των λειτουργικών αναγκών των ενοίκων (φωτισμός, εξοπλισμός HVAC, αντλίες θερμότητας, θέρμανση νερού, συσκευές σπιτιού και γραφείου, φόρτιση ηλεκτρικών οχημάτων, συστήματα αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας – μπαταρίες). Η λειτουργία των συστημάτων αυτών καταναλώνει ηλεκτρική ενέργεια, η οποία παρέχεται κατά κύριο λόγο από το δίκτυο, αφού η αυτοπαραγωγή από φωτοβολταϊκά συστήματα έχει μικρή συμμετοχή και τα συστήματα συμπαραγωγής σχεδόν μηδενική.
Ωστόσο, η ευρεία εγκατάσταση φωτοβολταϊκών συστημάτων, από τις αρχές του 2000, άρχισε να μετατρέπει τα κτίρια από «καταναλωτές» και σε «παραγωγούς» ηλεκτρικής ενέργειας, ενισχύοντας την προσπάθεια επίτευξης του «κτιρίου (σχεδόν) μηδενικής ενέργειας» (n ZEB–nearly Zero Energy Building). Ο όρος «μηδενική ενέργεια» δεν αφορά στην ενεργειακή κατανάλωση του κτιρίου, αφού όσο και να μειωθεί δεν μπορεί να μηδενισθεί, αλλά στην τάση προς μηδενισμό της ηλεκτρικής ενέργειας που λαμβάνεται από το δίκτυο, ώστε τα κτίρια αυτά να είναι ενεργειακά σχεδόν αυτόνομα.
Η εφαρμογή του μοντέλου net-metering επέτρεπε στους ιδιοκτήτες φωτοβολταϊκών συστημάτων (οικιακών ή εμπορικών/βιομηχανικών) να αξιοποιούν (υπό όρους) το δίκτυο ως σύστημα αποθήκευσης της μη καταναλισκόμενης ενέργειας, χωρίς περαιτέρω πλεονεκτήματα. Η υιοθέτηση του μοντέλου net-billing και η διαδικασία του φυσικού και του εικονικού συμψηφισμού της παραγόμενης (αυτοπαραγωγή) με την καταναλισκόμενη ενέργεια, και η θεσμοθέτηση των Φορέων Σωρευτικής Εκπροσώπησης (ΦοΣΕ), αλλάζουν τα δεδομένα και επιτρέπουν στα κτίρια να γίνουν ενεργοί κρίκοι της αλυσίδας ενέργειας, με τη μετατροπή τους σε «κτίρια θετικής ενέργειας» (PEB–Positive Energy Buildings), με την ενέργεια που παράγουν, πέρα από την κάλυψη των δικών τους αναγκών, να έχουν τη δυνατότητα να την εγχέουν κοστολογημένη στο δίκτυο.
Δομικά στοιχεία του νέου ενεργειακού τοπίου στα κτίρια είναι:
- οι έξυπνοι μετρητές,
- οι έξυπνες συσκευές (οικιακές ή γραφείου), και
- τα έξυπνα δίκτυα
Οι πρώτοι μεταδίδουν μόνο δεδομένα μετρήσεων και επιτρέπουν, εκτός άλλων, στους παρόχους να γνωρίζουν την κατανομή της ηλεκτρικής ενέργειας ως προς το πού καταναλώνεται και με ποια χρονική κατανομή. Έτσι μπορούν, για παράδειγμα, να ρυθμίζουν την προτεραιοποίηση των πηγών παραγωγής τους (στα πλαίσια των προσφορών που έχουν δώσει στην ημερήσια αγορά), να παρέχουν συμβουλές, υποδείξεις και κίνητρα στους πελάτες τους για χρονική ανακατανομή των καταναλώσεων/φορτίων, να προετοιμάζονται κατάλληλα για μηνιαίες περιόδους υψηλής ζήτησης ή για τις τάσεις των καταναλωτών και έγκαιρη χάραξη στρατηγικής για την παραγωγή και κάλυψη της ζήτησης.
Οι δεύτερες επιτρέπουν στους καταναλωτές (α) να έχουν πλήρη και σε πραγματικό χρόνο εικόνα της λειτουργίας και των ενεργειακών καταναλώσεων των συσκευών τους, και (β) να προγραμματίζουν και να ρυθμίζουν τη λειτουργία τους βάσει των υποδείξεων και των κινήτρων του παρόχου τους. Σε πιο προχωρημένο επίπεδο οι καταναλωτές μπορούν, βάσει προσυμφωνημένων προδιαγραφών, διασφαλίσεων και εγγυήσεων, να εκχωρούν στον πάροχο τη ρύθμιση λειτουργίας των συσκευών τους, ώστε χωρίς να μεταβάλλονται οι επιθυμίες και οι ανάγκες τους, ο πάροχος να βελτιστοποιεί το ενεργειακό του προφίλ ως προς τις δικές του συνθήκες λειτουργίας ή ως προς τις υποδείξεις του διαχειριστή του δικτύου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί, πριν από αρκετά χρόνια, η άποψη στελέχους του χώρου της ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα, που έλεγε ότι «εάν μπορούσα να διακόψω για δέκα λεπτά τη λειτουργία των κλιματιστικών κάποιες στιγμές τον Ιούλιο, οι χρήστες δεν θα προλάβαιναν να το καταλάβουν, αλλά ο διαχειριστής θα απέφευγε την εμφάνιση αιχμών στη ζήτηση και ως εκ τούτου την ανάγκη λειτουργίας ή και ύπαρξης ηλεκτροπαραγωγικών μονάδων αιχμής με πολύ υψηλό κόστος κατασκευής και λειτουργίας μόνο για πολύ μικρά χρονικά διαστήματα κατά τη διάρκεια όλου του έτους».
Τα τρίτα, με τη δυνατότητά τους εκτός από ενέργεια να μεταφέρουν και πληροφορία, αλλάζουν τελείως τη μορφή και λειτουργία των δικτύων. Γίνονται τα βασικά εργαλεία για την ενεργειακή μετάβαση σε απανθρακοποίηση του τομέα, με την μεγαλύτερη διείσδυση των ΑΠΕ και την ευρύτερη αξιοποίηση (εκμετάλλευση) της αποθήκευσης. Αυτό σημαίνει μεγαλύτερη αξιοποίηση διασπαρμένων (τοπικών) πηγών παραγωγής ενέργειας, οι οποίες λόγω της διασποράς τους, με τα σημερινά δεδομένα, μένουν ανεκμετάλλευτες ή έχουν πολύ μικρό όφελος.
Με αυτά ως δεδομένα μπορεί να αλλάξει ο τρόπος που αντιμετωπίζονται ενεργειακά τα κτίρια:
- Από την τρέχουσα πρακτική, που είναι η κάθε ιδιοκτησία (διαμέρισμα, κτίριο ή κατοικία) να αντιμετωπίζεται μεμονωμένο ενεργειακά είτε για την κατανάλωση και την εξοικονόμηση ενέργειας, είτε για την αυτοπαραγωγή και αποθήκευση ενέργειας όπου τα ενεργειακά δεδομένα του κτιρίου (ακόμη και σε επίπεδο πολυκατοικίας ή επαγγελματικού κτιρίου) είναι μικρά σε σύγκριση με την κλίμακα του δικτύου.
- Στην ψηφιακή διασύνδεση πολλών κτιρίων, όπου ενεργειακά αντιμετωπίζονται όχι ως μεμονωμένες μονάδες, αλλά ως σύνολο κατανάλωσης, αποθήκευσης και παραγωγής, δημιουργώντας ένα νέο τοπίο τόσο για τους φορείς της ενέργειας, όσο και για τους ιδιοκτήτες και διαχειριστές των κτιρίων.
Στο νέο αυτό τοπίο αναπτύσσονται νέα επιχειρηματικά μοντέλα προς όφελος των συμμετεχόντων, αλλά και τις εθνικής οικονομίας, δημιουργώντας πρόσθετες πηγές εσόδων, που μέχρι σήμερα μένουν αναξιοποίητες:
- Τα μικρά ενεργειακά μεγέθη κατανάλωσης και παραγωγής των κτιρίων, μπορούν να «συσσωρευθούν» και να δημιουργήσουν οικονομίες κλίμακας. Οι ΦοΣΕ, οι οποίοι από φορείς «εκπροσώπησης» στην ημερήσια αγορά ενέργειας, γίνονται φορείς «διαχείρισης» συσσωρευμένων μεγεθών ευέλικτων καταναλώσεων που μπορούν να παράσχουν ενεργειακές υπηρεσίες:
o Στην αγορά ενέργειας, ως Εικονικοί Σταθμοί Ηλεκτροπαραγωγής (VPP–Virtual Power Plants) – (ΕΣΕΚ, σελίδα 74539):
- να κάνουν προσφορές για την κάλυψη των αιχμών ζήτησης, όποτε προκύπτουν, είτε μειώνοντας τη ζήτηση (μειώνοντας τα φορτία των πελατών τους), είτε αυξάνοντας την προσφορά ενέργειας από την παραγόμενη ή την αποθηκευμένη ενέργεια των πελατών τους, ή
- να κάνουν προσφορές στην καθημερινή αγοραπωλησία ενέργειας είτε στην αγορά της επόμενης ημέρας, είτε στην ενδοημερήσια διαπραγμάτευση
- Στην αγορά εξισορρόπησης με προσφορά υπηρεσιών δικτύου σε πραγματικό χρόνο:
- με διαδικασίες ανταπόκρισης στη ζήτηση (demandresponse),
- απορροφώντας ενέργεια για τη φόρτιση ή εγχέοντας ενέργεια από την εκφόρτιση μπαταριών εγκατεστημένων στα κτίρια (μετά τον μετρητή – behind the meter) ή στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, ανάλογα με τα ποσοστά διείσδυσης των εγκαταστάσεων ΑΠΕ μεγάλης κλίμακας
- Βάσει των δεδομένων από τους έξυπνους μετρητές, οι καταναλωτές(ιδιοκτήτες ή διαχειριστές των κτιρίων)μπορούν να συνάψουν συμφωνίες παροχής «Ενέργειας ως Υπηρεσία» (EaaS–Energy asa Service), βελτιστοποιώντας την ενεργειακή αποδοτικότητα του κτιρίου τους με ταυτόχρονη απλοποίηση και απαλλαγή από μία σειρά κοστοβόρων διαδικασιών και εξοπλισμού.
Εν κατακλείδι, σε μια επερχόμενη εποχή με αυξημένη τη διασυνδεσιμότητα, την αυτοματοποίηση και τον εξηλεκτρισμό όλο και περισσότερων συστημάτων και δραστηριοτήτων, η σωρευτικά ενεργειακή αντιμετώπιση των κτιρίων όχι μόνο ως «καταναλώσεις» (ηλεκτρικά φορτία), αλλά και ως μονάδες «παραγωγής» και «αποθήκευσης» ηλεκτρικής ενέργειας δημιουργούν προϋποθέσεις για (α) βέλτιστη ενεργειακή αποδοτικότητα, (β) μεγαλύτερη διείσδυση των μεγάλων εγκαταστάσεων ΑΠΕ, (γ) εξισορροπημένη λειτουργία του δικτύου με μέγιστη ευελιξία σε πολλαπλές πηγές τροφοδοσίας, και (δ) δημιουργία νεών επιχειρηματικών δραστηριοτήτων με οικονομικά οφέλη για τους μέχρι τώρα «αδρανείς» ιδιοκτήτες και διαχειριστές κτιρίων. Προφανώς, από την περιγραφή ενός πλαισίου στρατηγικής, μέχρι την πλήρη εφαρμογή των διαδικασιών αυτών απαιτείται η διαμόρφωση κατάλληλου νομοθετικού και ρυθμιστικού πλαισίου, η λεπτομερής τεχνικοοικονομική ανάλυση, όχι μόνο σε γενικό πλαίσιο, αλλά και σε επίπεδο μεμονωμένου έργου και, τέλος, η σωστή ενημέρωση των εμπλεκόμενων, αλλά μη επαγγελματιών στα θέματα ενέργειας.
*Λίγα λόγια για τον Δρ. Γιώργο Αγερίδη, Μηχανολόγο Μηχανικό, Σύμβουλο Ενέργειας και Περιβάλλοντος
Είναι Σύμβουλος σε θέματα Διαχείρισης Ενέργειας και Περιβάλλοντος, με εξειδίκευση στην Εξοικονόμηση Ενέργειας, στη Διασπαρμένη Παραγωγή και στα Ηλεκτρικά Αυτοκίνητα.
Μέχρι τον Νοέμβριο του 2022 ήταν Διευθυντής της Διεύθυνσης Ενεργειακής Αποδοτικότητας στο Κέντρο Ανανεώσιμων Πηγών και Εξοικονόμησης Ενέργειας (ΚΑΠΕ). Από τον Φεβρουάριο μέχρι τον Σεπτέμβριο 2012 ήταν επίσης αναπληρωτής Γενικός Διευθυντής.
Είναι Διδάκτορας Μηχανολόγος Μηχανικός του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου.
Έχει εργαστεί στους τομείς των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και της Προστασίας του Περιβάλλοντος ως σύμβουλος στον ιδιωτικό και τον δημόσιο τομέα. Για πολλά χρόνια ήταν πραγματογνώμονας σε ασφαλιστικές εταιρίες με εξειδίκευση στις βιομηχανικές εγκαταστάσεις.
Έχει διατελέσει Πρόεδρος του Ελληνικού Συνδέσμου Συμπαραγωγής Ηλεκτρισμού και Θερμότητας – ΕΣΣΗΘ, Πρόεδρος του Ελληνικού Ινστιτούτου Ηλεκτροκίνητων Οχημάτων – ΕΛΙΝΗΟ και μέλος της Διοικούσας Επιτροπής του Ελληνικού Ινστιτούτου Διοίκησης Παραγωγής – ΕΙΔΙΠ, της Ελληνικής Εταιρείας Διοίκησης Επιχειρήσεων – ΕΕΔΕ.
Έχει συνεισφέρει στη συγγραφή τεσσάρων βιβλίων, ενώ είναι συγγραφέας πολλών δημοσιεύσεων σε επιστημονικά συνέδρια, καθώς και διαφόρων άρθρων σε τεχνικά και επιστημονικά περιοδικά.