των υδρογονανθράκων. Είναι προφανές ότι το «ποτάμι» δεν μπορεί να γυρίσει πίσω και να εξαφανίσουμε εν μια νυκτί την προηγηθείσα μετάβαση. Και το ερώτημα που ανακύπτει είναι, αν είναι δυνατή η συνύπαρξη αμφοτέρων των οικονομικών και ενεργειακών καταστάσεων.
ΙΙ. Ως Ευρωπαίοι και επομένως «οπαδοί» του ορθολογισμού, θα πρέπει να θεωρήσουμε ότι ο πρόσφορος τρόπος είναι αυτός της μεσότητας, του μέτρου και της ισορροπίας, προκειμένου να αντιμετωπισθούν τα ζητήματα, έως ότου επιτευχθεί η ενεργειακή ισορροπία με τελική αναφορά στην βιώσιμη ανάπτυξη. Με άλλα λόγια, και οι υδρογονάνθρακες μπορεί να συνδυαστούν και σε τελευταία ανάλυση να συνεισφέρουν στην μετάβαση, μια μετάβαση που θα χρειαστεί υποχρεωτικώς την συμβολή, για παράδειγμα του φυσικού αερίου για να επιτευχθεί, χωρίς να τεθεί σε κίνδυνο η ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού των χωρών.
ΙΙΙ. Επομένως, είναι εφικτή η συνύπαρξη των υδρογονανθράκων με τις ανανεώσιμες πηγές στο μεταβατικό στάδιο της μετάβασης; Η απάντηση δίνεται από τις ίδιες τις εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην έρευνα, εξόρυξη και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων. Οι εταιρείες αυτές, καθώς ανήκουν στις πλέον ισχυρές επιχειρήσεις του πλανήτη με τεράστιο οικονομικό υπόβαθρο, δεν θα επιθυμούσαν με κανένα τρόπο να δουν την κατάρρευσή τους και τον αποκλεισμό τους από την αγορά, επειδή ακριβώς το προϊόν τους δεν απορροφάταιμε την ίδια δυναμική, όπως έχουν συνηθίσει επί δεκαετίες.
IV.Για παράδειγμα, μπορούμε να δούμε πως αντιμετωπίζεται η σχέση μετάβασης και υδρογονανθράκων σε μια χώρα που είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός φυσικού αερίου στην Ευρώπη. Πρόκειται για την Νορβηγία. Η χώρα αυτή καλύπτει το 98% των αναγκών της σε ηλεκτρική ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές, ενώ έξι στα δέκα αυτοκίνητα είναι ηλεκτροκίνητα. Παράγει τέσσερα εκατομμύρια βαρέλια ισοδυνάμου πετρελαίου ημερησίως. Ωστόσο, δεν προτίθεται να μειώσει την εξόρυξη των υδρογονανθράκων, επειδή το έσοδο από την εκμετάλλευσή τους συνιστά το 17% του ΑΕΠ της χώρας. Επιπλέον, υπάρχει η αντίληψη ότι εκτός της μείωσης των εσόδων του κράτους, δεν θα μειωθούν ούτε οι ρύποι, αφού εξόρυξη θα μετατοπισθεί σε άλλες περιοχές. Η Νορβηγία διαθέτει μια εξελιγμένη και προωθημένη τεχνολογία στην έρευνα των υδρογονανθράκων, ενώ παραλλήλως έχει αναπτύξει μια αντίστοιχη εκπαίδευση σε πανεπιστημιακό επίπεδο που προσελκύει σπουδαστές από όλο τον κόσμο για την εκπαίδευση και μετεκπαίδευσή τους στην έρευνα και εκμετάλλευση των υδρογονανθράκων.
V. Όπως, λοιπόν, ήταν φυσικό οι πετρελαϊκές εταιρείες αποφάσισαν να προσαρμοστούν στην νέα επιχειρηματική πραγματικότητα. Υπό την έννοια αυτή, αποφάσισαν να πρωτοπορήσουν και να συνδυάσουν την πράσινη οικονομία με την εξόρυξη. Ξεκινούν έτσι με το αυτονόητο, ότι δηλαδή ο υδρογονάνθρακας που είναι συμβατός και αποδεκτός στην νέα εποχή και πρόκειται να υποκαταστήσει τον άνθρακα, τουλάχιστον σε επίπεδο ηλεκτροπαραγωγής, είναι το φυσικό αέριο. Εντοπίζουν πλέον την δραστηριότητά τους στην εξόρυξη του φυσικού αερίου και προετοιμάζουν και εφαρμόζουν επενδυτικά σχέδια, τα οποία περιλαμβάνουν την εγκατάσταση και λειτουργία πλωτών ανεμογεννητριών που θα παράγουν ηλεκτρική ενέργεια στις εγκαταστάσεις εξόρυξης, ενώ η παραγόμενη ενέργεια θα χρησιμοποιείται για την παραγωγή, καταρχάς «γαλάζια» και στην συνέχεια «πράσινου» υδρογόνου, ενώ τα κοιτάσματα θα μετεξελιχθούν σε αποθήκες δέσμευσης διοξειδίου του άνθρακα.Η συνέργεια αυτή δεν γίνεται μόνο στο πλαίσιο της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης που οι εταιρείες αυτές οφείλουν να επιδεικνύουν, αλλά συνιστά μια κίνηση επιβίωσης και αυτοπροστασίας σε μια νέα μεταβαλλόμενη οικονομική πραγματικότητα. Μια κίνηση που δείχνει την ευελιξία της επιχειρηματικότητας να προσαρμόζεται σε νέες εξελίξεις.
VI.Στις 13.01.2021, η Total και η Engie υπέγραψαν συμφωνία συνεργασίας για τον σχεδιασμό, την ανάπτυξη, την κατασκευή και την λειτουργία του έργου Masshylia, του μεγαλύτερου εργοστασίου παραγωγής υδρογόνου στη Γαλλία στο Châteauneuf-les-Martigues στην περιοχή Provence -Alpes- Côted' Azur South. Το έργο βρίσκεται στην καρδιά του βιο-διυλιστηρίου LaMède της Total και τροφοδοτείται από ηλιακά αγροκτήματα συνολικής ισχύος άνω των 100 MW. Ο ηλεκτρολύτης 40 MW θα παράγει πέντε τόνους πράσινου υδρογόνου την ημέρα για να καλύψει τις ανάγκες της διαδικασίας παραγωγής βιοκαυσίμων στο La'sMède της Total, μειώνοντας τις εκπομπές κατά 15.000 τόνους εκπομπών CO2 ετησίως. Πρόκειται για μια καινοτόμο λύση διαχείρισης για την παραγωγή και αποθήκευση υδρογόνου.
VII.Το παραπάνω έργο ενσωματώνει την εφαρμογή πέντε καινοτομιών που προδιαγράφουν τις λύσεις της βιομηχανίας για την απαλλαγή από άνθρακα, χωρίς προηγούμενο στην Ευρώπη· ένα ψηφιακό πιλοτικό σύστημα για την συνεχή παροχή υδρογόνου με διαχείριση της παραγωγής ηλιακής ηλεκτρικής ενέργειας σε πραγματικό χρόνο·βελτιστοποίηση της ενσωμάτωσης πολλών φωτοβολταϊκών εκμεταλλεύσεων που τροφοδοτούν τον ηλεκτρολύτη για την ελαχιστοποίηση των απωλειών ενέργειας και τον περιορισμό της συμφόρησης του δικτύου· μεγάλης κλίμακας αποθήκευση υδρογόνου για εξισορρόπηση της διακοπτόμενης παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και της συνεχούς κατανάλωσης υδρογόνου· σύνδεση συνεχούς ρεύματος μεταξύ ενός φωτοβολταϊκού αγροκτήματος και του ηλεκτρολύτη για την βελτίωση του ενεργειακού ισοζυγίου· βελτιωμένη βιομηχανική ασφάλεια χάρη στην χρήση τρισδιάστατων ψηφιακών μοντέλων για κάθε στοιχείο της εγκατάστασης.Hπρωτοβουλία αυτή της μεγαλύτερης εταιρείας υδρογονανθράκων της Γαλλίας και μιας από τις μεγαλύτερες του κόσμου δείχνει την τάση επιχειρηματικής μεταμόρφωσης και προσαρμογής των εταιρειών αυτών στην νέα πραγματικότητα.
VIII. Η Χώρα μας είναι αποκλειστικώς κράτος-καταναλωτής υδρογονανθράκων. Καθώς στερείται πηγών παραγωγής υδρογονανθράκων, όπως η πλειονότητα των κρατών μελών της ΕΕ, η Ελλάδα εισάγει το σύνολο των αναγκών της από τρίτες χώρες και κυρίως από τις Αραβικές χώρες και τις ΗΠΑ. Αυτού του είδους η εξάρτηση, εκτός των οικονομικών επιπτώσεων στην οικιακή και την εθνική οικονομία, λόγω των απρόβλεπτων μεταβολών των διεθνών τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, έχει και σοβαρές γεωπολιτικές συνέπειες. Καθιστά την Χώρα ενεργειακώς εξαρτημένη.
ΙΧ.Στις αρχές της δεκαετίας του 2010, το Ελληνικό Δημόσιο ξεκίνησε μια σειρά πρωτοβουλιών για την παραχώρηση πεδίων για την έρευνα και εξόρυξη υδρογονανθράκων σε περιοχές της δυτικής Ελλάδας. Τελικώς, το σοβαρό ενδιαφέρον αναζωπυρώθηκε και με τις εξαγγελίες της νέας αμερικανικής διοίκησης και την πρόσφατη ανακήρυξη ως αναδόχων μεταξύ των κολοσσών της παγκόσμιας αγοράς υδρογονανθράκων και μάλιστα αμερικανικών, με τις εντεύθεν γεωπολιτικές (θετικές) επιπτώσεις για την έρευνα και εξόρυξη νοτίως της Κρήτης.
Χ. Η ανακάλυψη ποσοτήτων φυσικού αερίου θα προσδώσει προστιθέμενη αξίαστο Ελληνικό Κράτος, δεδομένης πλέον της μεγάλης εμπορικής και γεωπολιτικής αξίας του σε διεθνές επίπεδο. Ένας άλλος αποφασιστικός παράγοντας που επιδράμε την ανακάλυψη ποσοτήτων φυσικού αερίου, είναι η ανάγκη διαφοροποίησης των πηγών είτε αυτό αναφέρεται στην Ελλάδα είτε στην ΕΕ. Το Ελληνικό φυσικό αέριο θα συμβάλλει, επίσης, στην κάλυψη ενός μέρους των αναγκών της ζήτησης στην χώρα, ιδίως σε μια περίοδο που το ενεργειακό αυτό προϊόν πρόκειται να υποκαταστήσει τα περισσότερο ρυπογόνα ενεργειακά προϊόντα. Ωσαύτως, θα αποτελέσει ένα σημαντικό έσοδο για την οικονομία της Χώρας.Ακολούθως, είναι προφανές ότι η ανακάλυψη των κοιτασμάτων φυσικού αερίου θα συνεισφέρει στην ασφάλεια του εφοδιασμού όχι μόνο της Ελλάδας, αλλά και ολόκληρης της ΕΕ. Τέλος, αναφορικώς προς το περιβαλλοντικό ζήτημα, το αποτύπωμα του φυσικού αερίου που δεν παύει να είναι ένα ορυκτό καύσιμο, είναι ανεκτό τόσο στην περίοδο της μετάβασης όσο και μετέπειτα.
ΧΙ.Συμπερασματικώς, πρώτον, η Χώρα μας δεν πρέπει να απεμπολήσει την άσκηση των δικαιωμάτων της για την έρευνα και εκμετάλλευση του φυσικού αερίου, δεδομένου ότι αυτό θα τής προσδώσει προστιθέμενη γεωπολιτική και οικονομική αξία·δεύτερον, το γεγονός ότι συμφώνως προς τον Ευρωπαϊκό Οδικό Χάρτη για την Ενέργεια μέχρι το 2050, η ζήτηση ενέργειας πρέπει να καλύπτεται κατά 35% από φυσικό αέριο, καθιστά την περαιτέρω έρευνα και εκμετάλλευση επιτακτική, ώστε η χώρα μας να μην βρίσκεται κάθε φορά ενεργειακός «όμηρος» τρίτων κρατών-παραγωγών·τρίτον, η χώρα μας θα αποκτήσει μια σημαντική γεωπολιτική θέση στην ανατολική Μεσόγειο, η οποία - προστιθέμενη στην αντίστοιχη αξία άλλων συμμαχικών χωρών - θα ενισχύσειτα κυριαρχικά της δικαιώματα, όπως αυτά απορρέουν από το Δίκαιο της Θάλασσας·τέταρτον, είτε από την μείωση της εισαγωγής φυσικού αερίου από τρίτες χώρες είτε από την πώληση της παραγωγής των κοιτασμάτων της, η Χώρα θα προσθέσει μια σημαντική πηγή πλούτου, χωρίς να έχει δαπανήσει τίποτε.
* Λίγα λόγια για τον κ. Θεόδωρο Πανάγο
Ο Θεόδωρος Πανάγος είναι δικηγόρος, ΔΝ, διαχειριστής εταίρος της δικηγορικής εταιρείας «Πανάγος-Σπηλιοπούλου» (www.thvlaw.com), με ειδίκευση στην ενέργεια και το περιβάλλον. Είναι αναπληρωτής καθηγητής στο Διεθνές Πανεπιστήμιο Ελλάδος, όπου διδάσκει Δίκαιο της Ενέργειας και Διασυνοριακό Εμπόριο Ενέργειας. Έχει, επίσης, διδάξει Δίκαιο των Υδρογονανθράκων στην Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου του Exeter (2016-19). Έχει διατελέσει αντιπρόεδρος της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ, 2005-10) και μέλος του Συμβουλίου Εθνικής Ενεργειακής Στρατηγικής (ΣΕΕΣ, 2007-9). Είναι πρόεδρος του Δ.Σ. της εταιρείας GASTRADEA.E. (2024-σήμερα).Έχει λάβει μέρος, ως ομιλητής, σε πολλά συνέδρια και ημερίδες με αντικείμενο την ενέργεια και την ενεργειακή πολιτική. Έχει συγγράψει μονογραφίες στον τομέα της ενέργειας και μεταξύ αυτών «Έρευνα και Εκμετάλλευση των Υδρογονανθράκων» (Εκδόσεις Σάκκουλα, 2014). Περισσότερα στοιχεία σε σχέση με το δημοσιευμένο κείμενο, μπορεί ο αναγνώστης να βρει στο βιβλίο των Θ. Πανάγου/Κ. Κόμνιου «Κλιματική Κρίση-Τομεακές Επιπτώσεις» (Εκδόσεις Σάκκουλα, 2022).