνη σχεδίασαν για πρώτη φορά ένα φιλόδοξο πλαίσιο εμπορίου και απασχόλησης για τη μεταπολεμική διεθνή τάξη. Ο Χάρτης της Αβάνας του 1948 πρότεινε μηχανισμούς για τη σταθεροποίηση των τιμών των εμπορευμάτων και την αναδιάρθρωση του παγκόσμιου εμπορίου, απελευθερώνοντας τον Παγκόσμιο Νότο από την συνεχιζόμενη εξάρτηση από τις παλιές αποικιακές δυνάμεις. Όταν οι ΗΠΑ αρνήθηκαν να επικυρώσουν τον χάρτη, αυτός εγκαταλείφθηκε.
Ποιες χώρες θα συνεργαστούν για να σχεδιάσουν και να δεσμευτούν σε έναν νέο Χάρτη της Αβάνας; Η διεύρυνση των BRICS, η επέκταση των περιφερειακών συστημάτων πληρωμών και η έκρηξη καθαρής ενέργειας δεν συνιστούν από μόνες τους μια τέτοια συμμαχία, αλλά μαζί αποτελούν το πρώτο υλικό για αυτήν. Αυτό που λείπει είναι μια συνθετική πολιτική πράξη, το ισοδύναμο ενός νέου Bretton Woods για τη μετα-αμερικανική εποχή, που δεν εξαρτάται από την επικύρωση ή ακόμα και τη συμμετοχή των ΗΠΑ για τη νομιμότητά του.
Το Στενό του Ορμούζ φανερώνει ότι η αμερικανική ηγεμονία ίσως πλησιάζει στο τέλος της. Παράλληλα, δείχνει ότι, ίσως για πρώτη φορά, ο Παγκόσμιος Νότος διαθέτει την πολιτική βούληση και τις ιδέες που απαιτούνται για την οικοδόμηση μιας νέας διεθνούς τάξης.
(*Το παρόν, Β΄μέρος, της ανάλυσης είχε συνταχθεί στις 07/04/2026)