Οι Βρυξέλλες αναγνωρίζουν το πρόβλημα που δημιουργούν οι υψηλές τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας και των υγρών καυσίμων, αλλά η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη σταματά εκεί όπου αρχίζουν οι δημοσιονομικοί κανόνες και οι διαφορετικές εθνικές προτεραιότητες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση ανακάλυψε ξανά τις διαχωριστικές γραμμές που έκαναν περιβόητη την αναποτελεσματικότητά της. Ξύπνησαν τα παλιά αντανακλαστικά Βορρά- Νότου επαναχαράχτηκαν τα όρια ανάμεσα στους υποστηρικτές της συνοχής, και της 

δημοσιονομικής πειθαρχίας, και όσων επιθυμούν τη λήψη έκτακτων μέτρων στήριξης. Στο τέλος της ημέρας, απέμεινε  η ενεργειακή ακρίβεια να εξακολουθεί να δοκιμάζει την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας και τις αντοχές των καταναλωτών.

Η Σύνοδος Κορυφής στις Βρυξέλλες ανέδειξε, για ακόμη μία φορά, την απόσταση ανάμεσα στην αναγνώριση του προβλήματος και στην πολιτική βούληση για την αντιμετώπισή του. Έπειτα από πολύωρες διαπραγματεύσεις, οι «27» συμφώνησαν να καλέσουν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει πρόσθετα βραχυπρόθεσμα μέτρα για την εκτίναξη των τιμών ενέργειας, λαμβάνοντας υπόψη τις διαφορετικές συνθήκες των κρατών-μελών και, ειδικότερα, τις αποκλίσεις στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας.

Πρόκειται για μια διατύπωση που αφήνει ανοιχτή την πόρτα σε νέες παρεμβάσεις, χωρίς να εγγυάται ότι αυτές θα περάσουν ποτέ το κατώφλι της εφαρμογής. Η Αθήνα έχει λόγο να αξιολογεί θετικά την αναφορά, καθώς το αρχικό κείμενο των συμπερασμάτων δεν αποτύπωνε, σύμφωνα με την ελληνική πλευρά, τον επείγοντα χαρακτήρα της κρίσης. Ωστόσο, η πολιτική αναγνώριση της ενεργειακής ακρίβειας δεν ισοδυναμεί με ουσιαστική ελάφρυνση του λογαριασμού για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ζήτησε περισσότερη δημοσιονομική ευελιξία, ώστε τα προσωρινά και στοχευμένα μέτρα στήριξης να μην προσκρούουν στην οροφή των δημόσιων δαπανών. Πρότεινε, μάλιστα, να αξιοποιηθεί μέρος των πρόσθετων φορολογικών εσόδων που δημιουργεί ο υψηλότερος πληθωρισμός, με παράλληλη διασφάλιση της δημοσιονομικής βιωσιμότητας. Με άλλα λόγια, να υπάρχει δυνατότητα επιστροφής μέρους των πρόσθετων εσόδων στην οικονομία, όταν η ίδια η ακρίβεια επιβαρύνει δυσανάλογα τους καταναλωτές.

Η πρόταση, ωστόσο, συνάντησε τις γνωστές επιφυλάξεις των χωρών που αντιμετωπίζουν με καχυποψία κάθε χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων. Η Ευρώπη μπορεί να συμφωνεί ότι το ενεργειακό κόστος αποτελεί απειλή για την ανταγωνιστικότητα, αλλά δυσκολεύεται να συμφωνήσει ακόμη και στο αυτονόητο: ότι οι κυβερνήσεις χρειάζονται τα κατάλληλα εργαλεία για να προστατεύσουν προσωρινά την οικονομία τους από ένα εξωτερικό σοκ.

Ο πρωθυπουργός εξέφρασε επίσης την αντίθεση της χώρας μας στην πρόταση της ιρλανδικής προεδρίας αναφορικά με τον νέο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, για να σημειώσει ότι υπάρχει ασυνέπεια ανάμεσα στους φιλόδοξους στόχους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και στους διαθέσιμους πόρους για την επίτευξή τους.

Αυτό το παράδοξο γίνεται αντιληπτό από το γεγονός ότι την ώρα που η ευρωπαϊκή βιομηχανία καλείται να ανταγωνιστεί οικονομίες με διαφορετικό ενεργειακό κόστος, η Ε.Ε. εξακολουθεί να συζητά με όρους δημοσιονομικής κανονικότητας για μια κρίση που κάθε άλλο παρά κανονική μπορεί να τη χαρακτηρίσει κανείς.

Για τις ενεργοβόρες επιχειρήσεις, το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας δεν είναι μια αφηρημένη παράμετρος των ευρωπαϊκών ισολογισμών. Είναι παράγοντας που καθορίζει την παραγωγή, τις επενδύσεις, τις εξαγωγές και, τελικά, τις θέσεις εργασίας. Για τα νοικοκυριά, είναι μια διαρκής πίεση στο διαθέσιμο εισόδημα.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται η αντιπαράθεση για το ETS2, δηλαδή, το νέο σύστημα τιμολόγησης των εκπομπών άνθρακα που προβλέπει την επέκταση του κόστους άνθρακα στα καύσιμα θέρμανσης και οδικών μεταφορών. Η Ελλάδα, μαζί με την Ιταλία και χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, ζητά να επανεξεταστεί ο σχεδιασμός και να μετατεθεί η εφαρμογή του, επικαλούμενη τις επιπτώσεις στους καταναλωτές.Ωστόσο, άλλα κράτη-μέλη επιμένουν στη διατήρηση της συμφωνημένης ευρωπαϊκής πορείας στο θέμα.

Η Κομισιόν έχει προτείνει μετάθεση της εφαρμογής για το 2028, ενώ η συζήτηση στη Σύνοδο ανέδειξε τις βαθιές διαφωνίες για το αν χρειάζεται μεγαλύτερη αναβολή και ισχυρότερες δικλίδες προστασίας. Το ζήτημα δεν είναι απλώς τεχνικό ή περιβαλλοντικό. Είναι πρωτίστως οικονομικό και κοινωνικό: ποιος θα πληρώσει το κόστος της μετάβασης, σε ποιον χρόνο και με ποιες δυνατότητες αντιστάθμισης.

Η πράσινη μετάβαση δεν μπορεί να κρίνεται μόνο από τους στόχους μείωσης των εκπομπών. Κρίνεται και από την ικανότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας να παραμείνει ανταγωνιστική, αλλά και από το αν οι πολίτες μπορούν να αντέξουν τις επιβαρύνσεις χωρίς να περιορίζουν βασικές ανάγκες τους. Όταν η πολιτική για το κλίμα συναντά μια νέα ενεργειακή κρίση, η επιμονή στην εφαρμογή κανόνων χωρίς επαρκή αξιολόγηση των οικονομικών συνεπειών κινδυνεύει να ενισχύσει την κοινωνική δυσαρέσκεια αντί να οικοδομήσει συναίνεση.

Η σύγκρουση για την ενέργεια και ο επόμενος πολυετής προϋπολογισμός της ΕΕ, για την περίοδο 2028-2034, αποκαλύπτουν το ίδιο πολιτικό πρόβλημα: οι Ευρωπαίοι ηγέτες δυσκολεύονται να συμφωνήσουν σε μια κοινή απάντηση, ακόμη και όταν αναγνωρίζουν ότι οι προκλήσεις είναι κοινές.

Ο πρωθυπουργός δεν ζητά λευκή επιταγή για ανεξέλεγκτες δαπάνες. Ζητά περιθώριο για προσωρινά, στοχευμένα μέτρα, με κριτήριο την ένταση της επιβάρυνσης και τις ιδιαιτερότητες κάθε οικονομίας, ιδιαίτερα καθώς η ενεργειακή ακρίβεια απειλεί να διευρύνει το χάσμα μεταξύ των κρατών-μελών.

Το τελικό κείμενο της Συνόδου συνιστά ένα πρώτο βήμα, όχι όμως τη λύση, καθώς δεν εξασφαλίζει πρόσθετο δημοσιονομικό χώρο, δεν προσδιορίζει νέα μέτρα και δεν προδικάζει το αποτέλεσμα της επανεξέτασης του ETS2.

Η Ευρώπη δεν έχει, όμως, την πολυτέλεια καθυστερεί, καθώς κάθε μέρα που περνά, η επιβάρυνση μεταφέρεται στην παραγωγή, στην κατανάλωση και επηρεάζει την ανταγωνιστικότητα. Και όσο η ενεργειακή πολιτική παραμένει εγκλωβισμένη ανάμεσα στις φιλοδοξίες της πράσινης μετάβασης και στον φόβο της δημοσιονομικής ευελιξίας, το κενό ανάμεσα στις ευρωπαϊκές διακηρύξεις και στην καθημερινότητα των πολιτών θα μεγαλώνει.

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο