Λιγνίτης, Ενεργειακή Ασφάλεια & Κλιματικοί Στόχοι: Πού Συνδέονται η Αυστραλία με την Ελλάδα

Λιγνίτης, Ενεργειακή Ασφάλεια & Κλιματικοί Στόχοι: Πού Συνδέονται η Αυστραλία με την Ελλάδα
Του Αδάμ Αδαμόπουλου
Δευ, 12 Οκτωβρίου 2026 - 16:54

Η ελληνική εμπειρία προσφέρει μια διαφορετική διαδρομή, καθώς από το 2018 έως σήμερα η πολιτική για τον λιγνίτη πέρασε από την προσπάθεια αναδιάρθρωσης του κλάδου στην οργανωμένη απόσυρση των λιγνιτικών μονάδων και στην επιτάχυνση της ανάπτυξης των ΑΠΕ. Το 2018, η τότε κυβέρνηση προώθησε μέτρα για την αποεπένδυση της ΔΕΗ από λιγνιτικές μονάδες, στο πλαίσιο των δεσμεύσεων για τον ανταγωνισμό στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.

Η ουσιαστική αλλαγή στρατηγικής ήρθε το 2019, όταν η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη ανακοίνωσε την επιτάχυνση της απολιγνιτοποίησης, με αρχικό ορίζοντα το 2028. Το αναθεωρημένο Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα προέβλεψε την απόσυρση των περισσότερων μονάδων έως το 2023, ενώ η Πτολεμαΐδα V προβλεπόταν να συνεχίσει να λειτουργεί με λιγνίτη έως το 2028.

Η επιλογή αυτή στηρίχθηκε τόσο στους περιβαλλοντικούς στόχους όσο και στην οικονομική διάσταση. Η άνοδος του κόστους των δικαιωμάτων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα επιβάρυνε σημαντικά την ηλεκτροπαραγωγή από λιγνίτη, περιορίζοντας την ανταγωνιστικότητά της έναντι άλλων τεχνολογιών. Παράλληλα, η κυβερνητική στρατηγική έδωσε προτεραιότητα στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, στις ηλεκτρικές διασυνδέσεις, στην αποθήκευση και στον εκσυγχρονισμό των δικτύων.

(επιμέλεια infographic: energia.gr)

Η ενεργειακή κρίση του 2021-2022, που επιδεινώθηκε μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, ανέδειξε, ωστόσο, τη σημασία της ασφάλειας εφοδιασμού. Η Ελλάδα διατήρησε τη δυνατότητα αυξημένης αξιοποίησης του εγχώριου λιγνίτη σε περιόδους ανάγκης, χωρίς να εγκαταλείψει τον στρατηγικό στόχο της απολιγνιτοποίησης. Η επιλογή αυτή ανέδειξε τη διάκριση ανάμεσα στην προσωρινή αξιοποίηση ενός εγχώριου καυσίμου για λόγους ενεργειακής επάρκειας και στην επιστροφή σε ένα μοντέλο ηλεκτροπαραγωγής που βασίζεται στον λιγνίτη.

Ταυτόχρονα, η μετάβαση συνδέθηκε με την ανάγκη να δημιουργηθεί νέο παραγωγικό μοντέλο στη Δυτική Μακεδονία και στη Μεγαλόπολη. Το σχέδιο της Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης προέβλεψε την ανάπτυξη δραστηριοτήτων στους τομείς της καθαρής ενέργειας, της βιομηχανίας, της αγροτικής παραγωγής και του εμπορίου, ώστε να περιοριστεί η εξάρτηση των τοπικών οικονομιών από τα ορυχεία και τους σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής.

Η πορεία αυτή δεν σημαίνει ότι έχουν εξαλειφθεί οι δυσκολίες. Η ταχύτητα ανάπτυξης των ΑΠΕ, η επάρκεια αποθήκευσης, οι διασυνδέσεις, το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας και η δημιουργία νέων θέσεων εργασίας παραμένουν κρίσιμες παράμετροι. Η απολιγνιτοποίηση δεν κρίνεται μόνο από το πόσες μονάδες αποσύρονται, αλλά και από το κατά πόσο η νέα ενεργειακή πραγματικότητα εξασφαλίζει αξιόπιστη και ανταγωνιστική ηλεκτροδότηση, χωρίς να αφήνει πίσω τις περιοχές που επί δεκαετίες στήριξαν την ηλεκτροπαραγωγή της χώρας.

 

Το παράδειγμα της Αυστραλίας

Στον αντίοποδα, η Αυστραλία επιλέγει να διατηρήσει τον άνθρακα στο ενεργειακό της μείγμα, παρά τη διεθνή στροφή προς καθαρότερες μορφές ενέργειας. Η απόφαση για την παράταση της λειτουργίας ενός από τα μεγαλύτερα ανθρακωρυχεία της Νέας Νότιας Ουαλίας έως το 2045 αναδεικνύει το σύνθετο δίλημμα που αντιμετωπίζουν οι κυβερνήσεις: πώς θα συνδυάσουν την ενεργειακή ασφάλεια, την απασχόληση και τα δημόσια έσοδα με την ανάγκη περιορισμού των εκπομπών και την επίτευξη των κλιματικών στόχων.

Η Ανεξάρτητη Επιτροπή Πολεοδομικού Σχεδιασμού της Νέας Νότιας Ουαλίας (IPC) ενέκρινε τον Σεπτέμβριο του 2026 την παράταση του έργου Hunter Valley Operations (HVO), επιτρέποντας τη συνέχιση των εξορύξεων στα βόρεια και νότια τμήματά του έως το 2045. Η συνολική εξόρυξη εκτιμάται ότι θα φθάσει τους 429 εκατ. τόνους άνθρακα, καθιστώντας το έργο ένα από τα μεγαλύτερα στην ιστορία της περιοχής.

Η Επιτροπή αναγνώρισε ότι η λειτουργία του ορυχείου θα επιβαρύνει το κλίμα, τόσο σε τοπικό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο. Έκρινε, ωστόσο, ότι τα οφέλη για την οικονομία της περιοχής και της πολιτείας υπερτερούν των επιπτώσεων, επικαλούμενη τη διατήρηση θέσεων εργασίας, τη στήριξη των τοπικών επιχειρήσεων και τη συνέχιση της είσπραξης δικαιωμάτων εκμετάλλευσης και φορολογικών εσόδων. Η οικονομική συνεισφορά του HVO υπολογίζεται σε περισσότερα από 1 δισ. δολάρια Αυστραλίας ετησίως, ενώ περίπου 1.500 άνθρωποι απασχολούνται στον κλάδο του άνθρακα μόνο στην κοιλάδα Hunter.

Η απόφαση υποστηρίχθηκε από την πολιτειακή κυβέρνηση και την αντιπολίτευση, ενώ περίπου 60% των περισσότερων από 10.000 δημόσιων υποβολών που κατατέθηκαν στο πλαίσιο της διαβούλευσης τάχθηκε υπέρ του έργου. Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις, αντίθετα, προειδοποιούν ότι η παράταση της εξόρυξης συγκρούεται με τις δεσμεύσεις της Αυστραλίας βάσει της Συμφωνίας του Παρισιού. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που παρατίθενται για το έργο, η συνέχιση της δραστηριότητας θα μπορούσε να συνδεθεί με περίπου 809 εκατ. τόνους εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου σε ορίζοντα 19 ετών.

Η έγκριση σε πολιτειακό επίπεδο δεν αρκεί για να προχωρήσει το έργο, καθώς απαιτείται και ομοσπονδιακή περιβαλλοντική αδειοδότηση. Στους όρους που εξετάζονται περιλαμβάνονται η διαχείριση των εκπομπών από την καύση του εξαγόμενου άνθρακα στο εξωτερικό, η μεγαλύτερη αξιοποίηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και η αγορά πρόσθετων αντισταθμίσεων άνθρακα.

Το παράδειγμα της Αυστραλίας αποκτά ιδιαίτερη σημασία ενόψει της COP31, την οποία η χώρα θα συνδιοργανώσει με την Τουρκία τον Νοέμβριο του 2026. Η διατήρηση της εξορυκτικής δραστηριότητας, ενώ διεθνώς συζητείται η απομάκρυνση από τα ορυκτά καύσιμα, αναδεικνύει τις αντιφάσεις της ενεργειακής μετάβασης. Η πρόκληση δεν αφορά μόνο το πότε θα κλείσουν τα ανθρακωρυχεία, αλλά και το πώς θα διασφαλιστούν εισοδήματα, θέσεις εργασίας και βιώσιμη οικονομική δραστηριότητα στις περιοχές που εξαρτώνται από αυτά.

Η διαφορά μας με την Αυστραλία είναι ενδεικτική του τρόπου με τον οποίο σχεδιάζεται και υλοποιείται η πολιτική: Η Αυστραλία επιλέγει να παρατείνει τη λειτουργία ενός μεγάλου ανθρακωρυχείου, επικαλούμενη την απασχόληση και την οικονομική δραστηριότητα, ενώ η Ελλάδα έχει αποφασίσει να απεξαρτηθεί το συντομώτερο δυνατό από τον λιγνίτη. Και στις δύο περιπτώσεις, πάντως, το ζητούμενο παραμένει, η ενεργειακή μετάβαση να μην υπονομεύσει την ασφάλεια εφοδιασμού και την οικονομική συνοχή, αλλά να δημιουργεί ένα βιώσιμο παραγωγικό μοντέλο για τις επόμενες δεκαετίες.

 

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο