να πείσει τους επενδυτές, τις αεροπορικές εταιρείες, τις ναυτιλιακές εταιρείες και τον ίδιο τον πληθυσμό του ότι η κανονική ζωή παραμένει βιώσιμη. Πρόκειται για μια εξαιρετικά άνιση αναμέτρηση. Η Σαουδική Αραβία διαθέτει πολύ μεγαλύτερους πόρους, αλλά έχει και πολύ περισσότερα να χάσει.
Η κλιμάκωση είναι εμφανής. Η επίθεση της 10ης Οκτωβρίου στο διεθνές αεροδρόμιο του Ριάντ προκάλεσε το θάνατο τουλάχιστον 13 ανθρώπων και τον τραυματισμό περισσότερων από 300. Στη συνέχεια, το Reuters ανέφερε ότι η Σαουδική Αραβία ετοιμαζόταν να προσφέρει τη δυνατότητα εξ αποστάσεως συμμετοχής στην εμβληματική της εκδήλωση «Future Investment Initiative». Η σύνδεση είναι σκληρή: η κύρια επενδυτική συνάντηση του βασιλείου πρέπει πλέον να λάβει υπόψη την πιθανότητα οι στελέχη να μην μπορούν να φτάσουν εκεί με ασφάλεια.
Η επίθεση σε ένα διοικητικό κτίριο της Aramco στο Νταχράν ενισχύει αυτό το μήνυμα. Οι σαουδικές αρχές περιέγραψαν μια περιορισμένη πυρκαγιά, ενώ η «Wall Street Journal» ανέφερε σημαντικά μεγαλύτερες ζημιές στο κτίριο. Μια επίθεση σε διοικητική έδρα δεν σημαίνει ότι η παραγωγή πετρελαίου έχει σταματήσει. Ωστόσο, αποδεικνύει ότι οι ίδιοι οι θεσμοί που συντονίζουν τον οικονομικό κινητήρα της Σαουδικής Αραβίας είναι εκτεθειμένοι.
Το να χαρακτηρίσουμε αυτό το φαινόμενο «ολοκληρωτικό πόλεμο» θα υπερεκτιμούσε την τρέχουσα κινητοποίηση όλων των συμμετεχόντων. Αυτό που αναδύεται είναι μια διευρυνόμενη εκστρατεία κατά των συστημάτων που επιτρέπουν στη Σαουδική Αραβία να λειτουργεί ως εξαγωγέας ενέργειας, κόμβος αεροπορίας και επενδυτικός προορισμός. Το κεντρικό πρόβλημα του Ριάντ είναι ότι τα στρατιωτικά αντίποινα μπορούν να αυξηθούν ταχύτερα από ό,τι βελτιώνεται η οικονομική ασφάλεια.
Η δύναμη των Χούθι έγκειται σε αυτή τη διάκριση. Η Σαουδική Αραβία μπορεί να καταστρέψει εξοπλισμό και να επιβάλει σημαντικές απώλειες χωρίς να μπορεί πιθνότατα να εξαλείψει την ικανότητα της ομάδας να εξαπολύσει περαιτέρω επιθέσεις στο μέλλον. Το AP αναφέρει ότι οι Σαουδάραβες αξιωματούχοι αντιμετωπίζουν ελλείψεις σε αναχαιτιστικά μέσα, ενώ οι Χούθι έχουν συσσωρεύσει εμπειρία ενάντια σε εξελιγμένες άμυνες. Ένα ακριβό οπλοστάσιο δεν αποτελεί επομένως εγγύηση αδιάλειπτης προστασίας σε μια γεωγραφικά διασκορπισμένη οικονομία.
Αυτό δημιουργεί μια τιμωρητική στρατηγική ασυμμετρία. Το Ριάντ πρέπει να διατηρεί συνεχώς την προστασία του. Ο αντίπαλός του χρειάζεται περιστασιακές διεισδύσεις. Κάθε επιτυχημένη αναχαίτιση διατηρεί ένα περιουσιακό στοιχείο, αλλά δεν αποκαθιστά απαραίτητα την αποτροπή. Κάθε επιτυχημένη επίθεση μπορεί να δημιουργήσει συνέπειες πολύ πέρα από τη φυσική ζημιά, μέσω ακυρώσεων πτήσεων, ασφαλιστικών αποφάσεων, αποσύρσεων εργολάβων και καθυστερημένων εγκρίσεων επενδύσεων.
Οι στρατιωτικές επιλογές της Σαουδικής Αραβίας παραμένουν σημαντικές, αλλά καμία δεν προσφέρει μια φθηνή ή αξιόπιστη διέξοδο:
- Ενίσχυση της αμυντικής προστασίας και της οικονομικής συνέχειας. Αυτή είναι η πιο άμεσα χρήσιμη απάντηση: πρόσθετη συμμαχική αμυντική υποστήριξη, καλύτερες ρυθμίσεις προειδοποίησης, ανθεκτικότητα υποδομών και αξιόπιστα μέτρα επιχειρηματικής συνέχειας. Ο περιορισμός της είναι τόσο πολιτικός όσο και στρατιωτικός. Μια κυβέρνηση που υπόσχεται εθνικό μετασχηματισμό δεν μπορεί επ' αόριστον να παρουσιάζει τον επιτυχημένο περιορισμό των ζημιών ως νίκη.
- Επέκταση της αεροπορικής εκστρατείας κατά των στρατιωτικών δυνατοτήτων των Χούθι. Αυτό μπορεί να διαταράξει τις επιχειρήσεις και να υποστηρίξει τους εταίρους των Υεμενιτών, αλλά ο συνεχής βομβαρδισμός δεν οδηγεί αυτόματα σε πολιτική συμμόρφωση. Η ζημιά στους αμάχους θα επιδείνωνε την ανθρωπιστική καταστροφή της Υεμένης και θα ενίσχυε την κινητοποίηση των Χούθι. Η επιτυχία της Σαουδικής Αραβίας πρέπει να μετρηθεί με βάση λιγότερες επιθέσεις και ασφαλέστερο εμπόριο, παρά με τον όγκο των πυρομαχικών που δαπανώνται.
- Αύξηση της υποστήριξης προς τις δυνάμεις που στρέφονται κατά των Χούθι στην Υεμένη. Η τοπική εδαφική πίεση θα μπορούσε να συμπληρώσει την αεροπορική ισχύ. Ωστόσο, η χρηματοδότηση περισσότερων μαχητών από μόνη της δεν μπορεί να δημιουργήσει έναν συνεκτικό πολιτικό συνασπισμό. Αντίπαλες παρατάξεις μπορεί να συμφωνήσουν στην αντίθεση προς τους Χούθι, ενώ παράλληλα να διαφωνούν ριζικά για το μέλλον της Υεμένης, καθιστώντας δύσκολη την εδραίωση των κερδών στο πεδίο της μάχης.
- Να αναπτύξουν σημαντικές χερσαίες δυνάμεις της Σαουδικής Αραβίας. Αυτό θα έδειχνε αποφασιστικότητα, αλλά θα εξέθετε το Ριάντ σε μια παρατεταμένη εκστρατεία, απώλειες και βάρη κατοχής χωρίς να εγγυάται τον τερματισμό των επιθέσεων μεγάλης εμβέλειας. Η κατάληψη εδαφών και η επίτευξη μιας βιώσιμης πολιτικής διευθέτησης είναι διαφορετικοί στόχοι. Μια μεγάλη επέμβαση θα μπορούσε να καταναλώσει τους πόρους που χρειάζεται η Σαουδική Αραβία για να προστατεύσει την οικονομία της.
- Επέκταση της θαλάσσιας προστασίας και της απαγόρευσης. Αυτό θα μπορούσε να βελτιώσει τις συνθήκες για επιλεγμένες κινήσεις πλοίων, αλλά οι συνοδείες δεν μπορούν να εγγυηθούν εμπορική εμπιστοσύνη σε ολόκληρη την περιοχή. Η απαγόρευση απαιτεί επίσης συντονισμό και διασφαλίσεις για τις πολιτικές προμήθειες. Η ασφάλεια στη θάλασσα εξαρτάται τελικά από τη μείωση της ικανότητας και του κινήτρου για επίθεση σε πλοία από την ακτή.
Η απουσία ενός αξιόπιστου χερσαίου εταίρου από την Υεμένη είναι ιδιαίτερα επιζήμια. Η συζήτηση των Financial Times με τον αναλυτή του IISS, Emile Hokayem, το προσδιορίζει αυτό ως κεντρική αδυναμία της Σαουδικής Αραβίας. Χωρίς μια βιώσιμη πολιτική και στρατιωτική εναλλακτική λύση ικανή να διατηρήσει εδάφη, το Ριάντ κινδυνεύει να επαναλάβει έναν γνωστό κύκλο: βομβαρδισμό, προσωρινή αναστάτωση, προσαρμογή των Χούθι και ανανεωμένες επιθέσεις.
Η συνεργασία της Μέκκας δεν επιλύει προς το παρόν αυτό το πρόβλημα. Ωστόσο, το να λέμε ότι τα μέλη της δεν κάνουν απολύτως τίποτα δεν υπερβαίνει τα αποδεικτικά στοιχεία. Το Reuters ανέφερε την τουρκική αμυντική και τεχνική υποστήριξη, ενώ ρεπορτάζ από το Αραβικό Κέντρο περιγράφει τις δεσμεύσεις της Τουρκίας και του Πακιστάν ως υποστηρικτική και όχι ως συμμετοχή στη μάχη εναντίον των Χούθι. Αυτές οι συνεισφορές μπορεί να προστατεύσουν το σαουδαραβικό έδαφος χωρίς να αλλάξουν ουσιαστικά τον χερσαίο πόλεμο στην Υεμένη.
Η διάκριση έχει σημασία. Μια αμυντική συμφωνία καθίσταται στρατηγικά αξιόπιστη μέσω αξιοποιήσιμων δυνατοτήτων, συμφωνημένων αποστολών και πολιτικής βούλησης για την απορρόφηση των απωλειών. Στις 15 Οκτωβρίου, η Τουρκία επανέλαβε ότι η ανάπτυξη απαιτούσε κοινοβουλευτική έγκριση και ότι ο ρόλος της θα παρέμενε αμυντικός. Συνεπώς, η αλληλεγγύη της Άγκυρας δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως άνευ όρων δέσμευση για την καταπολέμηση του πολέμου της Σαουδικής Αραβίας στην Υεμένη.
Το Ριάντ αντιμετωπίζει μια παρόμοια διάκριση με την Ουάσιγκτον. Το Reuters αναφέρει ότι ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν ζήτησε αμερικανική βοήθεια εναντίον των Χούθι, αλλά ο Τραμπ δεν συμφώνησε σε αμερικανικά πλήγματα σε εκείνο το στάδιο. Πρόκειται για μια πιο περιορισμένη δέσμευση από ό,τι θα προτιμούσαν οι Σαουδάραβες σχεδιαστές της πλήρους κλίμακας παρέμβασης. Μια πιθανή μελλοντική αμερικανική απόφαση δεν μπορεί να υποκαταστήσει μια επιχειρησιακή εγγύηση σήμερα.
Μια ακόμη ισχυρότερη αμερικανική εμπλοκή δεν θα έφερνε αυτόματα τη νίκη. Θα μπορούσε να αυξήσει τη στρατιωτική πίεση και την αμυντική ικανότητα, αλλά δεν θα μπορούσε να δημιουργήσει πολιτική συνοχή στην Υεμένη. Το δυσάρεστο συμπέρασμα είναι ότι η περιορισμένη δέσμευση της Ουάσιγκτον περιορίζει τη Σαουδική Αραβία, ενώ η απεριόριστη εμπιστοσύνη στην αμερικανική ισχύ πυρός θα ήταν επίσης άστοχη.
Η άμεση δράση κατά του Ιράν θα ενείχε σημαντικά μεγαλύτερους κινδύνους. Η υποστήριξη της Τεχεράνης είναι κεντρικής σημασίας για την στρατιωτική ανάπτυξη των Χούθι, αλλά αυτό δεν καθιερώνει τον ιρανικό επιχειρησιακό έλεγχο σε κάθε επίθεση. Το Ριάντ πρέπει να διακρίνει μεταξύ της επιβολής κόστους σε ένα κράτος που το καθιστά ικανό και της υπόθεσης ότι η επίθεση σε αυτό το κράτος θα απενεργοποιήσει ένα ολοένα και πιο ικανό υεμενίτικο κίνημα.
Μια επίθεση της Σαουδικής Αραβίας στο Ιράν θα μπορούσε αντίθετα να διευρύνει τον αριθμό των απειλών που αντιμετωπίζει το βασίλειο. Έρευνα του Reuters που δημοσιεύθηκε στις 15 Οκτωβρίου εντόπισε τουλάχιστον 135 επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη και πυραύλους από το Ιράν και τους συμμάχους εναντίον 84 εγκαταστάσεων υποδομών στον Κόλπο από την έναρξη του πολέμου. Αυτό το αρχείο καταδεικνύει την περιφερειακή έκθεση που πρέπει να λάβουν υπόψη οι Σαουδάραβες υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων πριν ξεκινήσουν μια πιο αντιπαραθετική προσέγγιση.
Η πιο πιθανή σαουδαραβική προσέγγιση είναι επομένως ο εξαναγκασμός σε συνδυασμό με τη διπλωματία: πίεση στις δυνάμεις των Χούθι, απαιτήσεις για αυτοσυγκράτηση από την Τεχεράνη και συνεχείς προσπάθειες για την απόκτηση εξωτερικής αμυντικής βοήθειας. Οι άμεσες σαουδαραβικές επιθέσεις στο Ιράν παραμένουν ένα σενάριο κλιμάκωσης, ειδικά μετά από μια σαφώς αποδιδόμενη μεγάλη επίθεση, και όχι η πιο πιθανή πρώτη επιλογή.
Το Σουδάν και η Αιθιοπία καθιστούν αυτόν τον υπολογισμό πιο επικίνδυνο επειδή το δυτικό θαλάσσιο περιβάλλον της Σαουδικής Αραβίας κατακερματίζεται επίσης. Αυτές οι συγκρούσεις δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως ένας κεντρικά κατευθυνόμενος πόλεμος. Η σύνδεσή τους έγκειται στη γεωγραφία, στις επικαλυπτόμενες εξωτερικές σχέσεις και στην πιθανότητα η αστάθεια και στις δύο ακτές να υπονομεύει τον ίδιο εμπορικό διάδρομο.
Το Reuters αναφέρει ότι η Σαουδική Αραβία είναι σε γενικές γραμμές σύμμαχη με τον στρατό του Σουδάν, την Αίγυπτο και την Ερυθραία, ενώ διπλωμάτες περιέγραψαν τις δυνάμεις των Τιγκράι να πολεμούν στο πλευρό του στρατού του Σουδάν. Αυτές οι συνδέσεις καταδεικνύουν πώς μια φαινομενικά ξεχωριστή αφρικανική σύγκρουση μπορεί να περιπλέξει την περιφερειακή θέση του Ριάντ. Δεν δημιουργούν μια ενιαία διοίκηση που να συνδέει τις σουδανικές δυνάμεις και τους Χούθι.
Η αντιπαράθεση Αιθιοπίας-Ερυθραίας προσθέτει μια ακόμη πηγή αβεβαιότητας. Η Αιθιοπία ισχυρίστηκε ότι υπήρξε εισβολή της Ερυθραίας. Η Ερυθραία απορρίπτει τους ισχυρισμούς και έχει προσφύγει στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Οι ανανεωμένες μάχες γύρω από το Τιγκράι εγείρουν την πιθανότητα μιας ευρύτερης διακρατικής σύγκρουσης κατά μήκος της νότιας Ερυθράς Θάλασσας.
Για τη Σαουδική Αραβία, οι επιπτώσεις είναι σωρευτικές:
- Ο πόλεμος του Σουδάν αποδυναμώνει την απέναντι όχθη. Η παρατεταμένη σύγκρουση μειώνει την προοπτική αξιόπιστης παράκτιας διακυβέρνησης, εμπορικής ανάκαμψης και συντονισμένης θαλάσσιας ασφάλειας.
- Η κλιμάκωση της έντασης μεταξύ Αιθιοπίας και Ερυθραίας αυξάνει την αβεβαιότητα σχετικά με την περιφερειακή πρόσβαση και την εφοδιαστική. Η ναυτιλία δεν χρειάζεται να γίνει άμεσο πεδίο μάχης παντού για να επανεκτιμήσουν οι φορείς εκμετάλλευσης την έκθεσή τους.
- Οι ανταγωνιστικές περιφερειακές σχέσεις περιπλέκουν την οικοδόμηση συνασπισμών. Οι κυβερνήσεις που είναι πρόθυμες να συνεργαστούν εναντίον μιας απειλής μπορεί να υποστηρίξουν αντίπαλα συμφέροντα αλλού, περιορίζοντας τη συνοχή που χρειάζεται το Ριάντ.
Οι οικονομικές συνέπειες εκτείνονται πολύ πέρα από τις κατεστραμμένες εγκαταστάσεις. Οι επενδυτικές επιτροπές αξιολογούν εάν τα έργα μπορούν να λειτουργήσουν αξιόπιστα με την πάροδο των ετών. Οι επαναλαμβανόμενες διακοπές αλλάζουν τις υποθέσεις σχετικά με τα χρονοδιαγράμματα κατασκευής, το προσωπικό, την ασφάλιση, τη χρηματοδότηση και τη μελλοντική ζήτηση. Τα έργα στη Σαουδική Αραβία που αντιμετωπίζουν ήδη εμπορικές ή δημοσιονομικές πιέσεις αποκτούν ένα ακόμη επίπεδο αβεβαιότητας. Δεν πρέπει κάθε καθυστέρηση να αποδίδεται στον πόλεμο, αλλά ο πόλεμος καθιστά τις δύσκολες αποφάσεις πιο δύσκολες.
Το πετρέλαιο δεν προσφέρει αυτόματη διαφυγή. Οι υψηλότερες τιμές αναφοράς δεν μπορούν να αντισταθμίσουν πλήρως την αναξιόπιστη παράδοση, το πρόσθετο κόστος μεταφοράς και την ασθενέστερη μη πετρελαϊκή δραστηριότητα. Επιπλέον, η γεωγραφία του Γιανμπού απαιτεί ακρίβεια: οι εξαγωγές προς βορρά μπορούν να αποφύγουν το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, ενώ οι οδοί προς νότο προς την Ασία παραμένουν εκτεθειμένες. Η Ερυθρά Θάλασσα αποτελεί εναλλακτική κατεύθυνση εξαγωγών, όχι εγγύηση καθολικής ασφάλειας.
Η πιο πιθανή απάντηση της Σαουδικής Αραβίας είναι επομένως ένας άβολος συνδυασμός: εντατικοποιημένες αεροπορικές επιχειρήσεις, μεγαλύτερη υποστήριξη προς τους εταίρους της στην Υεμένη, πρόσθετη αμυντική βοήθεια και συνέχιση των διαπραγματεύσεων. Μια μεγάλη χερσαία εισβολή της Σαουδικής Αραβίας ή μια άμεση εκστρατεία εναντίον του Ιράν θα γινόταν πιο πιθανή εάν οι επιθέσεις προκαλούσαν διαρκή στρατηγική αναστάτωση, αλλά καμία από τις δύο δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως έτοιμη λύση.
Το Ριάντ δεν ξεμένει από όπλα. Ξεμένει από τρόπους για να μετατρέψει τη στρατιωτική ισχύ σε βιώσιμη οικονομική ασφάλεια. Οι Χούθι κατανοούν αυτή τη διάκριση. Εκτός αν η Σαουδική Αραβία οικοδομήσει μια αξιόπιστη πολιτική διευθέτηση παράλληλα με ισχυρότερη προστασία, διακινδυνεύει να χρηματοδοτήσει έναν κλιμακούμενο πόλεμο, ενώ παράλληλα παρακολουθεί το επενδυτικό μέλλον που υποτίθεται ότι υπερασπίζεται ο πόλεμος να γίνεται προοδευτικά πιο ακριβό και λιγότερο εφικτό.
*Γεωπολιτικός αναλυτής, για τα εμπορεύματα, τη γεωπολιτική, τη ΜΕΝΑ (The Middle East and North Africa) και την ασφάλεια
Από linkedin.com