Η επόμενη ημέρα της κρίσης στη Μέση Ανατολή δεν θα σημαίνει επιστροφή στην προηγούμενη κατάσταση. Οι φυσικές ροές ενέργειας μπορεί να αποκατασταθούν και οι τιμές, τα ναύλα και το κόστος ασφάλισης να υποχωρήσουν. Η κρίση, όμως, θα αφήσει πίσω της μια διαφορετική αντίληψη για την ενεργειακή ασφάλεια. Για δεκαετίες, το ενεργειακό σύστημα οικοδομήθηκε γύρω από τη 

λογική του «just-in-time»: τις διαδρομές χαμηλότερου κόστους, τα περιορισμένα αποθέματα, τη συγκεντρωμένη υποδομή και τη μέγιστη αξιοποίηση των εγκαταστάσεων. Το μοντέλο αυτό ήταν οικονομικά αποδοτικό, αλλά και εύθραυστο.

Το νέο μοντέλο θα βασίζεται περισσότερο στη λογική του «just-in-case». Αυτό δεν σημαίνει εγκατάλειψη της αποδοτικότητας ή κατασκευή διπλών υποδομών παντού. Σημαίνει ότι πρέπει να πληρώνουμε για αρκετή ευελιξία, ώστε οι κρίσιμες ροές ενέργειας να συνεχίζονται όταν ο προτιμώμενος προμηθευτής, η συνήθης διαδρομή ή μια βασική εγκατάσταση τίθενται εκτός λειτουργίας.

Αυτό απαιτεί δυνατότητα εναλλακτικών επιλογών –optionality– και όχι απλώς περισσότερα αποθέματα. Τα αποθέματα εξασφαλίζουν χρόνο. Η δυνατότητα εναλλακτικών επιλογών προσφέρει λύσεις. Έχει τέσσερις διαστάσεις.

Πρώτον, υπάρχει η φυσική δυνατότητα εναλλακτικών επιλογών: εναλλακτικά λιμάνια, αγωγοί, εγκαταστάσεις αποθήκευσης και σημεία φόρτωσης. Αυτές οι υποδομές, όμως, πρέπει να μην είναι εκτεθειμένες στους ίδιους κινδύνους. Δύο τερματικοί σταθμοί δεν προσφέρουν πραγματική διαφοροποίηση εάν εξαρτώνται από τον ίδιο αγωγό, την ίδια παροχή ηλεκτρισμού ή την ίδια θαλάσσια διαδρομή.

Δεύτερον, απαιτείται δυνατότητα επιλογής προμηθευτή και προϊόντος: η ικανότητα μετάβασης από έναν προμηθευτή σε άλλον και, όπου είναι τεχνικά εφικτό, μεταξύ αερίου αγωγών, LNG, LPG, συμπυκνωμάτων φυσικού αερίου και υγρών καυσίμων. Προϋποθέτει επίσης ότι οι ηλεκτροπαραγωγικοί σταθμοί και οι βιομηχανικοί καταναλωτές διατηρούν πραγματική δυνατότητα χρήσης δύο καυσίμων – όχι απλώς εξοπλισμό που υπάρχει στα χαρτιά, αλλά δεν δοκιμάζεται ποτέ.

Τρίτον, υπάρχει η εμπορική δυνατότητα εναλλακτικών επιλογών: συμβόλαια με ευελιξία ως προς τον τελικό προορισμό, ανταλλαγές φορτίων, δικαιώματα αντικατάστασης, πρόσβαση σε εναλλακτικά σημεία φόρτωσης και διαθεσιμότητα πλοίων. Ένα ευέλικτο συμβόλαιο έχει μικρή αξία εάν δεν υπάρχει διαθέσιμο πλοίο, ασφαλιστική κάλυψη ή συμβατός τερματικός σταθμός παραλαβής.

Τέταρτον, απαιτείται περιφερειακή δυνατότητα εναλλακτικών επιλογών: αγωγοί, λιμάνια και αποθηκευτικές εγκαταστάσεις που λειτουργούν ως ένα συνδεδεμένο περιφερειακό σύστημα. Δεν χρειάζεται κάθε χώρα να αναπαράγει κάθε υποδομή. Οι κανόνες πρόσβασης και οι διευθετήσεις έκτακτης ανάγκης, όμως, πρέπει να συμφωνούνται πριν από την κρίση και όχι να αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης κατά τη διάρκειά της.

Ο στρατηγικός ρόλος του φυσικού αερίου

Οι νέες συνθήκες ενισχύουν επίσης τον στρατηγικό ρόλο του φυσικού αερίου. Το φυσικό αέριο αποτελεί καύσιμο ενεργειακής ανθεκτικότητας, επειδή στηρίζει την ηλεκτροπαραγωγή, την αφαλάτωση, τη βιομηχανία και τα πετροχημικά. Παράλληλα, η ευέλικτη ηλεκτροπαραγωγή από φυσικό αέριο εξισορροπεί τη μεταβλητή παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές.

Το φυσικό αέριο, όμως, μπορεί επίσης να συγκεντρώσει τον κίνδυνο, εάν όλοι αυτοί οι τομείς εξαρτώνται από έναν αγωγό, έναν τερματικό σταθμό LNG ή μία θαλάσσια διαδρομή.

Ένα ανθεκτικό σύστημα φυσικού αερίου χρειάζεται, επομένως, πολλαπλά επίπεδα. Χρειάζεται εγχώρια παραγωγή ως βάση, αέριο αγωγών για συνεχή τροφοδοσία, LNG για διαφοροποίηση και εποχική εξισορρόπηση, αποθήκευση για άμεση αντίδραση και εφεδρικά υγρά καύσιμα για την κρίσιμη ηλεκτροπαραγωγή. Το φυσικό αέριο ενισχύει την ανθεκτικότητα μόνο όταν είναι διαφοροποιημένη και η δική του εφοδιαστική αλυσίδα.

Τι πρέπει να παραμείνει μετά τα Στενά του Ορμούζ;

Εναλλακτικοί τερματικοί σταθμοί έξω από τα Στενά, στρατηγικά αποθέματα, αγωγοί με δυνατότητα αντιστροφής της ροής, συμφωνίες ανταλλαγής φορτίων και δεσμευμένη δυναμικότητα έκτακτης ανάγκης πρέπει να παραμείνουν.

Οι υποδομές αυτές, όμως, πρέπει να διαθέτουν εμπορικές χρήσεις και σε ομαλές συνθήκες: εμπορία, ανάμειξη προϊόντων, ανεφοδιασμό πλοίων, εποχική εξισορρόπηση και επαναφόρτωση φορτίων. Διαφορετικά, κινδυνεύουν να παραμεληθούν και να καταστούν οικονομικά μη βιώσιμες.

Η μόνιμη κληρονομιά της κρίσης πρέπει επίσης να περιλαμβάνει συμφωνίες αμοιβαίας πρόσβασης σε τερματικούς σταθμούς, κοινές προδιαγραφές προϊόντων, δικαιώματα έκτακτης χρήσης αγωγών και προκαθορισμένους κανόνες κατανομής των περιορισμένων προμηθειών.

Ο στόχος μετά την κρίση του Ορμούζ δεν πρέπει να είναι η μέγιστη δυνατή πλεονάζουσα δυναμικότητα ανεξαρτήτως κόστους. Ούτε, όμως, πρέπει να επιστρέψουμε σε ένα σύστημα που βελτιστοποιείται αποκλειστικά με βάση το χαμηλότερο κόστος.

Ο στόχος πρέπει να είναι η αποδοτικότητα με ανθεκτικότητα: ένα ενεργειακό σύστημα ανταγωνιστικό υπό κανονικές συνθήκες, αλλά ικανό να συνεχίσει να λειτουργεί όταν διαταράσσεται το διεθνές εμπόριο.

Ήδη βλέπουμε αυτή τη μεταβολή στις στρατηγικές της ExxonMobil και της Chevron. Οι δύο εταιρείες επεκτείνουν τις επενδύσεις τους στην έρευνα και παραγωγή υδρογονανθράκων σε διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές, καθώς και στο LNG.

Η κρίση στη Μέση Ανατολή έχει διαταράξει τις αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου, έχει αυξήσει τις τιμές και έχει αποκαλύψει τις αδυναμίες των παγκόσμιων εφοδιαστικών αλυσίδων. Οι κίνδυνοι γύρω από τα Στενά του Ορμούζ δείχνουν πόσο γρήγορα η ενεργειακή ασφάλεια μπορεί να μετατραπεί σε ζήτημα εθνικής οικονομικής επιβίωσης.

Η νέα πραγματικότητα ενόψει της COP31

Η σύνοδος κορυφής για το κλίμα COP31 βρίσκεται προ των πυλών. Η κρίση αναμένεται να μετατοπίσει την έμφαση από μια κλιματική πολιτική που καθοδηγείται πρωτίστως από στόχους προς κλιματικές δράσεις που περιορίζονται από την οικονομική πραγματικότητα, την ενεργειακή ασφάλεια και τις γεωπολιτικές προτεραιότητες.

Αυτό δεν σημαίνει εγκατάλειψη της Συμφωνίας των Παρισίων. Σημαίνει ότι η ενεργειακή πολιτική εισέρχεται σε μια περίοδο πραγματιστικής προσαρμογής, η οποία θα καθορίζεται από την οικονομική προσιτότητα, την τεχνολογική εφικτότητα, τη βιωσιμότητα και, πλέον, τη δυνατότητα εναλλακτικών επιλογών.

Η ηρεμία μπορεί να επιστρέψει μετά την κρίσηστην Μέση Ανατολή. Αλλά η ηρεμία δεν πρέπει ποτέ ξανά να συγχέεται με την ασφάλεια.

 

*Dr Charles Ellinas, @CharlesEllinas

CouncilorAtlantic Council

Senior Visiting Research Fellow, IENE

 

 

 

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο