Η Ευρωπαϊκή Αντίφαση της Ανακύκλωσης: Τα Πλαστικά Απόβλητα Καταλήγουν στην Τουρκία

Η Ευρωπαϊκή Αντίφαση της Ανακύκλωσης: Τα Πλαστικά Απόβλητα Καταλήγουν στην Τουρκία
της Βάνας Στέλλου
Σαβ, 14 Νοεμβρίου 2026 - 18:37

Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να ενισχύσει την κυκλική οικονομία και να αυξήσει την ανακύκλωση πλαστικών. Ωστόσο, καθώς δυσκολεύεται να αντιμετωπίσει το δικό της πρόβλημα αποβλήτων, στέλνει κάθε χρόνο εκατοντάδες χιλιάδες τόνους πλαστικών απορριμμάτων στην Τουρκία. Σε ποιον βαθμό συμβαδίζει η ρητορική περί μηδενικών αποβλήτων (Zero Waste) στην COP31 με αυτή την πραγματικότητα;

Η κλιματική σύνοδος COP31 ξεκίνησε στην Αττάλεια. Το σημαντικότερο χαρτί που διαθέτει φέτος η διοργανώτρια Τουρκία είναι το πρόγραμμα «Μηδενικά Απόβλητα» (Zero Waste). Όπως είναι γνωστό, ο ρόλος του Ύπατου Εκπροσώπου για τη Δράση για το Κλίμα της COP31 ανατέθηκε στο Ίδρυμα Zero Waste. Στόχος του Ιδρύματος είναι «να αυξήσει την ευαισθητοποίηση για τα μηδενικά απόβλητα, να ενθαρρύνει την ανταλλαγή γνώσεων και εμπειριών, να αναπτύξει και να διαδώσει τις σχετικές πρακτικές».

Τι προβλέπει η τουρκική νομοθεσία για το κλίμα;

Η νομοθεσία της Τουρκίας για το κλίμα, η οποία φιλοξενεί την COP31, άλλαξε με ταχύτατους ρυθμούς μέσα σε διάστημα μικρότερο των δύο ετών. Σε ποιο στάδιο βρίσκεται, όμως, η εφαρμογή της; Τι πρέπει να γίνει για να επιτευχθούν οι στόχοι;

Η Ecomondo, την οποία διοργανώνει κάθε χρόνο στις αρχές Νοεμβρίου στο Εκθεσιακό Κέντρο του Ρίμινι ο οργανισμός Italian Exhibition Group (IEG), είναι μία από τις σημαντικότερες διεθνείς εκθέσεις της Ευρώπης στους τομείς της πράσινης, γαλάζιας και κυκλικής οικονομίας. Η 29η διοργάνωση πραγματοποιήθηκε φέτος από τις 3 έως τις 6 Νοεμβρίου. Στην έκθεση παρουσιάστηκαν εκθέματα, πραγματοποιήθηκαν συνέδρια και εργαστήρια με αντικείμενο τη διαχείριση αποβλήτων, την ανακύκλωση, τη βιοοικονομία, τη διαχείριση υδάτων και τις περιβαλλοντικές τεχνολογίες. Κατά την έναρξη της έκθεσης, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενεργειακής Ασφάλειας της Ιταλίας, Gilberto Pichetto Fratin, δήλωσε ότι η πράσινη και βιώσιμη οικονομία δεν περιορίζεται στην προστασία του περιβάλλοντος, αλλά δημιουργεί επίσης ευκαιρίες καινοτομίας και ανάπτυξης για τους παραγωγικούς τομείς.

Φαίνεται σαν ο καπιταλισμός να αναζητά πράσινα επιθέματα για τις πληγές του. Γιατί, όμως, η «πράσινη και βιώσιμη οικονομία», που έχει πλέον μετατραπεί σε αντικείμενο εμπορίου και διπλωματίας στην Ευρώπη, είναι τόσο σημαντική, ιδίως για την ΕΕ;

Επειδή η Ευρώπη, σε σύγκριση με τις ΗΠΑ και την Κίνα, είναι η πιο ευάλωτη στον τομέα της ενέργειας και των πρώτων υλών. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, το 2024 η ΕΕ κάλυψε μέσω εισαγωγών το 57,3% της ενέργειας που κατανάλωσε.

Η εικόνα δεν είναι διαφορετική ούτε όσον αφορά τις κρίσιμες πρώτες ύλες. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Κίνα καλύπτει το σύνολο των προμηθειών της ΕΕ σε βαριές σπάνιες γαίες.

Σύμφωνα με την έκθεση «Μια νέα ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική για την κυκλική οικονομία», που εκπονήθηκε από το ιταλικό think tank TEHA και την κοινοπραξία συσκευασιών CONAI, το ποσοστό χρήσης κυκλικών υλικών ήταν 11,1% το 2014 και έφτασε μόλις στο 12,2% το 2024.

Με άλλα λόγια, η επίδοση αυτή απέχει σημαντικά από τον στόχο του 24% που έχει τεθεί για το 2030. Από την άλλη πλευρά, ο ευρωπαϊκός κλάδος βρίσκεται επίσης υπό πίεση: το 2024 η εγκατεστημένη δυναμικότητα ανακύκλωσης πλαστικών ανερχόταν σε 13,5 εκατομμύρια τόνους, ενώ μέσα σε τρία χρόνια χάθηκε δυναμικότητα περίπου ενός εκατομμυρίου τόνων.

Το 2025, ο αριθμός των μονάδων που έκλεισαν αυξήθηκε κατά 50%.

Σύμφωνα με τον Raimondo Orsini, από το Ιταλικό Ίδρυμα Βιώσιμης Ανάπτυξης, σε έναν κόσμο γεμάτο πολέμους και γεωπολιτικές εντάσεις, η πράσινη οικονομία προσφέρει μια ουσιαστική απάντηση, καθώς μειώνει την εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα και πρώτες ύλες. Ακριβώς γι' αυτό, η ενσωμάτωση της κυκλικής οικονομίας στη βιομηχανική πολιτική αποτελεί ζήτημα ζωτικής σημασίας για την Ευρώπη.

Ένα σημαντικό σκέλος των συζητήσεων που διεξάγονται στην Ευρώπη αφορά την Τουρκία, η οποία μόνο την περασμένη χρονιά εισήγαγε 510.000 τόνους πλαστικών αποβλήτων από την ΕΕ.

Η ΕΕ, ενώ προχωρά σε σημαντικά βήματα για την πράσινη και βιώσιμη οικονομία, θα απαγορεύσει από τις 21 Νοεμβρίου, δηλαδή μία ημέρα μετά την ολοκλήρωση της COP31, τις εξαγωγές αποβλήτων προς χώρες που δεν είναι μέλη του ΟΟΣΑ. Ωστόσο, η Τουρκία εξαιρείται από αυτή τη ρύθμιση, καθώς είναι μέλος του ΟΟΣΑ. Αυτό σημαίνει ότι ενδέχεται να αποσταλούν ακόμη περισσότερα πλαστικά απόβλητα από την Ευρώπη στην Τουρκία.

Το υψηλό κόστος ενέργειας και εργασίας, καθώς και το κόστος συμμόρφωσης με τη νομοθεσία στην Ευρώπη, ενδέχεται να καθιστούν πιο συμφέρουσα την επεξεργασία των αποβλήτων εκτός των ευρωπαϊκών συνόρων. Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις έχουν επισημάνει πολλές φορές ότι η προβολή της πολιτικής μηδενικών αποβλήτων (Zero Waste) στην COP31 δεν συμβαδίζει με το ρεκόρ εισαγωγών πλαστικών αποβλήτων. Και εξακολουθούν να το επισημαίνουν. Ως βασική αιτιολόγηση για τις εισαγωγές-ρεκόρ αναφέρεται συνήθως ότι στην Τουρκία δεν υπάρχουν αρκετά πλαστικά απόβλητα για να καλύψουν τις ανάγκες των επιχειρήσεων της χώρας.

Ωστόσο, ο καθηγητές διαφωνούν με αυτή την άποψη. Επισημαίνουν ότι η σημερινή κατάσταση οφείλεται στα κενά του συστήματος διαχείρισης αποβλήτων και στην επιθυμία των επιχειρήσεων να μειώσουν το κόστος των πρώτων υλών τους. Η προσέγγιση «τα απόβλητα είναι πόρος» είναι ένα σύνθημα που ακούμε όλο και συχνότερα. Η αξιοποίηση των αποβλήτων ως στρατηγικής πρώτης ύλης, η αύξηση της αποδοτικότητας των πόρων και η ενίσχυση της κυκλικής οικονομίας ήταν επίσης θέματα που τονίστηκαν επανειλημμένα στην Ecomondo. Είναι, ασφαλώς, σωστό ότι τα απόβλητα δεν αποτελούν κόστος, αλλά μπορούν, εφόσον διαχειρίζονται σωστά, να αποτελέσουν πόρο τόσο για το κλίμα όσο και για την οικονομία.

Διαχειρίζονται πράγματι σωστά τα απόβλητα;

Το γεγονός ότι η Τουρκία επωμίζεται το πρόβλημα των πλαστικών αποβλήτων που η Ευρώπη δυσκολεύεται να αντιμετωπίσει εντός των δικών της συνόρων καθιστά αυτό το ερώτημα ακόμη πιο σημαντικό. Η μετατροπή των αποβλήτων σε πόρο δεν είναι δυνατή με την αποστολή τους σε μια άλλη χώρα, αλλά με την ανάληψη της περιβαλλοντικής και κοινωνικής ευθύνης που συνεπάγεται η παραγωγή τους. Η κλιματική κρίση δεν είναι περιφερειακή, αλλά παγκόσμια. Η μεταφορά του βάρους των πλαστικών αποβλήτων στην άλλη πλευρά των συνόρων δεν αλλάζει αυτή την πραγματικότητα.

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο