Η εκστρατεία StopDirtyDataCentres.eu, η οποία συντονίζει τις κινητοποιήσεις της Παρασκευής και του Σαββάτου, ζητά την επιβολή μορατόριουμ στην κατασκευή των λεγόμενων hyperscale data centres. Οι διαμαρτυρίες εκδηλώνονται την ώρα που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προωθεί τον τριπλασιασμό της υπολογιστικής ισχύος της ΕΕ έως το 2030, μέσω της Πράξης για την Ανάπτυξη του Cloud και της Τεχνητής Νοημοσύνης (Cloud and AI Development Act – CAIDA), την οποία παρουσίασε τον περασμένο Ιούνιο.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται η πρωτοβουλία σύμπραξης δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, ύψους δισεκατομμυρίων ευρώ, για την κατασκευή επτά μεγάλων κέντρων τεχνητής νοημοσύνης, γνωστών ως AI gigafactories, σε ευρωπαϊκό έδαφος.
Ωστόσο, η επιτάχυνση των επενδύσεων συναντά αυξανόμενη κοινωνική και πολιτική αμφισβήτηση. Οι επικριτές της επέκτασης των data centres εστιάζουν κυρίως στο υψηλό ενεργειακό κόστος λειτουργίας τους, στις περιβαλλοντικές επιπτώσεις, στην κατανάλωση και ρύπανση των υδάτινων πόρων, αλλά και στην καταστροφή φυσικών οικοτόπων. Παράλληλα, εκφράζουν ανησυχίες για τις επιπτώσεις της αυτοματοποίησης στην απασχόληση, τη συγκέντρωση πλούτου και ισχύος σε λίγους τεχνολογικούς κολοσσούς, καθώς και για την ενίσχυση της ψηφιακής επιτήρησης και τους κινδύνους για την ιδιωτικότητα.
Στο επίκεντρο και η επιρροή των τεχνολογικών κολοσσών
Ιδιαίτερη πολιτική διάσταση αποκτά η συζήτηση για τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώθηκε η ευρωπαϊκή νομοθεσία. Έκθεση της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης Corporate Europe Observatory (CEO), η οποία συμμετέχει στον συνασπισμό StopDirtyDataCentres.eu, αναφέρει ότι το 94% των σχεδόν 370 συναντήσεων που πραγματοποίησαν αξιωματούχοι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με ενδιαφερόμενους φορείς, από τον Δεκέμβριο του 2024 έως τον Ιούνιο του 2026, κατά την προετοιμασία της CAIDA, αφορούσε εκπροσώπους της επιχειρηματικής βιομηχανίας και των λόμπι.
Η οργάνωση υποστηρίζει ότι η νομοθετική πρωτοβουλία διαμορφώθηκε σε μεγάλο βαθμό υπό την επιρροή των αμερικανικών τεχνολογικών εταιρειών Microsoft, Amazon και Google, οι οποίες, σύμφωνα με την έκθεση, πίεσαν για ταχύτερη αδειοδότηση των εγκαταστάσεων, χαλάρωση των κανόνων βιωσιμότητας και περιορισμό της δυνατότητας των τοπικών κοινωνιών να αμφισβητούν τα σχετικά έργα. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η συζήτηση για τον ρόλο της Ιρλανδίας, η οποία ασκεί την προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ και φιλοξενεί τις ευρωπαϊκές δραστηριότητες αρκετών αμερικανικών τεχνολογικών ομίλων, μεταξύ των οποίων η Google και η Microsoft. Νωρίτερα τον Νοέμβριο, η ιρλανδική προεδρία δημοσίευσε συμβιβαστικό κείμενο για τη CAIDA, με τροποποιήσεις στις διατάξεις περί ψηφιακής κυριαρχίας, οι οποίες, σύμφωνα με τους επικριτές, ενδέχεται να ευνοούν τους αμερικανικούς παρόχους υπηρεσιών cloud.
Διαφωνίες στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο
Οι αντιδράσεις έχουν πλέον μεταφερθεί και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Ο Γερμανός ευρωβουλευτής του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος (ΕΛΚ) Αντρέας Σβαμπ, σκιώδης εισηγητής για τη νομοθεσία CAIDA, εκτίμησε ότι, αν και οι σημερινές κινητοποιήσεις παραμένουν σχετικά περιορισμένες και διάσπαρτες, είναι «μόνο θέμα χρόνου» να εκδηλωθούν μαζικές διαδηλώσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Αντίθετα, τρεις ευρωβουλευτές των Πρασίνων που συμμετέχουν στην επεξεργασία της νομοθεσίας εξέφρασαν τη στήριξή τους στην εκστρατεία, επισημαίνοντας την ανάγκη για αυστηρότερους κανόνες βιωσιμότητας και διασφάλιση της ευρωπαϊκής ψηφιακής κυριαρχίας.
Υπέρ ενός πανευρωπαϊκού μορατόριουμ στην κατασκευή μεγάλων data centres τάχθηκαν επίσης η Γαλλίδα ευρωβουλευτής της Αριστεράς Λεϊλά Σαϊμπί και η Ιρλανδή Λιν Μπόιλαν. Η τελευταία είχε προειδοποιήσει ήδη από τον Ιούλιο ότι η ανάπτυξη τέτοιων εγκαταστάσεων μπορεί να προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στις τοπικές κοινωνίες, κυρίως λόγω των περιβαλλοντικών επιπτώσεων και της αυξημένης ενεργειακής ζήτησης.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και άλλοι ευρωβουλευτές που διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στην επεξεργασία της CAIDA δεν είχαν απαντήσει μέχρι στιγμής στο αίτημα για σχολιασμό των κινητοποιήσεων.
Στον αντίποδα, Πορτογάλος ευρωβουλευτής απέρριψε την προοπτική ενός γενικευμένου μορατόριουμ, υποστηρίζοντας ότι η Ευρώπη χρειάζεται περισσότερα κέντρα δεδομένων για να μπορέσει να ανταποκριθεί στον διεθνή ανταγωνισμό στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης.
Η αντιπαράθεση αναδεικνύει ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό δίλημμα: από τη μία πλευρά, η ΕΕ επιδιώκει να ενισχύσει τις ψηφιακές της υποδομές και να περιορίσει την τεχνολογική εξάρτησή της, από την άλλη, καλείται να αντιμετωπίσει το ενεργειακό και περιβαλλοντικό αποτύπωμα αυτής της επέκτασης, αλλά και τα ερωτήματα σχετικά με το ποιος ελέγχει τις υποδομές και ποιος τελικά αποκομίζει τα οικονομικά οφέλη.