Στα μερίδια καυσίμου στο μείγμα ηλεκτροπαραγωγής, επικρατεί έντονη αστάθεια. Η παραγωγή από θερμικές μονάδες με φυσικό αέριο εμφανίζεται ιδιαίτερα αυξημένη ύστερα από πολλούς μήνες κυριαρχίας των ΑΠΕ.
Είναι ενδεικτικό ότι σήμερα, το ποσοστό συμμετοχής είναι 41-40% (ΑΠΕ- φ. αέριο), ενώ χθες, Κυριακή, 15 του μήνα, στα μερίδια καυσίμου κυριάρχησαν οι εισαγωγές το φυσικό αέριο και ο λιγνίτης, με ποσοστά 51%, 30% και 10% ενώ το μερίδιο των ΑΠΕ κατρακύλισε στο 1,65%!
Αντιθέτως, το Σάββατο, 14 Νοεμβρίου, οι ΑΠΕ μονοπώλησαν την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, σε ποσοστό πάνω από 90%.

(Διακυμάνσεις τιμών φυσικού αερίου στο TTF, τελευταίων πέντε ετών. Πηγή: barchart.com)
Όλα τούτα συμβαίνουν καθώς η δημοσιονομική εικόνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης παρουσιάζει μια αξιοσημείωτη αντίφαση. Την ώρα που οι χώρες οι οποίες βρέθηκαν στο επίκεντρο της κρίσης δημόσιου χρέους της Ευρωζώνης την περίοδο 2009-2018 έχουν σε μεγάλο βαθμό αποκαταστήσει τη δημοσιονομική τους ισορροπία, σημαντικές οικονομίες της Δυτικής και Κεντρικής Ευρώπης βρίσκονται σήμερα αντιμέτωπες με αυξανόμενες πιέσεις, οι οποίες έχουν οδηγήσει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην ενεργοποίηση των διαδικασιών δημοσιονομικής επιτήρησης.
Συνολικά, δέκα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπάγονται σήμερα στη Διαδικασία Υπερβολικού Ελλείμματος, καθώς εμφανίζουν δημοσιονομικά ελλείμματα υψηλότερα από το όριο του 3% του ΑΕΠ ή δημόσιο χρέος που υπερβαίνει το 60% του ΑΕΠ, σύμφωνα με τους κανόνες του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης.
Στον κατάλογο περιλαμβάνονται η Αυστρία, το Βέλγιο, η Βουλγαρία, η Φινλανδία, η Γαλλία, η Ουγγαρία, η Ιταλία, η Πολωνία, η Ρουμανία και η Σλοβακία. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι δημοσιονομικές αποκλίσεις είναι ιδιαίτερα μεγάλες.
Στο Βέλγιο, το έλλειμμα προβλέπεται να προσεγγίσει το 5% του ΑΕΠ, ενώ το δημόσιο χρέος βρίσκεται περίπου στο 112%. Στη Γαλλία, αντίστοιχα, το δημοσιονομικό έλλειμμα εκτιμάται περίπου στο 5,4% του ΑΕΠ, καταδεικνύοντας το μέγεθος της δυσκολίας που αντιμετωπίζει μία από τις μεγαλύτερες οικονομίες της Ευρώπης.
Οι περισσότερες από τις διαδικασίες κινήθηκαν επισήμως ή επανενεργοποιήθηκαν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο μεταξύ του 2024 και του πρώτου εξαμήνου του 2026, καθώς επανήλθαν σε πλήρη εφαρμογή οι ευρωπαϊκοί δημοσιονομικοί κανόνες μετά την περίοδο αναστολής τους λόγω της πανδημίας. Η επαναφορά της δημοσιονομικής πειθαρχίας συνέπεσε, μάλιστα, με μια περίοδο κατά την οποία οι κυβερνήσεις εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν αυξημένες δημόσιες δαπάνες, υψηλότερο κόστος εξυπηρέτησης του χρέους, αλλά και τις οικονομικές συνέπειες της ενεργειακής κρίσης.
Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη πολιτική και οικονομική σημασία. Η δημοσιονομική πίεση δεν περιορίζεται πλέον στις μικρότερες ή οικονομικά ασθενέστερες χώρες της περιφέρειας, όπως συνέβαινε κατά την προηγούμενη κρίση της Ευρωζώνης. Αντίθετα, έχει μεταφερθεί στην καρδιά της ευρωπαϊκής οικονομίας, με τη Γαλλία, την Ιταλία και το Βέλγιο να αποτελούν χαρακτηριστικές περιπτώσεις χωρών που δυσκολεύονται να συνδυάσουν τις αυξημένες ανάγκες χρηματοδότησης του κράτους με την τήρηση των ευρωπαϊκών δημοσιονομικών κανόνων.
Από την κρίση της περιφέρειας στις δημοσιονομικές δυσκολίες του ευρωπαϊκού πυρήνα
Η σύγκριση με την προηγούμενη κρίση δημόσιου χρέους είναι αποκαλυπτική. Κατά την περίοδο 2009-2018, το επίκεντρο της δημοσιονομικής αναταραχής βρισκόταν κυρίως στην Ελλάδα, την Ιρλανδία, την Πορτογαλία, την Ισπανία και την Κύπρο. Οι χώρες αυτές αναγκάστηκαν να εφαρμόσουν εκτεταμένα προγράμματα οικονομικής προσαρμογής, να προχωρήσουν σε περιορισμό των δημόσιων δαπανών και να αναδιαρθρώσουν σημαντικές πτυχές των οικονομιών τους.
Σήμερα, η εικόνα είναι διαφορετική. Οι περισσότερες από τις χώρες που βρέθηκαν τότε στο επίκεντρο της κρίσης έχουν ολοκληρώσει τα προγράμματα οικονομικής στήριξης και έχουν βελτιώσει σημαντικά τη δημοσιονομική τους θέση. Η Ελλάδα, μάλιστα, παρουσιάζει πλέον δημοσιονομικό πλεόνασμα, παρά το γεγονός ότι εξακολουθεί να διαθέτει το υψηλότερο δημόσιο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Αντίθετα, οικονομίες με πολύ μεγαλύτερο παραγωγικό και χρηματοδοτικό βάθος, όπως η Γαλλία και η Ιταλία, εμφανίζουν επίμονα ελλείμματα, ενώ το υψηλό επίπεδο του δημόσιου χρέους περιορίζει τα περιθώρια άσκησης δημοσιονομικής πολιτικής. Πρόκειται για μια αντιστροφή της εικόνας που κυριάρχησε την προηγούμενη δεκαετία και η οποία αναδεικνύει ότι η δημοσιονομική σταθερότητα δεν αποτελεί αυτονόητο πλεονέκτημα ακόμη και για τις ισχυρότερες οικονομίες της Ευρώπης.
Η Ελλάδα απέναντι στις μεγάλες οικονομίες της Ευρώπης
Τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Eurostat για το δεύτερο τρίμηνο του 2026, σε συνδυασμό με τα δημοσιονομικά αποτελέσματα του 2025, αποτυπώνουν με σαφήνεια τις διαφορετικές ταχύτητες που έχουν διαμορφωθεί στην Ευρώπη.
Στο μέτωπο του δημόσιου χρέους, η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται στην πρώτη θέση, με τον σχετικό δείκτη να διαμορφώνεται στο 140,8% του ΑΕΠ το δεύτερο τρίμηνο του 2026, έναντι 145,4% το τέταρτο τρίμηνο του 2025. Ακολουθεί η Ιταλία με 139,9%, έναντι περίπου 136,7% στο τέλος του 2025, ενώ η Γαλλία καταγράφει 119,1%, από περίπου 115,7% στο τέλος της προηγούμενης χρονιάς.
Η Ισπανία βρίσκεται στο 101,4%, έναντι περίπου 100,5% στο τέλος του 2025, ενώ η Γερμανία εμφανίζει χρέος 63,4%, από περίπου 62,8%. Στον αντίποδα, η Βουλγαρία διατηρεί ένα από τα χαμηλότερα επίπεδα δημόσιου χρέους στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με τον σχετικό δείκτη να διαμορφώνεται μόλις στο 28,7%.

Ωστόσο, η δημοσιονομική εικόνα των χωρών καθαυτή, είναι διαφορετική. Η Ελλάδα βρίσκεται σε σαφώς καλύτερη θέση σε σύγκριση με αρκετές απ΄πο τις μεγάλες οικονομίες της Ευρώπης.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για το 2025, η Ελλάδα κατέγραψε δημοσιονομικό πλεόνασμα 2,0% του ΑΕΠ. Την ίδια στιγμή, η Ιταλία εμφάνισε έλλειμμα 3,1%, η Γαλλία 5,1%, η Ισπανία 2,4%, η Γερμανία 2,9% και η Βουλγαρία 4,0%.

Αυτό αναδεικνύει μια άλλη διάσταση των δημοσίων οικονομικών μιας χώρας, δηλαδή, ότι το ύψος του δημόσιου χρέους δεν αποτυπώνει από μόνο του τη δημοσιονομική κατάσταση μιας χώρας. Εξίσου σημαντική είναι η δυνατότητά της να παράγει πρωτογενή πλεονάσματα, να ελέγχει τις δημόσιες δαπάνες και να περιορίζει τις νέες δανειακές ανάγκες της. Η Ελλάδα εξακολουθεί να έχει εξαιρετικά υψηλό χρέος, αλλά η επίτευξη πλεονάσματος 2,0% το 2025 καταδεικνύει τη σημαντική μεταβολή της δημοσιονομικής της εικόνας. Αντίθετα, η Γαλλία και η Ιταλία αντιμετωπίζουν το πρόβλημα του υψηλού χρέους σε συνδυασμό με συνεχιζόμενα ελλείμματα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περίπτωση της Βουλγαρίας, η οποία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα των κινδύνων που μπορεί να δημιουργήσει η ταχεία αύξηση των κρατικών δαπανών ακόμη και σε μια χώρα με εξαιρετικά χαμηλό δημόσιο χρέος.
Η χώρα εντάχθηκε επισήμως στη Διαδικασία Υπερβολικού Ελλείμματος τον Ιούλιο του 2026, λίγους μόλις μήνες μετά την ένταξή της στην Ευρωζώνη, την 1η Ιανουαρίου 2026. Παρά το γεγονός ότι το δημόσιο χρέος της διαμορφώνεται μόλις στο 28,7% του ΑΕΠ, η επιδείνωση του δημοσιονομικού ισοζυγίου οδήγησε στην ενεργοποίηση της ευρωπαϊκής διαδικασίας.
Οι δημοσιονομικές πιέσεις άρχισαν να συσσωρεύονται κατά την περίοδο 2024-2026. Βασική αιτία αποτέλεσαν οι διαδοχικές αυξήσεις των μισθών στον δημόσιο τομέα, οι οποίοι υπερδιπλασιάστηκαν τα τελευταία χρόνια, καθώς και οι αυξήσεις στις συντάξεις και στις κοινωνικές παροχές. Στις πιέσεις αυτές προστέθηκαν οι αυξημένες επενδυτικές και αμυντικές δαπάνες.
Η κατάσταση επιδεινώθηκε το 2026. Ενώ η Βουλγαρία πληρούσε οριακά τα κριτήρια για την υιοθέτηση του ευρώ, ο αναθεωρημένος προϋπολογισμός προέβλεψε ταμειακό έλλειμμα 5,7% του ΑΕΠ, ενώ σε όρους ESA η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το υπολόγισε σε 4,1%. Μέχρι τον Οκτώβριο του 2026, το σωρευτικό δημοσιονομικό έλλειμμα είχε φθάσει τα 5,2 δισ. ευρώ.
Στις 25 Ιουνίου 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή γνωμοδότησε υπέρ της ένταξης της χώρας σε καθεστώς δημοσιονομικής επιτήρησης και στις 10 Ιουλίου 2026 το Συμβούλιο Ecofin ενεργοποίησε επισήμως τη Διαδικασία Υπερβολικού Ελλείμματος.
Η περίπτωση της Βουλγαρίας είναι ενδεικτική του γεγονότος ότι το χαμηλό δημόσιο χρέος δεν αποτελεί από μόνη της εγγύηση δημοσιονομικής σταθερότητας.
Όταν οι κρατικές δαπάνες αυξάνονται με ταχύτερο ρυθμό από τα δημόσια έσοδα, ακόμη και μια οικονομία με περιορισμένο δανειακό βάρος μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με σοβαρές δημοσιονομικές αποκλίσεις.
Όσον αφορά στις δέκα χώρες που βρίσκονται σε καθεστώς υπερβολικού ελλείμματος, το ζήτημα είναι πλέον το κατά πόσο μπορούν να αποκαταστήσουν τη δημοσιονομική ισορροπία χωρίς να υπονομεύσουν την οικονομική ανάπτυξη και την κοινωνική συνοχή.
Η απάντηση δεν είναι ίδια για όλες τις οικονομίες. Στη Γαλλία, η κυβέρνηση επιδιώκει την εξοικονόμηση δισεκατομμυρίων ευρώ μέσω μέτρων όπως το πάγωμα των ονομαστικών αυξήσεων στις συντάξεις και των αποδοχών των δημοσίων υπαλλήλων. Οι σχετικές παρεμβάσεις, ωστόσο, συναντούν σημαντικές πολιτικές και κοινωνικές αντιδράσεις, καθώς επηρεάζουν άμεσα το διαθέσιμο εισόδημα μεγάλων κοινωνικών ομάδων.
Στο Βέλγιο, αντίστοιχα, βρίσκονται σε εξέλιξη έντονες πολιτικές διαβουλεύσεις για τον περιορισμό των κοινωνικών δαπανών και την αναμόρφωση του φορολογικού συστήματος. Η πρόκληση είναι ιδιαίτερα σύνθετη, καθώς η χώρα καλείται να αντιμετωπίσει ένα έλλειμμα που κινείται κοντά στο 5% του ΑΕΠ και δημόσιο χρέος περίπου 112%, χωρίς να προκαλέσει νέες πιέσεις στην οικονομική δραστηριότητα.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η αντιμετώπιση των δημοσιονομικών αποκλίσεων προϋποθέτει πολυετή προγράμματα προσαρμογής, συγκράτηση των πρωτογενών δαπανών, ενίσχυση των φορολογικών εσόδων και καλύτερη αξιοποίηση των διαθέσιμων ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων. Η πρόκληση είναι να επιτευχθεί η αναγκαία δημοσιονομική εξυγίανση χωρίς να περιοριστούν υπερβολικά οι δημόσιες επενδύσεις, οι οποίες είναι απαραίτητες για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας.
Επιπλέον, το αυξημένο κόστος εξυπηρέτησης του δημόσιου χρέους περιορίζει τα περιθώρια των κυβερνήσεων να χρηματοδοτήσουν νέες πολιτικές, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη καλείται να αυξήσει τις αμυντικές της δαπάνες, να επιταχύνει την ενεργειακή μετάβαση και να ενισχύσει τη βιομηχανική της βάση απέναντι στον διεθνή ανταγωνισμό.
Η νέα δημοσιονομική πραγματικότητα στην Ευρώπη αναδεικνύει, επομένως, μια ουσιαστική μετατόπιση του προβλήματος. Η προηγούμενη κρίση αφορούσε κυρίως την αδυναμία συγκεκριμένων χωρών της περιφέρειας να εξυπηρετήσουν το χρέος τους. Η σημερινή αφορά πλέον και την ικανότητα των μεγαλύτερων οικονομιών της Ένωσης να διατηρήσουν τη δημοσιονομική τους σταθερότητα σε ένα περιβάλλον αυξημένων κρατικών υποχρεώσεων και περιορισμένων χρηματοδοτικών περιθωρίων.
Και αυτό ακριβώς είναι το μεγάλο στοίχημα για ολόκληρη την Ευρώπη, δηλαδή, το πώς να αποκαταστήσει τη δημοσιονομική πειθαρχία, χωρίς να θυσιάσει την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την κοινωνική σταθερότητα.