με τη μέση τιμή στην οποία αγοράζουμε, επί 100. Πάνω από το 100, η χώρα πουλάει ακριβότερα απ’ ό,τι αγοράζει. Κάτω από το 100, πουλάει φθηνά και αγοράζει ακριβά. Δηλαδή αντί να καταναλώσει η ίδια το φτηνό προϊόν το εξάγει και αναγκάζεται να εισάγει ακριβό προϊόν. Αυτό είναι σύμπτωμα ύπαρξης δομικού προβλήματος.
Αν ένα προϊόν είναι πράγματι φθηνό, το λογικό είναι να το καταναλώσει πρώτα ο εγχώριος καταναλωτής και όχι ο ξένος. Μια χώρα που το στέλνει έξω σε χαμηλή τιμή το κάνει επειδή δεν μπορεί να το αξιοποιήσει η ίδια. Το θετικό ισοζύγιο, λοιπόν, δεν αποδεικνύει όφελος· μπορεί να κρύβει αδυναμία. Είναι η γνωστή παγίδα των υπανάπτυκτων οικονομιών: εξάγουν φθηνά για να αποκτήσουν συνάλλαγμα και εισάγουν ακριβά, προς όφελος των ανεπτυγμένων χωρών.
Τι δείχνουν τα στοιχεία για τον ηλεκτρισμό; Από τον Ιανουάριο του 2025 έως σήμερα (το 2026), οι όροι εμπορίου ήταν κάτω από το 100 στους περισσότερους μήνες. Το ίδιο ισχύει για όλες τις εργάσιμες ημέρες της εβδομάδας.
Η αιτία είναι γνωστή. Τις ώρες της ηλιοφάνειας παράγεται φθηνό ρεύμα που η χώρα δεν μπορεί να καταναλώσει και, επειδή δεν έχει πού να το αποθηκεύσει, το εξάγει. Το βράδυ, όταν ο ήλιος δύει και οι τιμές ανεβαίνουν, η χώρα εισάγει. Οι γείτονες που διαθέτουν αποθήκευση το αγοράζουν φθηνά και το χρησιμοποιούν αργότερα, όταν το ρεύμα είναι ακριβότερο. Το φθηνό δικό μας προϊόν το χρησιμοποιούν για εγχώρια χρήση αλλά και για εξαγωγή σε πολύ υψηλότερες τιμές από αυτές που το εισήγαγαν. Το όφελος πηγαίνει στη δική τους οικονομία. Ο Ελληνας καταναλωτής στερείται το φθηνό προϊόν που παράγει η χώρα του γιατί δεν είχε πού να το αποθηκεύσει.
Η λύση είναι η αποθήκευση, δηλαδή οι μπαταρίες (αλλά και τα υδροηλεκτρικά με άντληση και αποθήκευση νερού). Οι μπαταρίες κερδίζουν από τη διαφορά τιμών ανάμεσα στις μεσημεριανές και τις βραδινές ώρες: φορτίζουν φθηνά και πουλούν ακριβά. Ομως, όσο περισσότερες μπαίνουν στο σύστημα, τόσο η διαφορά αυτή μικραίνει. Τα έσοδα μειώνονται για όλες, ώσπου να δυσκολεύονται να εξυπηρετήσουν το κεφαλαιουχικό τους κόστος.
Στην πρόσφατη λίστα προτεραιότητας έχουν ενταχθεί μπαταρίες ισχύος άνω των 4,5 GW. Το σύστημα τις χρειάζεται όλες: χωρίς αυτές, το φθηνό μεσημεριανό ρεύμα θα συνεχίσει να φεύγει στο εξωτερικό. Η οικονομική τους βιωσιμότητα όμως είναι αβέβαιη, αν όλες μαζί περιμένουν εισπράξεις μόνο από τη χρηματιστηριακή αγορά ηλεκτρισμού. Η προοπτική αυτή δυσκολεύει τη χρηματοδότησή τους.
Γι’ αυτό οι χώρες που ανέπτυξαν γρήγορα μεγάλη ισχύ μπαταριών εφάρμοσαν κάποιον μηχανισμό λειτουργικής ενίσχυσης ή εγγύησης ελάχιστων εσόδων, με έγκριση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Με τον τρόπο αυτό οι επενδυτές γνωρίζουν ότι θα καλύψουν το κόστος τους, ακόμη κι όταν η διαφορά τιμών μικρύνει. Στην Ελλάδα, αντίθετα, ο μεγάλος όγκος των επενδύσεων σε μπαταρίες έχει αφεθεί οικονομικά στην τύχη της χρηματιστηριακής αγοράς.
Ετσι κινδυνεύει να διαιωνιστεί το φαινόμενο: να εξάγουμε φθηνά και να εισάγουμε ακριβά, ενώ μεγάλες ποσότητες ανανεώσιμης ενέργειας θα περικόπτονται και θα μένουν αναξιοποίητες. Δεν έχουμε λοιπόν λόγο να είμαστε περήφανοι για το ισοζύγιο. Λόγο θα έχουμε όταν οι όροι εμπορίου ξεπεράσουν το 100, δηλαδή όταν το φθηνό ρεύμα θα το απολαμβάνει ο εγχώριος καταναλωτής και δεν θα εξάγεται για να το απολαύσουν άλλοι.
* Ο κ. Παντελής Κάπρος είναι ομότιμος καθηγητής Ενεργειακής Οικονομίας στο ΕΜΠ.
** Το άρθρο δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή 17/11/2026.