Αντιμέτωπη με μία από τις πιο απαιτητικές και δύσκολες φάσεις υλοποίησης δημοσίων πολιτικών των τελευταίων δεκαετιών βρίσκεται η κυβέρνηση καθώς απομένουν επτά μήνες για την ολοκλήρωση των έργων του Ταμείου Ανάκαμψης. Η περίοδος μέχρι τον Αύγουστο του 2026 αποτελεί ουσιαστικά έναν «μαραθώνιο υψηλών ταχυτήτων», στον οποίο πρέπει να ολοκληρωθούν 177 ορόσημα μέσα σε λίγους μήνες, ώστε η χώρα να διασφαλίσει και το τελευταίο ευρώ από τα 12,5 δισ. ευρώ που απομένουν. Ο όγκος των ενεργειών, ο βαθμός τεχνικής δυσκολίας και οι απαιτήσεις συντονισμού μεταξύ πολλών φορέων δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα πιέσεων.
Στο επίκεντρο των εξελίξεων βρίσκεται ο επικείμενος έλεγχος από κλιμάκιο της Κομισιόν τον προσεχή Μάρτιο. Η αποστολή αυτή δεν θα περιοριστεί σε μια τυπική διαδικασία ελέγχου, αλλά έχει στόχο να εξετάσει διεξοδικά την πορεία υλοποίησης και να εντοπίσει καθυστερήσεις ή ελλείψεις που μπορεί να προκαλέσουν απώλεια πόρων. Παρά τις διαβεβαιώσεις της κυβέρνησης ότι δεν επιδιώκεται νέα αναθεώρηση του σχεδίου «Ελλάδα 2.0», είναι βέβαιο ότι η Ε.Ε. θα αξιολογήσει κατά πόσο κρίσιμα έργα μπορούν ρεαλιστικά να ολοκληρωθούν εντός των προβλεπομένων χρονικών ορίων.
Το στοίχημα των επιχορηγήσεων
Το πρώτο μεγάλο πρόβλημα αφορά τον αριθμό των οροσήμων που μένουν ανοιχτά καθώς πάνω από το 50% δεν έχουν ακόμη κλείσει. Το γεγονός αυτό αναδεικνύει ένα σύστημα το οποίο βρίσκεται αντιμέτωπο με τις αντοχές του. Τα υπουργεία Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας και Υποδομών καλούνται να σηκώσουν το μεγαλύτερο βάρος, αφού από αυτά εξαρτάται η πλειονότητα των εκκρεμοτήτων. Στην πράξη, πρόκειται για υπουργεία που διαχειρίζονται έργα μεγάλης κλίμακας, επιβαρυμένα από μακροχρόνιες διαδικασίες αδειοδότησης, τεχνικά σχέδια που αλλάζουν διαρκώς, ανάγκη πολλών φορέων να λειτουργήσουν συντονισμένα και εξωτερικούς παράγοντες όπως περιβαλλοντικά ή χωροταξικά ζητήματα.
Ορισμένα έργα που συνδέονται με τις επόμενες δόσεις είναι ιδιαίτερα φιλόδοξα. Η δημιουργία εργοστασίου τεχνητής νοημοσύνης («Pharos»), η ολοκλήρωση της κτηματογράφησης, οι παρεμβάσεις σε δεκάδες νοσοκομεία και η ψηφιακή αναβάθμιση κρίσιμων δημόσιων υπηρεσιών δεν είναι projects που μπορούν να τρέξουν χωρίς προβλήματα. Απαιτούν υψηλή τεχνική εξειδίκευση, αξιόπιστους αναδόχους, πολλαπλές δοκιμές και συνεχή επαναξιολόγηση. Ακόμη και έργα που εκ πρώτης όψεως μοιάζουν κυρίως οργανωτικά, όπως η εκπόνηση της εθνικής στρατηγικής στέγασης ή η μεταρρύθμιση του θεσμικού πλαισίου για τον ΟΣΕ, συνεπάγονται βαθιές θεσμικές αλλαγές, οι οποίες απαιτούν χρόνο δημόσιας διαβούλευσης και πολιτικού συντονισμού.
Σε ό,τι αφορά τις επιχορηγήσεις, τα ορόσημα που απομένουν χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: επενδυτικά και μεταρρυθμιστικά. Η δεύτερη κατηγορία είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη, καθώς συχνά αφορά νομοθετικές αλλαγές που πρέπει όχι μόνο να ψηφιστούν αλλά και να εφαρμοστούν έμπρακτα, με τη δημιουργία μηχανισμών, συστημάτων και υποστηρικτικών δομών. Αυτός ο διπλός χαρακτήρας —νομοθέτηση και υλοποίηση— είναι ένα από τα σημεία όπου στο παρελθόν έχουν εντοπιστεί καθυστερήσεις σε εθνικά προγράμματα.
Το πρόβλημα με τα δάνεια
Την ίδια στιγμή, η μεγάλη πρόκληση δεν περιορίζεται μόνο στο σκέλος των επιχορηγήσεων. Το δανειακό σκέλος του Ταμείου εισέρχεται επίσης σε κρίσιμη φάση. Παρότι τα διαθέσιμα δάνεια φτάνουν τα 17,7 δισ. ευρώ, η πραγματική ζήτηση από τις επιχειρήσεις φαίνεται να σταθεροποιείται μεταξύ 12 και 13 δισ., αφήνοντας ενδεχομένως 4-5 δισ. αδιάθετα. Πίσω από αυτή την εικόνα υπάρχει μία σημαντική μεταβολή: το περιβάλλον των επιτοκίων έχει αρχίσει να αποκλιμακώνεται, επιτρέποντας στις επιχειρήσεις να δανείζονται ευκολότερα και ευέλικτα από τις τράπεζες χωρίς να δεσμεύονται από το αυστηρό πλαίσιο του RRF. Έτσι, ένα εργαλείο που σχεδιάστηκε για να προσελκύσει επενδύσεις κινδυνεύει να χάσει μέρος της ελκυστικότητάς του.
Με αυτά τα δεδομένα, η πρόκληση για την Ελλάδα δεν είναι απλώς να «τρέξει» πιο γρήγορα, αλλά να αποκτήσει ένα επίπεδο συντονισμού που παραδοσιακά δεν χαρακτηρίζει τον δημόσιο τομέα. Χρειάζεται συνεχής τεχνική παρακολούθηση, διαφάνεια, άμεση επίλυση γραφειοκρατικών εμποδίων και, κυρίως, μια διοικητική κουλτούρα ικανή να διαχειριστεί έργα υπό αυστηρή ευρωπαϊκή εποπτεία. Το διακύβευμα είναι τεράστιο: η απώλεια πόρων από το Ταμείο Ανάκαμψης δεν θα σήμαινε απλώς χρηματοδοτικό πλήγμα· θα σήμαινε και την απώλεια μιας ιστορικής ευκαιρίας για τον εκσυγχρονισμό της χώρας.
Πρόσφατα, δημοσιεύθηκε και ειδική ανάλυση της Eurobank, στην οποία σημειώνεται ότι «στο σκέλος των επιχορηγήσεων η Ελλάδα επιτυγχάνει σημαντικά χαμηλότερο ποσοστό χρήσης». Την ίδια στιγμή, διαπιστώνεται η ανάγκη να «τρέξει» ακόμη περισσότερο η υλοποίηση του Ταμείου Ανάκαμψης, καθώς, όπως τονίζεται, «είναι σημαντικό να εντατικοποιηθούν οι προσπάθειες, ώστε να υλοποιηθούν όσο το δυνατόν περισσότερες από τις υπολειπόμενες μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις που συνδέονται με αυτό και κατά συνέπεια να αντληθούν όσο το δυνατόν περισσότεροι πόροι».
Μεταρρυθμίσεις
Οι εμβληματικές μεταρρυθμίσεις και οι επενδύσεις που συνδέονται με την όγδοη δόση είναι οι εξής:
Δημιουργία του εργοστασίου τεχνητής νοημοσύνης «Pharos» (πρόσβαση σε δεδομένα, υπολογιστικούς πόρους και κατάρτιση σε νεοσύστατες επιχειρήσεις και ΜΜΕ).
Θεσμικό πλαίσιο για τη διασφάλιση της ποιότητας, την ασφάλεια των ασθενών και τη συμμετοχή τους στην παροχή υπηρεσιών υγειονομικής περίθαλψης.
Ολοκλήρωση κτηματογράφησης.
Σε ό,τι αφορά τις επενδύσεις ξεχωρίζουν:
Ο ψηφιακός μετασχηματισμός του τομέα της υγείας με επέκταση της δημιουργίας ραντεβού και την αναβάθμιση του συστήματος ηλεκτρονικής συνταγογράφησης.
Οι εργασίες ανακαίνισης σε 19 νοσοκομεία.
Η ολοκλήρωση συστήματος ηλεκτρονικής επικοινωνίας μεταξύ των συστημάτων και των υπηρεσιών του δημόσιου τομέα και των Ελλήνων πολιτών (Gov. gr – messenger).
Η ολοκλήρωση επιχορήγησης 100.000 μικρομεσαίων επιχειρήσεων για την απόκτηση ψηφιακών εργαλείων.
Στις εμβληματικές μεταρρυθμίσεις της ένατης δόσης του Ταμείου Ανάκαμψης το εθνικό σχέδιο περιλαμβάνει:
Τη μείωση των καθυστερήσεων στην αναγκαστική εκτέλεση και στη δημιουργία μηχανισμού για τον επαναπροσδιορισμό των δικασίμων αναφορικά με τις ανακοπές «προ του πλειστηριασμού» και «μετά τον πλειστηριασμό».
Την εκπόνηση της εθνικής στρατηγικής στέγασης.
Τη λειτουργία Ανώτατης Σχολής Παραστατικών Τεχνών.
Τον νέο κώδικα τοπικής αυτοδιοίκησης.
Την ολοκλήρωση ειδικών χωροταξικών πλαισίων ΑΠΕ, τουρισμού και βιομηχανίας.
Την ολοκλήρωση της μεταρρύθμισης του ΟΣΕ.
Στις εμβληματικές επενδύσεις που θα πρέπει να έχουν εκπληρωθεί κατά την υποβολή του τελευταίου αιτήματος πληρωμής περιλαμβάνονται:
Η παράδοση οδικού δικτύου βόρειο τμήμα Ε-65 (Τρίκαλα – Εγνατία Οδός).
Η κυκλοφορία 425 ηλεκτρικών λεωφορείων σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη.
Η ηλεκτρική διασύνδεση Κυκλάδων (Νάξος, Σέριφος, Μήλος, Φολέγανδρος και Σαντορίνη).
Η ολοκλήρωση ανακαινίσεων σε 80 νοσοκομεία και σε 156 Κέντρα Υγείας.
Η εκτέλεση 150 έργων οδικής ασφάλειας, 50 έργων ύδρευσης και 70 έργων επεξεργασίας λυμάτων σε όλη τη χώρα.
Η εκτόξευση και η θέση σε τροχιά 13 μικροδορυφόρων.
Η ανακαίνιση ενεργειακής απόδοσης για 100.000 κατοικίες, εκ των οποίων τουλάχιστον 20.400 αφορούν ευάλωτα νοικοκυριά.
Η ψηφιοποίηση αρχείων του κράτους (1 δισεκατομμύριο σελίδες).
Οι αναβαθμίσεις δικαστικών κτιρίων και πληροφοριακών συστημάτων πολιτικών και ποινικών δικαστηρίων, Ελεγκτικού Συνεδρίου και Εθνικού Ποινικού Μητρώου.
(από την εφημερίδα "ΕΣΤΙΑ")