“Είναι Διακοίνωση του περασμένου Αυγούστου που ενσωματώνει πάγιες θέσεις της λιβυκής πλευράς. Το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών έχει ήδη προβεί στις δέουσες ενέργειες και έχει απαντήσει διά της διπλωματικής οδού για το ανυπόστατο των προβαλλόμενων ισχυρισμών. Ελλείψει συμφωνίας οριοθέτησης με τη Λιβύη, η Ελλάδα εφαρμόζει τη μέση γραμμή, σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο. Άλλωστε, και η Λιβύη προκήρυξε θαλάσσια οικόπεδα με βάση τη γραμμή αυτή. Οι δύο χώρες συνεχίζουν τη συζήτηση που ξεκίνησε για τη μεταξύ τους οριοθέτηση Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης. Η διεξαγωγή του διμερούς αυτού διαλόγου δεν συνεπάγεται αναστολή της άσκησης νόμιμων κυριαρχικών δικαιωμάτων ούτε αποδοχή μονομερών διεκδικήσεων” κατέληξαν οι ίδιες πηγές.
Πάντως, το περιεχόμενο της διακοίνωσης ξεπερνά τα εσκαμμένα της παραδοσιακής διπλωματίας. Δεν πρόκειται για μια απλή έκφραση επιφυλάξεων. Είναι ένας ξεκάθαρος εκβιασμός. Η κυβέρνηση της Τρίπολης απειλεί ευθέως με πλήρη αναστολή και οριστική διακοπή των διμερών διαπραγματεύσεων για την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών με την Αθήνα. Το πραγματικό πρόβλημα για τους Λίβυους, ή μάλλον για τους Τούρκους καθοδηγητές τους, έχει όνομα: Chevron. Η επικείμενη δραστηριοποίηση του αμερικανικού ενεργειακού κολοσσού για έρευνες σε θαλάσσιες περιοχές νότια και νοτιοδυτικά της Κρήτης έχει προκαλέσει νευρική κρίση στην Άγκυρα. Η Τουρκία βλέπει τα αμερικανικά συμφέροντα να «κλειδώνουν» στην πράξη την ελληνική δικαιοδοσία στην περιοχή.
Για να κατανοήσει κανείς το μέγεθος της πρόκλησης, πρέπει να εξετάσει το παρασκήνιο του τρίτου και τελευταίου γύρου των τεχνικών συνομιλιών. Αυτές διεξήχθησαν κεκλεισμένων των θυρών στις 27 Ιουλίου στην Αθήνα. Εκεί, υπό την ηγεσία της Υφυπουργού Εξωτερικών, Αλεξάνδρας Παπαδοπούλου, η ελληνική πλευρά προσήλθε με μια απόλυτα τεκμηριωμένη γραμμή, βασισμένη αποκλειστικά στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS). Η Αθήνα κατέστησε σαφές ότι η Κρήτη, η Κάρπαθος, η Κάσος και η Ρόδος έχουν πλήρη επήρεια σε θαλάσσιες ζώνες. Πρότεινε μάλιστα την οριοθέτηση με βάση τη σταθερά της μέσης γραμμής. Απέναντί της, ωστόσο, η λιβυκή αντιπροσωπεία λειτούργησε ως φερέφωνο. Οι Λίβυοι αξιωματούχοι, εγκλωβισμένοι στις δεσμεύσεις τους προς την Τουρκία, επιχείρησαν να επιβάλουν στο τραπέζι τις αυθαίρετες συντεταγμένες του παράνομου και ανυπόστατου Τουρκολιβυκού Μνημονίου του 2019. Υιοθετώντας πλήρως το τουρκικό αφήγημα, αμφισβήτησαν το δικαίωμα της Κρήτης να παράγει θαλάσσιες ζώνες απέναντι σε ηπειρωτικές μάζες. Εμφάνισαν τις ελληνικές παραχωρήσεις οικοπέδων ως «μονομερείς ενέργειες σε επίδικες περιοχές». Το χάσμα αποδείχθηκε αγεφύρωτο, οι συνομιλίες πάγωσαν και η Τρίπολη προχώρησε στη σύνταξη της απειλητικής διακοίνωσης. Το τουρκικό Υπουργείο Άμυνας εξάλλου παραδέχθηκε δημόσια τη στήριξή του προς τη Λιβύη για τη συγκεκριμένη κίνηση.
Η χρονική στιγμή που επιλέγεται για να συντηρηθεί αυτό το μέτωπο τεχνητής έντασης δεν είναι καθόλου τυχαία. Συνδέεται άμεσα με τη μεγάλη γεωπολιτική εικόνα και, συγκεκριμένα, με το έργο του Great Sea Interconnector (GSI). Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ αποτελεί το μεγάλο ενεργειακό στοίχημα της Δύσης στην περιοχή αλλά και ένα έργο με βαθύ γεωπολιτικό χαρακτήρα για τις εξελίξεις στην περιοχή κόντρα στις αναθεωρητικές τάσεις της Άγκυρας.
Η πρόσφατη επίσκεψη του Αμερικανού Υπουργού Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, στην Αθήνα έδωσε το τελικό σύνθημα. Ο Ρούμπιο δεν χαρακτήρισε απλώς τον GSI ως έργο κρίσιμης σημασίας για την ενεργειακή και εθνική ασφάλεια. Κατέστησε σαφές ότι η Ουάσιγκτον στηρίζει απόλυτα τον άξονα Αθήνας-Λευκωσίας αν και η πραγματική στήριξη προφανώς θα κριθεί επί του πεδίου αλλά και από το κατά πόσο η αμερικανική πλευρά μπορεί να βάλει φρένο στις παράνομες και αναθεωρητικές αξιώσεις της Άγκυρας, χωρίς να δημιουργηθούν τετελεσμένα. Όταν μάλιστα ερωτήθηκε για το ενδεχόμενο μιας ελληνοτουρκικής κρίσης με αφορμή το καλώδιο, ο Αμερικανός ΥΠΕΞ τόνισε με νόημα ότι οι ΗΠΑ θα χρησιμοποιήσουν τη διπλωματία στο παρασκήνιο για να αποτρέψουν οποιαδήποτε σύγκρουση.
Η ελληνική διπλωματική απάντηση κινείται με πολύ συγκεκριμένες κινήσεις. Πρώτον, απορρίπτει κατηγορηματικά τους ισχυρισμούς της Τρίπολης, θυμίζοντας στη διεθνή κοινότητα ότι το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο στερείται οποιασδήποτε νομικής βάσης. Δεύτερον, προτάσσει τις νόμιμες και εγγεγραμμένες στον ΟΗΕ συμφωνίες οριοθέτησης που έχει υπογράψει με την Αίγυπτο και την Ιταλία. Αυτές οι συμφωνίες στην πράξη ακυρώνουν τη λιβυκή επιχειρηματολογία. Τρίτον, προχωρά στη θεσμική θωράκιση των θέσεών της μέσω της κατάθεσης δικών της απαντητικών ρηματικών διακοινώσεων στα Ηνωμένα Έθνη, αποδομώντας σημείο προς σημείο τις αιτιάσεις της Τρίπολης.
Παράλληλα, η Ελλάδα εφαρμόζει μια διπλή στρατηγική εντός της ίδιας της Λιβύης. Ενώ διατηρεί ανοιχτό το κανάλι του διαλόγου με την επίσημη κυβέρνηση της Τρίπολης για να μην της χαρίσει το επιχείρημα της ελληνικής αδιαλλαξίας, χτίζει ταυτόχρονα ισχυρές γέφυρες με την Ανατολική Λιβύη και τη Βεγγάζη. Οι πρόσφατες επαφές του Γιώργου Γεραπετρίτη και του Κυριάκου Μητσοτάκη με τον Στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ και τον γιο του, Σαντάμ, δεν αφορούσαν μόνο τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών προς την Κρήτη. Αποτελούν μια σαφή κίνηση εγκλωβισμού της Τρίπολης. Οι αρχές της Ανατολικής Λιβύης καταδικάζουν το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο και αναγνωρίζουν τα ελληνικά δικαιώματα αν και το τελευταίο διάστημα υπάρχει μια προσέγγιση με την Άγκυρα.
Το μήνυμα της Αθήνας είναι σαφές και αποδέκτης του δεν είναι μόνο η Τρίπολη, αλλά κυρίως η Άγκυρα. Ο ενεργειακός σχεδιασμός της Ελλάδας, οι έρευνες της Chevron και η υλοποίηση του GSI θα συνεχιστούν κανονικά. Οι εκβιασμοί μέσω ρηματικών διακοινώσεων δεν παράγουν δίκαιο, ούτε μπορούν να αναστείλουν κυριαρχικά δικαιώματα που είναι νομικά θωρακισμένα. Η Ανατολική Μεσόγειος δεν πρόκειται να γίνει η «γαλάζια πατρίδα» κανενός και πράγματι όλα εν τέλει θα φανούν επί του πεδίου.