Η Νέα Ισορροπία στην Ουάσιγκτον - Τα Πολεμικά Μέτωπα και οι Νέες Επιλογές για Αθήνα και Βρυξέλλες

Η Νέα Ισορροπία στην Ουάσιγκτον - Τα Πολεμικά Μέτωπα και οι Νέες Επιλογές για Αθήνα και Βρυξέλλες
του Γιώργου Καλαφατάκη*
Σαβ, 7 Νοεμβρίου 2026 - 14:30

Οι Αμερικανοί ψήφισαν για το Κογκρέσο. Το μήνυμα όμως δεν αφορά μόνο την εσωτερική πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών. Αγγίζει την ευρωπαϊκή ασφάλεια, τη στήριξη της Ουκρανίας, τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και το οικονομικό περιβάλλον μέσα στο οποίο καλούνται να κινηθούν η Ευρώπη και η Ελλάδα.

Οι ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου 2026 έδωσαν στους Δημοκρατικούς τον έλεγχο της Βουλής των Αντιπροσώπων και της Γερουσίας. Η εξέλιξη αυτή δεν αλλάζει την κυβέρνηση των ΗΠΑ. Αλλάζει όμως τη σχέση ισχύος μεταξύ Λευκού Οίκου και Κογκρέσου και περιορίζει την άνεση με την οποία ο πρόεδρος μπορεί να προωθεί το πολιτικό του πρόγραμμα.

Το αποτέλεσμα αποτελεί κυρίως μήνυμα δυσαρέσκειας για την οικονομία. Οι πρώτες μετεκλογικές έρευνες κατέγραψαν έντονο προβληματισμό για τον πληθωρισμό, το κόστος ζωής και τις συνέπειες της δασμολογικής πολιτικής. Για μεγάλο μέρος των ψηφοφόρων, η υπόσχεση οικονομικής προστασίας δεν μεταφράστηκε σε αισθητή βελτίωση της καθημερινότητας.

 
Η οικονομία όμως δεν ήταν το μοναδικό κριτήριο. Η κατάσταση των δημοκρατικών θεσμών, η ποιότητα της διακυβέρνησης και η ανάγκη ισχυρότερων θεσμικών ελέγχων βρέθηκαν επίσης ψηλά στις προτεραιότητες των ψηφοφόρων. Η ψήφος εξέφρασε ταυτόχρονα οικονομική ανησυχία και ζήτηση για μεγαλύτερη λογοδοσία της εκτελεστικής εξουσίας. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι Δημοκρατικοί έλαβαν λευκή επιταγή. Η εκλογική φθορά ενός προέδρου δεν ισοδυναμεί με πλήρη αποδοχή της αντιπολίτευσης. Η νέα πλειοψηφία θα κριθεί γρήγορα από την ικανότητά της να παράγει αποτελέσματα και όχι μόνο πολιτική αντιπαράθεση.

Ο πρόεδρος κρατά το βέτο, το Κογκρέσο κρατά το ταμείο. Η σημαντικότερη συνέπεια των εκλογών είναι θεσμική. Από τον Ιανουάριο, κάθε σημαντική νομοθετική πρωτοβουλία του Λευκού Οίκου θα απαιτεί διαπραγμάτευση με ένα αντίπαλο Κογκρέσο. Η δημοσιονομική πολιτική, οι μεταναστευτικές ρυθμίσεις και οι δημόσιες δαπάνες δύσκολα θα προχωρούν χωρίς συμβιβασμούς. Ταυτόχρονα, το Κογκρέσο διατηρεί τον αποφασιστικό έλεγχο επί των δημοσίων δαπανών. Μέσω της χρηματοδότησης μπορεί να ενισχύει, να επιβραδύνει ή να περιορίζει κυβερνητικές πρωτοβουλίες. Από την άλλη πλευρά, ο πρόεδρος εξακολουθεί να διαθέτει το δικαίωμα βέτο, το οποίο μόνο εξαιρετικά μεγάλες κοινοβουλευτικές πλειοψηφίες μπορούν να ανατρέψουν. Το πιθανότερο αποτέλεσμα είναι μια περίοδος διαρκούς διαπραγμάτευσης με επιλεκτικές συναινέσεις αλλά και αυξημένο κίνδυνο θεσμικών αδιεξόδων. Περισσότερη λογοδοσία δεν σημαίνει απαραίτητα μικρότερη πόλωση. Και περισσότεροι έλεγχοι δεν εγγυώνται ταχύτερες λύσεις στα προβλήματα των πολιτών.

Τι σημαίνει το αποτέλεσμα για τις διεθνείς εξελίξεις. Η εκλογική ήττα δεν οδηγεί αυτομάτως σε αλλαγή της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. Ορισμένοι αναλυτές επισημαίνουν ότι πρόεδροι που αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην εσωτερική τους ατζέντα συχνά αναζητούν μεγαλύτερη πολιτική επιρροή στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής, όπου οι εξουσίες τους είναι ευρύτερες. Αυτό δεν συνιστά πρόβλεψη συγκεκριμένων ενεργειών. Υπογραμμίζει όμως ότι ένας πολιτικά πιεσμένος πρόεδρος δεν είναι αναγκαστικά ένας λιγότερο ενεργός πρόεδρος. Η αμερικανική εξωτερική πολιτική θα διαμορφώνεται πλέον μέσα από εντονότερη αλληλεπίδραση μεταξύ Λευκού Οίκου και Κογκρέσου. Οι Δημοκρατικοί θα διαθέτουν ισχυρότερα εργαλεία ελέγχου, ενώ ο πρόεδρος θα εξακολουθεί να διατηρεί σημαντική πρωτοβουλία στα διπλωματικά και στρατιωτικά ζητήματα.

Τι σημαίνει το αποτέλεσμα για Ουκρανία και ΝΑΤΟ. Για την Ουκρανία, η νέα πολιτική ισορροπία μπορεί να δημιουργήσει ευνοϊκότερες συνθήκες συνέχισης της δυτικής υποστήριξης. Ωστόσο δεν προσφέρει άμεσες λύσεις στο πεδίο των επιχειρήσεων. Η ψήφιση πιστώσεων, η παραγωγή αμυντικού υλικού και η παράδοση οπλικών συστημάτων απαιτούν χρόνο. Η μεταβολή των πολιτικών συσχετισμών στην Ουάσιγκτον δεν μετατρέπεται αυτομάτως σε νέες δυνατότητες στο μέτωπο. Το βασικό μήνυμα για την Ευρώπη είναι διαφορετικό: η πιθανότητα μεγαλύτερης αμερικανικής συνδρομής δεν αποτελεί λόγο αναβολής των ευρωπαϊκών πρωτοβουλιών. Το ΝΑΤΟ παραμένει ο ακρογωνιαίος λίθος της συλλογικής άμυνας της Δύσης. Η ευρωπαϊκή ενίσχυση δεν αποτελεί εναλλακτική επιλογή απέναντι στη Συμμαχία αλλά προϋπόθεση για μια πιο ισορροπημένη και αποτελεσματική διατλαντική σχέση.

Τι σημαίνει το αποτέλεσμα για Μέση Ανατολή, ενέργεια και οικονομία. Στην περίπτωση του Ιράν και ευρύτερα της Μέσης Ανατολής, οι εκλογές δημιουργούν περισσότερο ένα πλαίσιο πολιτικών περιορισμών παρά κάποια βεβαιότητα για τις επόμενες κινήσεις. Το νέο Κογκρέσο μπορεί να αυξήσει τον έλεγχο στις προεδρικές επιλογές και να δυσκολέψει τη χρηματοδότηση μιας παρατεταμένης στρατιωτικής εμπλοκής. Δεν αποκτά όμως πλήρη έλεγχο της αμερικανικής στρατηγικής.

Για την Ευρώπη, το βασικό διακύβευμα είναι οικονομικό. Κάθε κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή επηρεάζει τις ενεργειακές αγορές, το κόστος μεταφορών, την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα και τελικά τον πληθωρισμό. Οι επιδράσεις αυτές γίνονται αισθητές τόσο στις επιχειρήσεις όσο και στα νοικοκυριά.
Η αποκλιμάκωση δεν αποτελεί μόνο ζήτημα διεθνούς ασφάλειας. Αποτελεί και προϋπόθεση οικονομικής σταθερότητας.

Οι αγορές παρακολουθούν όπως είναι φυσικό την πολιτική αβεβαιότητα. Οι επιπτώσεις των αμερικανικών εκλογών δεν εξαντλούνται στη γεωπολιτική. Οι διεθνείς αγορές παρακολουθούν στενά τη δυνατότητα ή την αδυναμία παραγωγής πολιτικών αποφάσεων στην Ουάσιγκτον. Ένα περιβάλλον αυξημένων θεσμικών συγκρούσεων μπορεί να επηρεάσει τις προσδοκίες για τη δημοσιονομική πολιτική, τα επιτόκια, την πορεία του δολαρίου και την επενδυτική εμπιστοσύνη. Ιστορικά, οι αγορές τείνουν να προτιμούν την προβλεψιμότητα. Η νέα ισορροπία εξουσίας δεν συνιστά κατ’ ανάγκη αρνητική εξέλιξη, αλλά αυξάνει τη σημασία της πολιτικής διαπραγμάτευσης και της δυνατότητας επίτευξης συναινέσεων.

 
Για τις ευρωπαϊκές οικονομίες αυτό μεταφράζεται σε ανάγκη μεγαλύτερης ανθεκτικότητας απέναντι σε εξωτερικούς χρηματοοικονομικούς και γεωπολιτικούς κραδασμούς.

Η Ευρώπη τώρα χρειάζεται στρατηγική, όχι ανακούφιση. Η μεγαλύτερη ευρωπαϊκή αυταπάτη θα ήταν να θεωρήσει ότι οι αμερικανικές εκλογές έλυσαν το ευρωπαϊκό πρόβλημα ασφάλειας. Η αλλαγή στην Ουάσιγκτον δημιουργεί περισσότερα κέντρα επιρροής και περισσότερους συνομιλητές. Δεν εγγυάται όμως την επιστροφή σε μια απολύτως προβλέψιμη διατλαντική σχέση ούτε την εξαφάνιση των εμπορικών και στρατηγικών διαφορών. Η απάντηση βρίσκεται στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής ικανότητας δράσης μέσα στη συμμαχία και όχι έξω από αυτήν. Σε αυτό το πλαίσιο αποκτά ιδιαίτερη σημασία το πρόγραμμα SAFE της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο προβλέπει δυνατότητα χρηματοδότησης αμυντικών επενδύσεων έως 150 δισ. ευρώ μέσω δανείων. Η επιτυχία του όμως δεν θα κριθεί από το ύψος των πόρων αλλά από το κατά πόσο θα ενισχύσει κοινές προμήθειες, διαλειτουργικότητα και ευρωπαϊκή παραγωγική βάση. Περισσότερες δαπάνες χωρίς κοινό σχεδιασμό κινδυνεύουν να παράγουν ακριβότερο κατακερματισμό αντί για περισσότερη ασφάλεια.

Ποια είναι η ελληνική πρόκληση. Για την Αθήνα, η νέα αμερικανική πραγματικότητα απαιτεί πολυεπίπεδη στρατηγική. Σχέσεις με τον Λευκό Οίκο, συστηματική παρουσία στο Κογκρέσο και ουσιαστική συνεργασία με αμφότερα τα μεγάλα κόμματα των ΗΠΑ αποτελούν αναγκαίες προϋποθέσεις για μια ώριμη εξωτερική πολιτική. Το ελληνικό συμφέρον δεν μπορεί να εξαρτάται από πρόσωπα ή συγκυριακές πολιτικές ισορροπίες. Η αμυντική συνεργασία οφείλει να συνδέεται με συγκεκριμένα αποτελέσματα: αποτρεπτική ισχύ, τεχνογνωσία, συντήρηση συστημάτων και συμμετοχή της ελληνικής παραγωγικής βάσης. Ταυτόχρονα, η οικονομική ασφάλεια πρέπει να αποκτήσει μεγαλύτερη θέση στον στρατηγικό σχεδιασμό της χώρας. Η ενεργειακή εξάρτηση, το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών και οι πληθωριστικές πιέσεις εξακολουθούν να αποτελούν παράγοντες ευπάθειας. Ο τουρισμός, οι μεταφορές και οι εξαγωγές υπηρεσιών παραμένουν ιδιαίτερα εκτεθειμένοι σε διεθνείς κρίσεις.

Η Ελλάδα χρειάζεται μια στρατηγική που να ενώνει την εξωτερική πολιτική με την οικονομική ανθεκτικότητα: διαφοροποίηση ενεργειακών πηγών, προστασία κρίσιμων υποδομών, ενίσχυση της παραγωγικής βάσης και στοχευμένα μέτρα στήριξης απέναντι σε ενδεχόμενα νέα κύματα ακρίβειας.

Η επόμενη μέρα αρχίζει τώρα. Οι αμερικανικές εκλογές δεν έκλεισαν την περίοδο αβεβαιότητας. Άλλαξαν τους όρους της. Ο πρόεδρος θα αντιμετωπίζει ισχυρότερους περιορισμούς στο εσωτερικό, διατηρώντας παράλληλα σημαντικά εργαλεία δράσης στο εξωτερικό. Οι Δημοκρατικοί θα πρέπει να αποδείξουν ότι μπορούν να συνδυάσουν τον έλεγχο της εξουσίας με απτές λύσεις για την οικονομία. Και η Ευρώπη θα πρέπει να αποφασίσει αν θα συνεχίσει να προσαρμόζεται στις αμερικανικές εξελίξεις ή αν θα επενδύσει συστηματικά στη δική της στρατηγική ισχύ.

Η Ελλάδα αντιμετωπίζει την ίδια επιλογή σε μικρότερη κλίμακα: να περιμένει διαβεβαιώσεις ή να οικοδομήσει δυνατότητες.

Χρειάζονται κοινές ευρωπαϊκές προμήθειες που παράγουν πραγματική ισχύ, στήριξη της Ουκρανίας με διάρκεια, διπλωματική προσπάθεια αποκλιμάκωσης στη Μέση Ανατολή, επενδύσεις που μειώνουν την ενεργειακή εξάρτηση και ενεργή ελληνική παρουσία εκεί όπου λαμβάνονται οι αποφάσεις. Χρειάζεται να συνεργαστούμε στενά με την Αμερική, χωρίς να αναθέτουμε στην αμερικανική κάλπη την ευθύνη για το δικό μας μέλλον. Να μετατρέψουμε την ανησυχία σε σχέδιο και το σχέδιο σε πράξη. Γιατί η επόμενη κρίση δεν θα περιμένει να είμαστε έτοιμοι.

 

* Ο Γιώργος Καλαφατάκης είναι οικονομολόγος, πρώην ανώτερο στέλεχος φαρμακευτικών επιχειρήσεων.

(από το Capital)

 

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο