Από τον Τραμπ και το ΝΑΤΟ έως τη Γροιλανδία και τις καθημερινές συνήθειες, τα memes αποτυπώνουν τη διευρυνόμενη απόσταση μεταξύ των δύο πλευρών του Ατλαντικού. Η αυξανόμενη απόσταση μεταξύ Ευρώπης και Ηνωμένων Πολιτειών δεν αποτυπώνεται πλέον μόνο στις πολιτικές αντιπαραθέσεις, στις διαφωνίες για το ΝΑΤΟ και στους εμπορικούς πολέμους. Εκφράζεται και μέσα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπου τα 

memes μετατρέπονται σε όχημα πολιτικού σχολιασμού, σατιρίζοντας τις διαφορές μεταξύ των δύο πλευρών του Ατλαντικού και ενισχύοντας, σε ορισμένες περιπτώσεις, την αίσθηση μιας κοινής ευρωπαϊκής ταυτότητας.
Από τον Ντόναλντ Τραμπ και το μέλλον του ΝΑΤΟ έως τη Γροιλανδία και τις σχέσεις Ευρωπαϊκής Ένωσης–Καναδά, η διατλαντική σχέση προσφέρει άφθονο υλικό για διαδικτυακές αντιπαραθέσεις. Στο επίκεντρο βρίσκονται ακόμη και φαινομενικά ασήμαντα ζητήματα της καθημερινότητας, όπως ο κλιματισμός, ο πάγος στα ποτά, η πρόσβαση σε πόσιμο νερό και το ωράριο λειτουργίας των ευρωπαϊκών καταστημάτων.

Από την πολιτική αντιπαράθεση στα viral memes

Χαρακτηριστική περίπτωση αποτελεί ο Βίλμαρ Βίγκλουντσον, ο οποίος ζει στη Σουηδία και δραστηριοποιείται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με το όνομα «Some European Guy» («Ένας Ευρωπαίος τύπος»). Μεγαλωμένος στην Ισλανδία, εγκαταστάθηκε στη Σουηδία πριν από 22 χρόνια και απέκτησε διαδικτυακό κοινό σχολιάζοντας Αμερικανούς που επιχειρούν να εξηγήσουν στους Ευρωπαίους πώς είναι η Ευρώπη, συχνά μέσα από στερεότυπα και γενικεύσεις.
Άρχισε να δημοσιεύει περιεχόμενο κατά την προεκλογική εκστρατεία των ΗΠΑ το 2024, με αφορμή την επιστροφή του Τραμπ και την ενίσχυση του κινήματος MAGA. Η επιβολή αμερικανικών δασμών αποτέλεσε, στη συνέχεια, μια ευκαιρία να εστιάσει περισσότερο στις αντιδράσεις των Αμερικανών απέναντι στην Ευρώπη.
Μία από τις πρώτες αναρτήσεις του που έγιναν viral, με σύγκριση ευρωπαϊκών και αμερικανικών αυτοκινήτων κατά τη διάρκεια της εμπορικής αντιπαράθεσης, συγκέντρωσε περίπου 4.000.000 προβολές.
Για τον ίδιο, τα memes δεν αποτελούν απλώς μέσο ψυχαγωγίας. Συνιστούν έναν τρόπο σχολιασμού των πολιτικών εξελίξεων, αλλά και ανάδειξης των κοινών χαρακτηριστικών των Ευρωπαίων, παρά τις μεταξύ τους διαφωνίες.

Μόλις το 11% θεωρεί τις ΗΠΑ σύμμαχο

Η διαδικτυακή αυτή τάση εκδηλώνεται σε μια περίοδο κατά την οποία η εικόνα των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ευρώπη εμφανίζει σημαντική επιδείνωση.
Σύμφωνα με δημοσκόπηση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων (ECFR), στην οποία συμμετείχαν σχεδόν 20.000 άνθρωποι σε 15 ευρωπαϊκές χώρες, μόλις το 11% των ερωτηθέντων θεωρεί πλέον τις ΗΠΑ σύμμαχο. Το αντίστοιχο ποσοστό τον Νοέμβριο του 2024 ανερχόταν στο 22%.
Παράλληλα, το 25% αντιμετωπίζει τις Ηνωμένες Πολιτείες ως ανταγωνιστή ή αντίπαλο.
Ωστόσο, η απογοήτευση απέναντι στην Ουάσιγκτον δεν είναι ομοιόμορφη σε ολόκληρη την Ευρώπη. Όπως επισημαίνει ο Πιοτρ Σκουρόφσκι, ομότιμος καθηγητής στο Τμήμα Αγγλικών Σπουδών του Πανεπιστημίου SWPS, «δεν υπάρχει μία ενιαία Ευρώπη» ως προς τη στάση απέναντι στις ΗΠΑ.
Στην Πολωνία, στις χώρες της Βαλτικής και στην ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ, η ανησυχία για την απρόβλεπτη αμερικανική πολιτική συνυπάρχει με την αντίληψη ότι η Ρωσία εξακολουθεί να αποτελεί τη μεγαλύτερη απειλή.
Από την οπτική της Ανατολικής Ευρώπης, σημειώνει ο Σκουρόφσκι, η αμερικανική «απειλή», ανεξάρτητα από το πώς αξιολογείται, δεν συγκρίνεται με τον άμεσο υπαρξιακό κίνδυνο που αποδίδεται στη Ρωσία.
Την ίδια στιγμή, σε τμήματα της δεξιάς, η κριτική προς τις ΗΠΑ εξακολουθεί να συνδέεται με τη φιλορωσική ή ακόμη και τη φιλοκομμουνιστική στάση. Στην Πολωνία, όπου οι αντιλήψεις για την Ουάσιγκτον αρχίζουν να μεταβάλλονται, η αμφισβήτηση του Τραμπ παραμένει πολιτικά δύσκολη, καθώς ο Ρεπουμπλικανός πρόεδρος Ρόναλντ Ρίγκαν θεωρείται ότι συνέβαλε στην πτώση του κομμουνισμού. Ακόμη και στην πολωνική Αριστερά, η αμφισβήτηση των ΗΠΑ εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως πολιτικό ταμπού, σύμφωνα με τον ίδιο.

Νερό, πάγος και κλιματισμός στη διατλαντική αντιπαράθεση

Η αντιπαράθεση, πάντως, δεν περιορίζεται στην υψηλή πολιτική. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι διαφορές στις καθημερινές συνήθειες Ευρωπαίων και Αμερικανών μετατρέπονται συχνά σε αφορμή για χιούμορ και αντιπαραθέσεις.
Ο Βίγκλουντσον αναφέρει ως χαρακτηριστικό παράδειγμα τις αμερικανικές αντιδράσεις σχετικά με την πρόσβαση σε νερό στην Ευρώπη, καθώς και τα παράπονα για την έλλειψη δωρεάν νερού σε ορισμένους χώρους. 
Παράλληλα, στο TikTok κυκλοφορούν βίντεο Αμερικανών που διαμαρτύρονται για τα χλιαρά ποτά ή για τη δυσκολία να παραγγείλουν μεγάλους παγωμένους καφέδες στην Ευρώπη.
Στη λίστα προστίθενται η απουσία κλιματισμού σε ορισμένους ευρωπαϊκούς χώρους και το περιορισμένο ωράριο λειτουργίας των καταστημάτων.
Γιατί κλείνουν τα σούπερ μάρκετ τις Κυριακές; Γιατί δεν μπορεί κανείς να κάνει αγορές τα μεσάνυχτα; Τέτοιου είδους ερωτήματα τροφοδοτούν μια διαδικτυακή αντιπαράθεση που συχνά ξεπερνά τα όρια της απλής πολιτισμικής σύγκρισης.
Όπως επισημαίνει ο ίδιος, όσοι επιλέγουν να δημοσιοποιούν τις απόψεις τους πρέπει να αποδέχονται ότι αυτές θα αποτελέσουν αντικείμενο κριτικής και σχολιασμού.

Τα memes ως εργαλείο ευρωπαϊκής ταυτότητας

Πέρα από τη σάτιρα, η διαδικτυακή αντιπαράθεση αναδεικνύει μια ευρύτερη πολιτική και πολιτισμική διεργασία: την αναζήτηση κοινών ευρωπαϊκών σημείων αναφοράς σε μια περίοδο αυξανόμενων διαφωνιών με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Οι Ευρωπαίοι εξακολουθούν να διαφωνούν για τη μετανάστευση, την ενέργεια και τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Ωστόσο, μια γενικευμένη κριτική από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού μπορεί να προκαλέσει αντιδράσεις συσπείρωσης, τις οποίες δεν κατορθώνουν πάντοτε να επιτύχουν οι επίσημες ευρωπαϊκές διαδικασίες.
«Η απομάκρυνση από έναν αφελή φιλοαμερικανισμό είναι αναπόφευκτη και θα συμβάλει στην οικοδόμηση μιας κοινής ευρωπαϊκής ταυτότητας», εκτιμά ο Σκουρόφσκι.
Όπως υποστηρίζει, η αμερικανική εθνική ταυτότητα διαμορφώθηκε σε σημαντικό βαθμό μέσα από την αποστασιοποίηση από την Ευρώπη. Η αντιευρωπαϊκή ρητορική, η οποία χαρακτήρισε την κυβέρνηση του Τζορτζ Ου. Μπους και εξακολουθεί να αποτελεί βασικό στοιχείο του κινήματος MAGA, παραμένει, σύμφωνα με τον ίδιο, στον πυρήνα του αμερικανικού εθνικισμού.
Από την πλευρά του, ο Βίγκλουντσον παρατηρεί ότι οι ενότητες σχολίων στις αναρτήσεις του έχουν μετατραπεί σε άτυπα ευρωπαϊκά φόρουμ. Όταν οι χρήστες αισθάνονται ότι κάποιος επικρίνει την Ευρώπη ως σύνολο, συχνά αφήνουν στην άκρη τις διαφορές τους και συσπειρώνονται.
Οι διαφωνίες, βέβαια, δεν εξαφανίζονται.
Αλλά μέσα από τα memes, το χιούμορ και τις διαδικτυακές αντιπαραθέσεις, αναδύεται ένα κοινό σημείο αναφοράς: η αίσθηση ότι, παρά τις εσωτερικές τους διαφορές, οι Ευρωπαίοι μοιράζονται μια ταυτότητα που αξίζει να υπερασπιστούν.

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο