Συντονιστής της Συνεδρίας ήταν ο John Roberts, Energy Security Specialist, Methinks, από το Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ οι εισηγητές ήταν οι Dr. Leo Drollas, Independent Energy Consultant, από το Ηνωμένο Βασίλειο, Dr. Amit Mor, CEO of Eco Energy, Financial & Strategic Consulting and Senior Lecturer at Reichman University, από το Ισραήλ, Καθ. Πολύκαρπος Αδαμίδης, Καθ. Κοινοτικού Δικαίου, Προμηθειών και Διεθνών Σχέσεων, ΣΣΕ, Σχολή Ευελπίδων, Γιώργος Ξηραδάκης, Ιδρυτής-Διευθύνων Σύμβουλος, XRTC Business Consultants, Πρόεδρος, Ένωση Τραπεζικών & Χρηματοοικονομικών Στελεχών Ελληνικής Ναυτιλίας, Dr. Halil Yurdakul Yigitguden, IENE Partner, Independent Energy Advisor, από την Τουρκία, και ο Dr. Charles Ellinas, Senior Fellow, Global Energy Center of the Atlantic Council, Senior Visiting Research Fellow, IENE.
Η συζήτηση άνοιξε με την τοποθέτηση του Dr. Leo Drollas, ο οποίος επισήμανε τη συνεχιζόμενη κρισιμότητα των ορυκτών καυσίμων. Όπως ανέφερε, το 86% του παγκόσμιου ενεργειακού μείγματος για το 2025 προήλθε από ορυκτά καύσιμα. Ακόμα και στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία έχει δεσμευτεί να μειώσει δραστικές τις εκπομπές CO2, τα ορυκτά καύσιμα συνεχίζουν να κυριαρχούν με 73%, ποσοστό που για την Ελλάδα αυξάνεται στο 90% για το 2025. Ως εκ τούτου, οι παγκόσμιοι ρύποι παραμένουν σε ανοδική πορεία, ειδικά χάρη στις αναπτυσσόμενες οικονομίες όπως η Κίνα και η Ινδία. Με αυτά τα δεδομένα, οι υψηλές τιμές των ορυκτών καυσίμων, εξαιτίας των γεωπολιτικών εξελίξεων, συνιστούν κρίσιμο ζήτημα. Σε επίπεδο των πετρελαϊκών παραγώγων, καύσιμα όπως η βενζίνη και το ντίζελ είναι ακόμα σημαντικά, κάτι που σημαίνει ότι η συρρίκνωση της ικανότητας διύλισης σε περιοχές όπως η Ευρώπη, αποτελεί ένα ακόμα πρόβλημα. Και επειδή οι διεθνείς αγορές θεωρούν πως η γεωπολιτική αβεβαιότητα θα παραμείνει μεσοπρόθεσμα, οι τιμές των καυσίμων θα σταθεροποιηθούν σε υψηλά επίπεδα, εντείνοντας τις πληθωριστικές τάσεις. Αυτό είναι ανησυχητικό για την ενεργειακή στρατηγική της Ευρώπης, η οποία ακόμα βασίζεται στα ορυκτά καύσιμα ώστε να εξισορροπήσει τις αυξομειώσεις στην παραγωγή ΑΠΕ, με την πυρηνική ενέργεια να εμφανίζεται ως η πιο αξιόπιστη επιλογή.
Στη συνέχεια, ο Dr. Amit Mor επικεντρώθηκε μαθήματα από τους πολέμους στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή. Το πρώτο μάθημα είναι η αναγκαιότητα διατήρησης μεγάλων στρατηγικών αποθεμάτων διαφορετικών καυσίμων, με τον Dr. Mor να αναφέρει ως παράδειγμα την παύση της υπεράκτιας παραγωγής φυσικού αερίου στο Ισραήλ υπό τον φόβο επιθέσεων στις εξορυκτικές πλατφόρμες. Το δεύτερο μάθημα είναι η ανάπτυξη χερσαίων αποθηκευτικών υποδομών φυσικού αερίου, ειδικά για μία χώρα όπως η Ελλάδα που επιθυμεί να αναδειχθεί σε ενεργειακό κόμβο. Το τρίτο μάθημα είναι οι ΑΠΕ και η αποκεντρωμένη παραγωγή συνεισφέρουν αποφασιστικά στην ενεργειακή ασφάλεια, καθώς τα μεγάλα έργα ορυκτών καυσίμων είναι πολύ πιο ευάλωτα σε επιθέσεις. Συνεχίζοντας, ο Dr. Mor εξήγησε πως πέραν του Ιράν, το Ιράκ, του Κουβέιτ, και το Κατάρ είναι οι μεγαλύτεροι ηττημένοι από τον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ μιας και η γεωγραφική θέση τους περιορίζει τις εναλλακτικές διόδους εξαγωγών καυσίμων, κάτι που οδηγεί στην εξερεύνηση τέτοιων υποδομών για το μέλλον. Αντιθέτως, η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος κερδισμένος από αυτή τη σύγκρουση, αφενός γιατί η ηγεμονία των ΗΠΑ άρχισε να αμφισβητείται, και αφετέρου η ζήτηση για πράσινες τεχνολογίες έχει εκτιναχθεί. Η Ρωσία συγκαταλέγεται, επίσης, μεταξύ των κερδισμένων χάρη στην αύξηση των τιμών των καυσίμων και της ανάδειξής της ως εναλλακτικός προμηθευτής. Παρόλα αυτά, η συγκράτηση των τιμών κατά τη διάρκεια της τρέχουσας κρίσης αποδεικνύει πως οι παγκόσμιες αγορές έχουν αναπτύξει περισσότερη ανθεκτικότητα. Κλείνοντας, ο Dr. Mor συνέστησε στην Ελλάδα να αναπτύξει τις δικές της υποδομές χερσαίας αποθήκευσης φυσικού αερίου και να δράσει πιο αποφασιστικά στο ζήτημα του GSI, το οποίο αποτελεί ένα έργο στρατηγικής σημασίας.
Στη συνέχεια, ο Καθ. Αδαμίδης ξεκαθάρισε πως οι προβλέψεις για την επόμενη ημέρα μετά το τέλος του πολέμου στη Μέση Ανατολή οφείλουν να περιμένουν την τελική κατάληξη της σύγκρουσης, μιας και τα διαφορετικά σενάρια οδηγούν σε διαφορετικά αποτελέσματα. Ανεξαρτήτως του ποιο θα είναι η έκβαση του πολέμου, υπάρχουν κάποιες συνέπειες που έχουν ήδη καταστεί σαφείς. Πρώτον, όσον αφορά στις αγορές ενέργειας του Περσικού Κόλπου, τα χτυπήματα του Ιράν κατά σημαντικών ενεργειακών υποδομών στη Μέση Ανατολή σημαίνουν ότι θα χρειαστεί χρόνος για την επαναφορά της παραγωγής και των εξαγωγών στα προ-πολεμικά επίπεδα. Δεύτερον, όσον αφορά την αναζήτηση εναλλακτικών διόδων εξαγωγής ενέργειας, ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ απέδειξε πως πάντα υπάρχουν διαφορετικές επιλογές, κάτι που εγείρει ερωτήματα για τη σημασία των choke points για όλους εκείνους που επιθυμούν να τα χρησιμοποιήσουν ως μοχλούς πίεσης. Τρίτον, όσον αφορά στην αναζήτηση νέων μορφών ενέργειας, η τρέχουσα ενεργειακή κρίση κατέδειξε πως οι ΑΠΕ δεν μπορούν να καλύψουν επί του παρόντος το κενό των ορυκτών καυσίμων, επομένως απαιτείται ταχύτερη ανάπτυξή τους. Τέλος, ο Καθ. Αδαμίδης υπογράμμισε πως ο μεγαλύτερος κερδισμένος σε αυτό το αναδυόμενο γεωπολιτικό σκηνικό είναι η Ρωσία, η οποία επωφελήθηκε τόσο από την άρση των κυρώσεων εναντίον του πετρελαίου της, όσο και τις νέες ισορροπίες που διαμορφώνονται στο μέτωπο της Ουκρανίας.
Καίρια ήταν η εισήγηση του κ. Ξηραδάκη, ο οποίος συνέδεσε αυτές τις γεωπολιτικές εξελίξεις με τον κλάδο της ναυτιλίας. Όπως ανέφερε, ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή δεν έγκειται μόνο στις άμεσες συνέπειες αυτής της σύγκρουσης, αλλά αναδεικνύει τη δυνητική αλλαγή του παγκόσμιου συστήματος ενέργειας, του διεθνούς εμπορίου, και των ευρύτερων γεωπολιτικών ισορροπιών. Το ερώτημα δεν είναι το πότε θα τελειώσει ο πόλεμος, αλλά το αν ο κόσμος θα είναι έτοιμος για την επόμενη κρίση. Στην πραγματικότητα, οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή έχουν καταδείξει τη δομική αδυναμία της εξάρτησης από λίγους παραγωγούς ορυκτών καυσίμων και συγκεκριμένα choke points, που μπορούν να απειλήσουν τη σταθερότητα του παγκόσμιου συστήματος. Μέχρι πρόσφατα, η παγκόσμια ενεργειακή πολιτική βασιζόταν σε τρεις προτεραιότητες: τη διαθεσιμότητα των καυσίμων, τις τιμές της ενέργειας, και τη βιωσιμότητα των πηγών ενέργειας. Η τρέχουσα κρίση φέρνει στο επίκεντρο μία νέα προτεραιότητα, την ασφάλεια του εφοδιασμού. Εντός αυτού του πλαισίου, η ναυτιλία αποτελεί έναν στρατηγικό πυλώνα για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια, καθώς η αξία των καυσίμων συνδέεται άμεσα με τη δυνατότητα μεταφοράς τους από τον παραγωγό στον καταναλωτή. Αυτό θα αλλάξει τον τρόπο με τον οποία αξιολογούνται και αποφασίζονται οι επενδύσεις για τον εμπορικό στόλο του αύριο. Στην πραγματικότητα, η ενεργειακή ασφάλεια αφορά όχι μόνο την παραγωγή των καυσίμων, αλλά και την εγγυημένη μεταφορά τους, έναν τομέα όπου η ελληνική ναυτιλία μπορεί να διαδραματίσει κρίσιμο ρόλο. Και ασχέτως της έκβασης του πολέμου στη Μέση Ανατολή, η ενεργειακή ασφάλεια θα αναδειχθεί σε μόνιμη προτεραιότητα για την παγκόσμια οικονομία, και όχι απλώς μία έκτακτη ανάγκη σε καιρούς κρίσεων.
Ακολούθησε ο Dr. Yigitguden, ο οποίος παρουσίασε τη στρατηγική και τον ρόλο της Τουρκίας για την ενεργειακή ασφάλεια της ευρύτερης περιοχής. Καταρχάς, επισήμανε την κρισιμότητα των ΑΠΕ ως τη ραχοκοκαλιά της σύγχρονης ενεργειακής ασφάλειας, εξηγώντας πως η διαλείπουσα φύση τους απαιτεί την ανάπτυξη παράλληλων τεχνολογιών όπως η αποθήκευση ενέργειας. Ταυτόχρονα, υπενθύμισε πως η Τουρκία επιθυμεί να αναπτύξει και την πυρηνική ενέργεια, με τον πρώτο αντιδραστήρα της χώρας να τίθεται σε λειτουργία εντός του 2026. Φυσικά, η Τουρκία παραμένει κρίσιμος διαμετακομιστής φυσικού αερίου, ρόλος που στοχεύει να ενισχύσει, ενώ και η εγχώρια παραγωγή της αναμένεται να αυξηθεί, κυρίως χάρη στην ταχέως αναπτυσσόμενη λεκάνη της δυτικής Μαύρης Θάλασσας. Ευρύτερα, η Τουρκία συμμετέχει σε μία σειρά έργων στην περιφέρειά της, από την εξερεύνηση κοιτασμάτων, μέχρι της κατασκευή υποδομών. Μεταξύ άλλων, δύο έργα που μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο είναι η διεύρυνση του αγωγού πετρελαίου Κιρκούκ-Σεϊχάν στη Βασόρα και η κατασκευή ενός αγωγού φυσικού αερίου που θα συνδέει το Κατάρ με την Τουρκία.
Το πάνελ έκλεισε με τον Dr. Ellinas, ο οποίος δήλωσε πως το τέλος του πολέμου στη Μέση Ανατολή δεν θα σημάνει την επιστροφή στην προηγούμενη κατάσταση, αλλά σε μία νέα κατανόηση της έννοιας της ενεργειακής ασφάλειας. Πρακτικά, αυτό θα οδηγήσει στο πέρασμα από το μοντέλο ‘just in time’ στο μοντέλο ‘just in case’, το οποίο βασίζεται στην ευελιξία. Η ευελιξία αυτή έγκειται σε τέσσερις τομείς. Τη φυσική ευελιξία όσον αφορά τις υποδομές. Την ευελιξία των προμηθευτών και των προϊόντων. Την εμπορική ευελιξία για τις εξαγωγές και τις μεταφορές καυσίμων. Και την περιφερειακή ευελιξία. Ως εκ τούτου, η επόμενη ημέρα μετά την τρέχουσα ενεργειακή κρίση οφείλει να φέρει μία νέα προσέγγιση, με νέες υποδομές, νέες συμφωνίες, και νέες δικλείδες ασφαλείας. Όπως τόνισε ο Dr. Ellinas, ο όρος-κλειδί για την ενεργειακή ασφάλεια του μέλλοντος είναι η ανθεκτική αποδοτικότητα. Τέλος, ο Dr. Ellinas εξήγησε πως αυτές οι εξελίξεις θα φέρουν μία νέα προσέγγιση και για το επερχόμενο COP31, το οποίο θα επιδιώξει μία πραγματιστική προσαρμογή στα νέα δεδομένα.