πετρελαϊκές εγκαταστάσεις διαμορφώνουν ένα περιβάλλον που απειλεί να παρατείνει την ενεργειακή κρίση πολύ πέραν των επομένων μηνών.Το διακύβευμα δεν αφορά πλέον μόνον στην πορεία των τιμών του αργού πετρελαίου. Αφορά στην ασφάλεια των θαλασσίων μεταφορών, την δυνατότητα των διυλιστηρίων να εξασφαλίζουν πρώτες ύλες, την διαθεσιμότητα ντήζελ και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), αλλά και το κόστος με το οποίο η Ευρώπη θα καλύψει τις ανάγκες της κατά την περίοδο ηυξημένης καταναλώσεως. Το Brent κινείται πλησίον των 106 δολλαρίων το βαρέλι, ενώ η τιμή του αργού έχει καταγράψει άνοδο άνω του 70% από αρχής του έτους.
Την ιδία στιγμή, η αγορά φυσικού αερίου στην Ευρώπη ευρίσκεται πλησίον των υψηλοτέρων επιπέδων σχεδόν τεσσάρων ετών. Η εικόνα είναι ενδεικτική μίας κρίσεως στην οποία η γεωπολιτική αβεβαιότης μετατρέπεται σε άμεσο οικονομικό κόστος.
Η νέα κλιμάκωσις έλαβε ιδιαιτέρως ανησυχητική διάσταση με τις επιθέσεις των Χούθι, της οργανώσεως της Υεμένης, η οποία υποστηρίζεται από το Ιράν, εναντίον στόχων στην Σαουδική Αραβία. Στις 14 Οκτωβρίου, πλήγμα προεκάλεσε ζημίες σε τμήμα του συγκροτήματος γραφείων της Saudi Aramco στο Νταχράν, στην ανατολική επαρχία του βασιλείου, χωρίς να αναφερθούν θύματα.
Η παραγωγή πετρελαίου δεν επηρεάσθηκε ευθέως από το συγκεκριμένο πλήγμα, ωστόσο, η σημασία της επιθέσεως υπερβαίνει τις υλικές ζημίες: Το Νταχράν ευρίσκεται στην «καρδιά» της σαουδαραβικής πετρελαικής οικονομίας, και η Aramco αποτελεί έναν εκ των σημαντικωτέρων παραγόντων της παγκοσμίου προσφοράς.
Είχαν προηγηθεί επιθέσεις σε περιοχές που περιλαμβάνουν το Ρυάντ, ενώ οι σαουδαραβικές Αρχές ανεκοίνωσαν αναχαιτίσεις πυραύλων και άλλων βλημάτων. Η κλιμάκωσις έχει προκαλέσει ανθρώπινες απώλειες και τραυματισμούς, ενώ η λειτουργία του αεροδρομίου της πρωτευούσης και η δραστηριότης επιχειρήσεων επηρεάσθηκαν από την κατάσταση ασφαλείας. Παραλλήλως, η ενεργειακή υποδομή της Σαουδικής Αραβίας ευρίσκεται υπό αυξημένη πίεση.
Το διυλιστήριο στην Τζαζάν είχε διακόψει την λειτουργία του κατόπιν προηγουμένης επιθέσεως, ενώ είχαν καταγραφεί πλήγματα σε σημαντικό λιμένα εξαγωγών στην Ερυθρά Θάλασσα. Αγωγός που συνδέει τις ανατολικές πετρελαιοπαραγωγικές περιοχές με την δυτική ακτή, προσφέροντας εναλλακτική διαδρομή προς τις διεθνείς αγορές, είχε επίσης τεθεί προσωρινώς εκτός λειτουργίας κατόπιν επιθέσεως τον προηγούμενο μήνα. Η εξέλιξις δημιουργεί έναν κρίσιμο κίνδυνο: Ακόμη και αν η συνολική παραγωγή δεν μειωθεί αμέσως, οι επιθέσεις σε εγκαταστάσεις, λιμένες και αγωγούς δύνανται να περιορίσουν την ικανότητα εξαγωγής και να αυξήσουν το κόστος μεταφοράς. Με άλλους λόγους, το πετρέλαιο μπορεί μεν να υπάρχει, αλλά καθίσταται δυσκολώτερο και ακριβότερο να φθάσει στον προορισμό του.
Ιράν και Στενά του Ορμούζ: Το κρίσιμο πέρασμα της παγκοσμίου ενεργείας
Ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία προκαλεί η κατάστασις στα Στενά του Ορμούζ, το στρατηγικό θαλάσσιο πέρασμα που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Ινδικό Ωκεανό. Από την συγκεκριμένη θαλασσία οδό διέρχονται σημαντικές ποσότητες πετρελαίου και LNG, γεγονός που καθιστά κάθε διαταραχή δυνητική απειλή για την παγκόσμιο αγορά. Το Ιράν εμφανίζεται να αλλάζει τακτική και να εντείνει τις επιθέσεις κατά της εμπορικής ναυτιλίας, διευρύνοντας τις επιχειρήσεις του και σε γειτονικά ύδατα.
Οι επιπτώσεις είναι ήδη ορατές στις εμπορικές ροές, καθώς ορισμένα υπερδεξαμενόπλοια αποφεύγουν πλέον διαδρομές στον Περσικό Κόλπο, ενώ το κόστος της μεταφοράς πετρελαίου έχει εκτιναχθεί. Η αύξησις των ναύλων και των ασφαλίστρων πολεμικού κινδύνου επιβαρύνει το τελικό κόστος εκάστου φορτίου, ενισχύοντας τις πληθωριστικές πιέσεις ακόμη και σε χώρες που δεν συμμετέχουν στην σύγκρουση. Η σημασία του Ορμούζ είναι εξ ίσου μεγάλη και για την ροή του φυσικού αερίου.
Προ της κλιμακώσεως, περίπου το εν πέμπτον των παγκοσμίων ποσοτήτων LNG διεκινείτο μέσω των Στενών, με το Κατάρ να αποτελεί βασικό προμηθευτή της διεθνούς αγοράς. Όταν η ναυσιπλοία περιορίζεται, η Ευρώπη και η Ασία αναγκάζονται να προβούν σε εντονώτερο ανταγωνισμό για τις διαθεσίμους ποσότητες, με τις τιμές να αντιδρούν ακόμη και στην προσδοκία νέων διακοπών.
Χούθι: Από την Υεμένη στην ευρύτερη περιφερειακή σύγκρουση
Η δράσις των Χούθι εντάσσεται πλέον σε μια ευρύτερη αντιπαράθεση, που συνδέει το μέτωπο της Υεμένης με την σύγκρουση πέριξ του Ιράν και την ασφάλεια των ενεργειακών υποδομών του Κόλπου. Η αντιπαράθεσις της οργανώσεως με την Σαουδική Αραβία έχει βαθειές ρίζες. Οι Χούθι κατέλαβαν την πρωτεύουσα της Υεμένης, Σαναά, το 2014, ενώ την επομένη χρονιά η σαουδαραβική επέμβασις υπεστήριξε την κυβέρνηση που είχε εκδιωχθεί.
Η πρόσφατις αναζωπύρωσις των εχθροπραξιών συνδέεται με νέες στρατιωτικές επιχειρήσεις των δυνάμεων που υποστηρίζονται από το Ρυάντ, με στόχο την ανάκτηση εδαφών από τους αντάρτες. Η επίθεσις στο συγκρότημα της Aramco, τα πλήγματα σε αεροδρόμια και οι πυραυλικές εκτοξεύσεις προς σαουδαραβικές πόλεις αυξάνουν τον κίνδυνο γενικεύσεως της συγκρούσεως. Το Ρυάντ έχει προειδοποιήσει ότι οι επαναλαμβανόμενες επιθέσεις σε πολιτικούς και οικονομικούς στόχους θα έχουν συνέπειες, ενώ ο Αμερικανός Πρόεδρος Ντόναλντ Τράμπ έχει αφήσει ανοικτό το ενδεχόμενο μεγαλύτερης αμερικανικής εμπλοκής.
Οι ΗΠΑ παρέχουν ήδη υποστήριξη στην Σαουδική Αραβία, μεταξύ άλλων, σε επίπεδο πληροφοριών, στοχοποιήσεως και εναερίου ανεφοδιασμού. Μια άμεσος στρατιωτική εμπλοκή, ωστόσο, θα μπορούσε να διευρύνει το πεδίο της συγκρούσεως και να επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τις αγορές ενεργείας. Το πρόβλημα για τις πετρελαιοπαραγωγούς χώρες είναι ότι οι επιθέσεις δεν πλήττουν μόνον την τρέχουσα παραγωγή. Υπονομεύουν και την αξιοπιστία τους ως ασφαλών προμηθευτών, αυξάνοντας την αβεβαιότητα για τους αγοραστές και ενθαρρύνοντας την αναζήτηση εναλλακτικών πηγών.
Η γεωπολιτική κρίσις συναντά μια ήδη πιεσμένη αγορά διυλισμένων προιόντων. Στην μηνιαία έκθεσή του για τον Οκτώβριο ο Διεθνής Οργανισμός Ενεργείας (ΙΑΕ) προειδοποιεί ότι η παγκόσμιος αγορά ντήζελ θα παραμείνει ιδιαιτέρως «σφικτή» έως το 2027, καθώς οι απώλειες στην προσφορά από την Ρωσσία και την Μέση Ανατολή δεν αναπληρώνονται επαρκώς από άλλους παραγωγούς. Κατά τον IEA, οι παγκόσμιοι εξαγωγές ντήζελ τον Σεπτέμβριο ήταν μειωμένες κατά περίπου 700.000 βαρέλια ημερησίως, εν συγκρίσει με ένα έτος ενωρίτερα.
Οι καθαρές εξαγωγές από την Ρωσσία και την Μέση Ανατολή υπεχώρησαν συνολικώς κατά περίπου 1,3 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, καθώς οι πολεμικές εξελίξεις και τα προβλήματα στην παραγωγή και την διύλιση περιόρισαν τις διαθεσίμους ποσότητες. Η στενότης αυτή αποκτά ιδιαιτέρα σημασία, εν όψει του χειμώνος, όταν αυξάνεται η ζήτησις για καύσιμα και οι ανάγκες μεταφορών και θερμάνσεως. Το ντήζελ είναι βασικό καύσιμο για τις οδικές μεταφορές, την γεωργία, την βιομηχανία και μεγάλο μέρος της εφοδιαστικής αλυσίδος. Επομένως, η αύξησις της τιμής του δεν περιορίζεται στην αντλία: περνά στα μεταφορικά έξοδα, το κόστος παραγωγής και, τελικώς, στις τιμές προιόντων και υπηρεσιών.
Ο Οργανισμός εκτιμά ότι η παγκόσμιος ζήτησις πετρελαίου θα μειωθεί κατά μέσον όρο κατά 2,6 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως το 2026, καθώς οι υψηλές τιμές και η επιδείνωσις των οικονομικών προοπτικών περιορίζουν την κατανάλωση. Παραλλήλως, η προσφορά αναμένεται να υποχωρήσει κατά 5,8 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως κατά μέσον όρο εφέτος, πριν ανακάμψει το 2027, εφ' όσον αποκατασταθούν σταδιακώς οι ενεργειακές ροές.
Η προοπτική ανακάμψεως, ωστόσο, παραμένει εύθραυστος. Ακόμη και αν αυξηθεί η παραγωγή αργού, η αναπλήρωσις των αποθεμάτων και η αποκατάστασις της λειτουργίας των διυλιστηρίων απαιτούν χρόνο. Οι νέες επιθέσεις στον Κόλπο απειλούν να καθυστερήσουν αυτήν την διαδικασία, διατηρώντας τις τιμές σε υψηλά επίπεδα επί μεγαλύτερο διάστημα. Στο μέτωπο του φυσικού αερίου, η εικόνα είναι εξ ίσου ανησυχητική.
Οι ευρωπαικές τιμές αναφοράς στον ολλανδικό κόμβο TTF εκινήθησαν πλησίον των 87 ευρώ ανά μεγαβατώρα, στα υψηλότερα επίπεδα από τα τέλη του 2022 – άνοδος που αντανακλά τόσο τις διαταραχές στις προμήθειες LNG από τον Περσικό Κόλπο όσο και την αβεβαιότητα περί των καιρικών συνθηκών των επομένων μηνών.
Την ιδία στιγμή, η πληρότης των ευρωπαικών αποθηκών φυσικού αερίου ευρίσκεται περίπου στο 74%, αισθητώς χαμηλότερα του μέσου όρου της τελευταίας πενταετίας, που προσεγγίζει το 89%. Τα επίπεδα αυτά δεν σημαίνουν αυτομάτως ότι η Ευρώπη θα αντιμετωπίσει φυσικές ελλείψεις. Περιορίζουν, όμως, το περιθώριο απορροφήσεως ενός νέου σοκ. Ένας παρατεταμένος ψυχρός χειμώνας, μια νέα διακοπή προμηθειών ή ένας εντονώτερος ανταγωνισμός με τις ασιατικές αγορές για φορτία LNG θα ηδύναντο να προκαλέσουν νέες αποτόμους αυξήσεις. Όσο οι ενεργειακές αρτηρίες της Μέσης Ανατολής παραμένουν στο στόχαστρο, η προοπτική ενός δυσκόλου χειμώνος δεν αποτελεί απλώς σενάριο των αγορών, αλλά έναν πραγματικό κίνδυνο για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Οι νέοι της Αλβανιας αμφισβητούν
Οι σκηνές χάους στα Τίρανα με την πυρπόληση του Υπουργείου Παιδείας, την ώρα που χιλιάδες φοιτητές διεδήλωναν κατά της διαφθοράς και των προβλημάτων στην εκπαίδευση, αποτελούν ένδειξη μιάς βαθύτερης πολιτικής και κοινωνικής κρίσεως στην Αλβανία. Η χρήσις δακρυγόνων και υδροφόρων οχημάτων, καθώς και οι δεκάδες προσαγωγές, αποτυπώνουν την κλιμάκωση μιάς κινητοποιήσεως που ήρχισε ειρηνικώς, αλλά εξελίχθηκε σε βίαιες συγκρούσεις.
Τα αιτήματα των φοιτητών για καλύτερες πανεπιστημιακές συνθήκες, χαμηλότερο κόστος σπουδών, οικονομική στήριξη και επαγγελματικές προοπτικές μετά την αποφοίτησή τους δεν είναι μεμονωμένες διεκδικήσεις. Συνδέονται με την ευρύτερη δυσπιστία απέναντι στο πολιτικό σύστημα, το οποίο κυριαρχείται επί δεκαετίες από τους Σοσιαλιστές του Έντι Ράμα και τους Δημοκρατικούς της αντιπολιτεύσεως.
Η κυβερνητική καταγγελία περί «ενορχηστρωμένης βίας» ενδέχεται να αντανακλά πραγματικές ανησυχίες περί της ασφαλείας, δεν αρκεί όμως για να ακυρώσει τα κοινωνικά αιτήματα, την ώρα που η νεολαία χάνει την εμπιστοσύνη της προς τους θεσμούς. Να σημειωθεί ότι η πολιτική σταθερότης δεν εξασφαλίζεται με αστυνομικά οδοφράγματα, αλλά με διαφάνεια, λογοδοσία και πραγματικές ευκαιρίες..
*Από την ΕΣΤΙΑ